Къэбэрдей-Балъкъэр
Къэбэрдей-БалъкъэрРеспубликэ | |||||
| |||||
![]() | |||||
Къэлащхьэр | НалщӀэч | ||||
И инагъыр - Псори |
78-нэ 12 500 км² | ||||
Джылэр - Псори |
60-нэ 893 697 цӀыху (2010) | ||||
Федерал куейхэр | Ишъхъэрэ-Къаукъаз федерал куей | ||||
Эконом куейхэр | Ишъхъэрэ-Къаукъаз эконом куей | ||||
Нэхъышъхьэбзэр | адыгэбзэ, урысыбзэ, къэрэшей-балъкъэрыбзэ | ||||
Глава | КӀуэкӀуэ Валерэ и къуэ Къазбэч | ||||
Премьер-министр | Мусуков Алий | ||||
УФ-м и къэралым и кодыр | 07 | ||||
Зэманыгъуэр | MSK (UTC+3) |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Kabardino_Balkaria_Republic_map.png/250px-Kabardino_Balkaria_Republic_map.png)
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ (Къэбэрдей-Балъкъэр; урбз. Кабардино-Балкарская Республика; къэр.-балъкъ. Къабарты-Малкъар Республика) — Урысей Федерацэм хыхьэ республикэ[1].
Къэралыгъуэ щыхъуар — 1 фокӀадэ 1921 гъэм. Къэлащхьэр — НалщӀэч.
Игъунапкъэхэр здырикӀуэ
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Ставропол къэралым ипшъэлъэныкъуэмкӀэ, Ишъхъэрэ Осетиэм къуэкӀыпӀэлъэныкъуэмкэ, Курджым ипшъэлъэныкъуэмкӀэ, Къэрэшей-Шэрджэсым къухьэпӀэлъэныкъуэмкӀэ.
Хэкумэтхыр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Республикэр нэхъыбэу бгыщӀыналъэщ зытетыр, цӀыӀэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ щӀыр захуэщ.
ИпшъэрэмкӀэ зэгуэтукъуршиплӀ ирокӀуэхэ, Къаукъазышхуэм щыщу, ахэр: Меловой, Скалистэ, Боковой, Главнэ (иэ Водоразделнэ).
- ЛэгапӀэ нэхъ иныр: Ӏуащхьэмахуэ (5 642 м) Урысейми и Къаукъазми и нэхъ лъэгапӀэ дыдэщ;
- ИкӀыхьагъ нэхъ иныр щӀыӀэпӀэмкӀэ уикӀыу хуэбапӀэмкӀэ укӀуэмэ: 167 км;
- ИкӀыхьагъ нэхъ иныр къуэкӀыпӀэмкӀэ уикӀыу къухьэпӀэмкӀэ укӀуэмэ: 123 км.
Псыхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]- Тэрч (623 км)
- Балъкъыпс (216 км)
- Шэрэдж (131 км)
- Шэджэм (102 км)
- Аргудан
- Бэхъсэн (173 км)
- Къулъкъужын
- Лэскэн
- Урух
- Налшыч
- Аруан
- Кишпек
Гуэлхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]- Гуэл ЩхъуантӀэхэр
- Тэмбукъан гуэл
Псыкъелъэхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]- Шэджэм псыкъелъэхэр
- Хьэбэз псыкъелъыххэр
Тхыдэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]1922 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр автоном област яшъа, 1936 гъэм АРСС хъуа. Къэралыгъуэ зауэшхуэм Къэбэрдей-Балъкъэрым зэхагъэхьауэ щыта 115-рей шу дивизиэ, и тхьэмаду Скороход А., Къаукъазым и зауэмрэ Сталинград зауэмрэ цӀэрыӀу къыхэкӀа. 1942 гъэм къэралым и нэхъыбэ шӀыпӀэр НалщӀэчи хэту джэрмэныдзэм окупациэм щиӀыгъа, 1943 гъэм и щӀышылэм зэрщыту советхэм я ӀэнатӀэм хэхьэжьа. 1944 балъкъэрхэр зэрырагъэкӀам шъхьэкӀэ къэралым Къэбэрдей АРСС траӀуэ, 1957 гъэм аргуэру Къэбэрдей-Балъкъэр АРСС мэхъужь. 1992 — Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ мэхъу.
2008 гъэм Урысейм и Банкым тхыдэм теухуа ахъшэ къыдигъэкӀа, Къэбэрдей-Балъкъэрым теухуауэ
Жылэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]- ЦӀыху дэсыр — 894, 324 (1 щӀышылэм 2009)
- ЦӀыху дэсым иӀувагъыр — 71, 4 цӀыху/км² (2009)
- Къалэм щыщу — 56, 1 % (2009)
Лъэпкъ | Зэрыхъур 2002 гъэм, мин (*) |
---|---|
Адыгэхэр | 502,3 (55,3 %) |
Урысхэр | 227,9 (25,1 %) |
Балъкъэрхэр | 107,3 (11,6 %) |
Осетинхэр | 9,8 (1,1 %) |
Туркухэр | 8,8 |
Хуэхуэлхэр | 7,6 |
Ермэлыхэр | 5,3 |
КӀэрейхэр | 4,7 |
Мычгышхэр | 4,2 |
Алмэнхэр | 2,5 |
Цыджанхэр | 2,4 |
Турку-месхетэхэр | 2,3 |
Азэрбиджанхэр | 2,3 |
Лакхэр | 1,8 |
Куржыхэр | 1,7 |
Къэрэшэйхэр | 1,3 |
Мышхэнхэр | 1,2 |
Урысыхухэр | 1,2 |
Журтхэр | 1,1 |
къэгъэлъэгъуар 1000 фӀэкӀыу хъу лъэпкъхэра |
Къалэхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Къалэ мин 10 фӀэкӀыу здыдэсхэр 1 щӀышылэмкӀэ 2009 гъэм | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
АдминистрациэмкӀэ зэрыгуэшар
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Къедзыгъуэхэр: | Къалащхьэхэр: | ![]() |
---|---|---|
Бэхъсэн къедзыгъуэ | Бэхъсэн | |
Дзэлыкъуэ къедзыгъуэ | Дзэлыкъуэкъуажэ | |
Лэскэн къедзыгъуэ (2003 гъэ лъандэрэ) | Анзорей | |
Майскэ къедзыгъуэ | Майскэ | |
Прохладнэ къедзыгъуэ | КъалэкӀыхь | |
Тэрч къедзыгъуэ | Тэрч | |
Аруан къедзыгъуэ | Нарткъалэ | |
Шэджэм къедзыгъуэ | Шэджэм | |
Шэрэдж къедзыгъуэ (1994 гъэм ипэ — Советскэ) | Къущхьэтау | |
Ӏуащхьэмахуэ къедзыгъуэ (1994 гъэ лъандэрэ) | Къруукъуэ |
Къалэ республикэ ӀэнатӀэгъуэм щӀэтхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Мэкъумэш лэжьыгъэхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Мы тхыгъэм и лъэныкъуэр иджыри итхакъым. Википедиэм хэтхэм я зым зэригугъэмкӀэ, мыбдежьым итын хуэйр тегъэпсыхьэуэ тхыгъэ нэгъэса.
Проэктым удэӀэпыкъуфыну, мы тхыгъэм и лъэныкъуэр нэбгъэсмэ. |
Гулъытыгъуэхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]ТехьэпӀэхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]- Къ-БКъ и призидентым и сайт (урыс.)
- Къ-БКъ и парламент (урыс.)
- Къэбэрдей-Балъкъэр Къэралыр «Вся Россия» каталогым (урыс.)
Къаукъаз |
|
---|---|
Урысей Федерациэм и хэкухэр | Адыгей • Дагъыстэн • Ингушей • Ишъхъэрэ Осетиэ • Краснодар край • Къэбэрдей-Балъкъэр • Къэрэшей-Шэрджэс • Мычгышей • Ставропол край |
Къэралхэр | Азэрбиджан (Нахичеван) • Ермэлы • Хъырцей (Аджариэ • Автоном Республикэ Азгъей) |
Дунейпсом къамылъыта къэралхэр | Азгъей • Ипшъэ Осетиэ • Къушъхьа-Карабах Республикэ |