جاپان
جاپان Japan | |||||
---|---|---|---|---|---|
| |||||
حکومت جاپان دا نشان | |||||
![]() جاپان دے زیر انتظام علاقے سبز رنگ وچ | |||||
دار الحکومت and سب توں وڈا شہر | توکیو [۵] 35°41′N 139°46′E / 35.683°N 139.767°E | ||||
دفتری زباناں | کوئی نہيں[۶] | ||||
قومی زبان | جاپانی [۷] | ||||
نسلی گروہ (2011[۸]) | |||||
مذہب |
| ||||
نام آبادی | جاپانی قوم | ||||
حکومت | وحدانی ریاست پارلیمانی نظام آئینی بادشاہت | ||||
ناروہیتو | |||||
شنزو آبے | |||||
Tarō Asō | |||||
مقننہ | پارلیمان جاپان | ||||
ہاؤس آف کونسلرز | |||||
ایوان نمائندگان | |||||
تشکیل | |||||
• قومی یوم تاسیس | فروری 11, 660 ق م[۱۰] | ||||
نومبر 29, 1890 | |||||
مئی 3, 1947 | |||||
اپریل 28, 1952 | |||||
اگست 13, 1999 | |||||
رقبہ | |||||
• کل | [آلہ تبدیل: invalid number][۱۲] (62 واں) | ||||
• پانی (%) | 0.8 | ||||
آبادی | |||||
• 2017 مردم شماری | 126٫860٫000[۱۳] (دسواں) | ||||
• کثافت | ۳۴۰٫۸/کلو میٹر2 (۸۸۲٫۷/مربع میل) (چھتیسواں) | ||||
جی ڈی پی (پی پی پی) | 2017 تخمینہ | ||||
• کل | $5.066 trillion[۱۴] (چوتھا) | ||||
• فی کس | $40٫090[۱۴] (انتیسواں) | ||||
جی ڈی پی (برائے نام) | 2017 تخمینہ | ||||
• کل | $5.106 trillion[۱۴] (تیسرا) | ||||
• فی کس | $40٫408[۱۴] (پچیسواں) | ||||
جینی (2008) | 37.6[۱۵] متوسط · 76 واں | ||||
ایچ ڈی آئی (2014) | ![]() انتہائی اعلی · بیسواں | ||||
کرنسی | جاپانی ین (¥) / En سانچہ:Nihongo2 (JPY) | ||||
منطقۂ وقت | یو ٹی سی+9 (جاپان معیاری وقت) | ||||
• Summer (ڈی ایس ٹی) | یو ٹی سی+9 (نئيں ہُندا) | ||||
ہیئت تریخ | |||||
ڈرائیونگ سائیڈ | left | ||||
کالنگ کوڈ | جاپان وچ ٹیلی فون نمبر | ||||
آیزو 3166 رمز | [[آیزو 3166-2:|]] | ||||
انٹرنیٹ ٹی ایل ڈی | Jp. | ||||
ویب سائٹ www.japan.go.jp |
جاپان | |||||||
Japanese name | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
کانجی | 日本国 | ||||||
کانا | ニッポンコク ニホンコク | ||||||
ہیراگانا | にっぽんこく にほんこく | ||||||
کیوجیتائی | 日本國 | ||||||
|
جاپان (جاپانی:日本، نیپون، نیہون، یعنی سورج دا سرچشمہ) چڑھدے سورج دى سرزمین، براعظم ایشیا دے انتہائی مشرق وچ جزیراں دے اک لمبے سلسلے اُتے مشتمل ہے، جو شمال توں جنوب دی طرف پھیلے ہوئے نيں۔ جپان (جپانی:نہون یا نپون) چڑھدے ایشیا وچ اک جزیرہ دیس ہے ۔ ایہہ پیسفک ساگر وچ جپانی سمندر، کوریا، چین اَتے روس دے چڑھدے پاسے ول تے اُبھے پاسیوں اکھوٹسک دا سمندر توں لَے کے لمے پاسے چڑھدا چین سمندر اَتے تائیوان تیکر پھیلیا ہویا ہے ۔ ایہنوں چڑھدے سورج دا دیس وی کہیا جاندا ہے۔
جپان 6,852 جزیریاں دا اک جُٹ ہے۔ چار وڈے جزیرے ہونشو، کیوشو، شیکوکو اَتے ہوکیڈو رل کے جپان دے کل تھاں دا 97٪ بندے نیں۔ اس دی لوک گنتی 12 کروڑ 80 لکھ ہے۔ ٹوکیو جاپان دا راجگڑھ ہے۔ زیادہ جزیرے پہاڑی، کجھ اگ پہاڑی نیں۔ جپان لوک گنتی نال دنیا دا دسواں وڈا دیس ہے۔ ایہہ مال بیچن نال دنیا دا چوتھا اَتے دیس وچ لیاوݨ والا چھیواں وڈا دیس ہے۔
ناں
[سودھو]جپانی اپنے دیس نوں نپون یا نیہون کہندے نیں جیہدا مطلب ہے چڑھدے سورج دا دیس۔ شبد 'جپان' ملائی بولی توں پرتگیزی تے ہور یورپی بولیاں تے پنجابی وچ آیا۔
تریخ
[سودھو]لکھتاں چ جپان پہلی واری تیجی صدی وچ آیا جدوں ایہدے بارے اک چینی تریخ دی کتاب وِچ گل آئی۔ اٹھویں صدی وچ جپان وچ بدھ مت دا دی نیون٘ہہ رکھی گئی۔ اٹھویں صدی وچ ہی نارا ویلے وچ جپان اک تکڑی سرکار بندی ہے۔ ایسے ویلے چ چین توں سرکار چلان دے ول وی جپان چ چلائے گئے۔ 794 چ کیوٹو جپان دا راجگڑھ بنیا تے ایہہ اک ہزار ورھے تک رہیا۔ 1274 اَتے 1281 دے ویلے وچ جپان نے منگولاں دے ہلے نوں پچھے کیتا۔ 16ویں صدی چ یورپی مشنری جپان آے اَتے جپان دا دنیا نال رہتلی تے کاروباری ساک ہویا۔ 1693 چ جپان نے دنیا توں وکھ ہون دی سوچ تے چلیا اَتے پورے جگ نال جوڑ توڑ لئے گئے۔ ناگاساکی وچ نیدرلینڈز نال اک نِکّا جیہا جوڑ ریا۔ دنیا توں وکھ جپان دا ایہہ ویلہ ایڈو ویلہ (1603–1868) اکھواندا ہے۔ 31 مارچ 1854 نوں کموڈور میٹتھیو پیری امریکی سمندری جہازاں تے جپان آیا تے جپان دے بوۓ بارلی دنیا لئی کھولے۔ جپان میجی بادشاہ دے تھلے اگے ودھی۔ میجی دیاں تبدیلیاں نیں جپان نوں اک نویں تے تکڑی دیس وچ پلٹ دتا۔ اوہدے آلے دوالے دیاں دیساں نال جھگڑے وی ہوۓ۔
1894-95 دی پہلی چینی جپانی لڑائی اَتے 1905 دی روسی جپانی لڑائی دے مگروں جپان نے کوریا تائیوان تے ادھے سکھالین تے مل مار لیا۔1873 دی 35 ملین جپانی لوک گنتی 1935 وچ 70 ملین ہوگئی۔ پہلی وڈی لڑائی وچ جپان دے کول تھاواں وچ وی وادھا ہویا۔ 1931 وچ منچوریا تے مل مارن مگروں اوہنے لیگ آف نیشنز چھڈ دتی۔ 1937 چ جپان نے دوجی چینی جپانی لڑائی چھیڑدتی۔ نازی جرمنی نال اوہدے ساک ودھدے نیں۔ 1940 اچ جپان نے فرانسیسی ہندچینی تے مل مارلیا اَتے 1941 وچ جپان نے امریکہ تے ہلہ بول دتا۔ 1945 وچ امریکہ نے جپان دے دو شہراں ہیروشیما اَتے ناگاساکی تے ایٹم بمب سٹے جس توں جپان نے 15 اگست 1945 نوں ہتھیار سٹ دتے۔ لکھاں جپانیاں نوں جپان اپنیاں کلونیاں توں آنا پیا۔ کجھ جپانیاں اُتّے لڑائی جُرماں پاروں مقدمے وی بݨائے گئے۔ 1947 وچ جپان نے اک نواں قنون بݨایا اَتے اک لوکراج بݨ گیا۔ 1956 چ جپان یونائیٹڈ نیشنز دا سنگی بن گیا۔ لڑائی دے مگروں جپان چوکھا اگے ودھیا۔
جاپان دی تریخ
[سودھو]جاپانیاں دے ہاں اپنے آغاز دے بارے وچ ہور قومیتاں دی طرح کئى داستاناں موجود نيں ۔ کہندے نيں کہ جنت دے آقا نے اُنھاں دی سرزمین اُتے دو جوان دیوتاواں ایزاناگے تے اُنھاں دی بیگم ایزانامے نوں بھیجیا جنھاں نے سمندر وچوں اُنھاں دے لئی اک خوبصورت ملک بݨا ڈالیا۔
اک ماہرِ اثارِ قدیمہ اتے اُس دے معاونین نے پتھر دور دی کجھ نشانیاں دی برآمدگی دا دعویٰ کيتا سی اُتے بعد وچ تحقیق توں گل ثابت نہ ہوسکی ۔ [۱۷]
مُڈھلا دور
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Emperor_Jimmu.jpg/220px-Emperor_Jimmu.jpg)
تریخ دی ورق گردانی توں معلوم ہُندا ہے کہ چودہ ہزارسال پہلے از مسیح توں 300 بی سی تک ایتھے جومون دور گزریا ہے اَتے اُس دور دی رہتل دے دریافت کیتے گئے آثار توں معلوم ہُندا ہے کہ لوک پتھر، سمندری شِلز، لکڑی تے چمڑے دی بنی اشیاء استعمال کردے سن اَتے اُنھاں دی زیادہ تر گزر بسر جنگلی یا سمندری حیات دی شکار اُتے ہُندی سی ۔ اس دور دے بارے وچ زیادہ تر شواہد 1992 دی اُس کھدائى دے دوران ملے جو ہانشو دے شمال وچ واقع آموری علاقے وچ بیس بال سٹیڈیم دی تعمیر دے لئی دی جا رہی سی ۔
کجھ ماہرین بشریات دا دعویٰ ہے کہ ہوکائیدو تے ہونشو جزیرے دے باسی آئنو قبیلے ایتھے دے اصل قدیم لوک نيں ۔ اِنہاں لوکاں دیاں اکھاں وڈی نيں تے جِسم اُتے بال زیادہ نيں جدوں کہ موجودہ جاپان وچ اکثریت آبادی والے جاپانیاں دے جِسم اُتے بال کم نيں ۔ کہیا جاندا ہے کہ آئنو ، موجودہ روس دے مشرقی سائبریا دا اک نسلی گروپ ہے ۔ ہن آئنو قبیلے صرف ہوکائدو ہی تک محدود ہوچکے نيں تے موجودہ تعداد تقریباً ویہہ ہزار بتائى جاندی اے ۔ اُنہاں دی زیادہ تر آبادی، اردگرد دے جاپانیاں دے نال مدغم ہوچکی ہے ۔
چونکہ جاپان دے آسے پاسے چین اَتے کوریا دی سرزمین وی ہے اِس لئی کہیا جاندا ہے کہ اِنھاں دو اقوام دا جاپانیاں اُتے گہرا اثر رہیا ہے ۔ مثال دے طور پر300 بی سی توں 250 عیسوی تک دے یایوئے دور دے بارے وچ اثار قدیمہ دی کھدائیاں نال ملن والی نشانیاں ، جداں کپڑا بُننے، دھان دی کاشت ، شامان عقائدِ عبادات ، لوہے تے کانسی دے اوزار توں معلوم ہويا ہے کہ ایہہ فن چینیاں تے کوریائى لوکاں توں ہی ایتھے پہنچیا اے بلکہ اِس گل دے شواہد نيں کہ چین دے مشہور دریا یانگسی دے آلے دوالے علاقیاں وچ چاول دی کاشت اٹھ ہزار پہلے از مسیح وچ شروع ہوئى سی اَتے اک ہزار بی سی وچ ایہہ جاپانی سرزمین اُتے پہنچی۔
یایوئے نسل نے وڈی تعداد وچ کوریا دی جانب توں چڑھائى دی ۔ اُنھاں نے آئنو قبیلے دے خلاف کئى جنگاں لڑاں ۔ اُنھاں دا دورِ معیشت ، جاگیردارانہ نظام دا ابتدائى دور سمجھیا جاندا ہے ۔ اُمراء زمیناں اُتے قابض سن تے کسان تے غلام کھیتی باڑی کردے سن ۔ علاقیاں اُتے قبضہ جمانے دے لئی قبیلے دی آپس وچ جھڑپاں روز دا معمول سی ۔ جاپان دے اِس دور دے اُمراء نوں معاشرے وچ تعظیم تے سیاسی اثر و رسوخ اِس واسطے حاصل سی کہ اُنھاں نے مسلح جنگجو پال رکھے سن لیکن اُس دور وچ چین وچ صورت حال وکھری سی اَتے اوتھے دانشوراں نوں بالادستی حاصل سی ۔
سنہ 238 عیسوی دے لگ بھگ ، چینی تاجراں نے یایوئے لوکاں توں تجارت شروع دی ۔ چینی تاجر کیوشو دے علاقے وچ آندے سن ۔ اُس وقت چین وچ ہان شاہی سلطنت قائم سی ۔ اُس دور دے سفرناواں تے ہور ریکارڈ دے مطابق اُس وقت دی جاپانی سرزمین 30 ریاستاں وچ بٹی ہوئى سی تے اِس وچ سب توں مضبوط ریاست اُتے ہیمیکو دی حکمرانی سی ۔ اُس وقت دے چینیاں نے اِسنوں سرزمینِ وا یعنی بونے یا پست قامت لوکاں دی سرزمین دے ناں توں پکاریا اے جتھے پسماندگی اے تے لوک انہاں پڑھ نيں تے بانس دی جھونپڑیاں وچ رہندے نيں ۔ اُتے اُس دور دے جاپانیاں نوں اپنی سبھیاچار اُتے وڈا فخر سی تے اِس وچ سب توں زیادہ اہمیت مالک توں وفاداری نوں دتی جاندی سی ۔ چاول توں تیار کيتی ہوئى شراب ساکے وی اُسی دور دی روایت ہے ۔ تریخ دے طالب علماں دے لئی اُنھاں چینی تاریخی کُتب دی بہت اہمیت ہے جنھاں نوں ٹونٹی فور ہسٹریزکہیا جاندا ہے جس وچ 3000 بی سی توں 17 ويں صدی دی مِنگ دورِ حکومت تک دا تذکرہ ہے ۔ اِنّے پرانے دور دے انسان دے پاس ایسی مہارت نہيں سی کہ اوہ آن والیاں نسلاں دے لئی تریخ دا قیمتی اثاثہ سائنسی بیناداں اُتے مرتب کردا اِس لئی اُس تریخ وچ داستاناں رقم دی گئى نيں تے اُس وچ جاپان دا ذکر وی ہے ۔ سانوں جاپان دی تحریری تریخ دا ریکارڈ 57 عیسوی توں ملدا ہے جس دا ذکر چینی تریخ دے سرکاری دستاویزات وچ ہے ۔ ایہہ ریکارڈ فان یان نے پنجويں صدی عیسوی وچ مرتب کيتا سی جس وچ چین دے مشرقی ہان شاہی دور دے واقعات نوں ریکارڈ کيتا گیا ہے ۔
کوفن دور
[سودھو]تریخ وچ لکھیا گیا ہے کہ 250 عیسوی دے آس پاس کوفن دور دا آغاز ہويا ۔ ایہہ مضبوط فوجی ریاستاں دا دور سی ۔ اِس دوران وچ اک گروپ جِسے غالباً ہنس کہاجاندا سی تے تریخ وچ امکان ظاہر کيتا جا رہیا ہے کہ اوہ کوریائى سن جنہاں نے تسوشیما دے ساحل اُتے آکے یلغار دی ۔ اُنہاں دے پاس گھوڑے سن تے اوہ لوہے توں بنے اعلیٰ معیار دے اسلحے توں لیس سن ۔ کوفن دور دی فوجی صلاحیت وچ اضافے توں اُنہاں دا شمال مشرقی ایشیا دی جانب اثر و رسوخ پھیلنے لگیا ۔ ہن جاپان منظم تے مضبوط ریاست دی شکل اختیار کردا جارہیا سی تے کوریا دے ذریعے اُس دا براعظم ایشیا دے ہور علاقےآں دے نال رابطے ہونے لگے ۔ اُس دور وچ اک طاقتور قبیلہ یاماتو وی سی اِسلئے کئى مغربی تریخ دان اِسنوں یا ماتو دور دے ناں توں وی یاد کردے نيں ۔ اُس دور وچ بدھ مت تے کنفیوشنیزم دونے عقائد دے لوک سن ۔ چینی طرز اُتے مرکزی انتظامی حکومت ، شاہی عدالدی نظام ، مالیاتی پالیسی تے خزانے دا محکمہ تشکیل دتا گیا ۔ کوریا دے تن بادشاہتاں دے نال نیڑےی تعلقات قائم کیتے گئے ۔ سنہ 391 وچ جنوب ۔ مغربی کوریا دے بادشاہ پیکچی نے تحفے تحائف بھیجے تے ہمسایہ علاقےآں توں بچانے وچ مدد کيتی درخواست کيتی ۔ اِس مدد دے عوض جاپان نوں سونے تے جواہرات دے تحفے دئیے گئے تے نال نال چینی زبان دی ڈکشنری دتی تے جاپانیاں نوں لکھائى سیکھانے دے لئی اپنے دانشوراں نوں بھیجیا ۔ چونکہ چینی بولی دے لکھنے دا طریقہ مشکل سی اِسلئے جاپانیاں نے لکھائى دا اپنا طریقہ وی وضح کيتا ۔
آسوکا دور
[سودھو]سنہ 538 وچ آسوکا دا دور شروع ہوچکيا سی ۔ سیاسی اصلاحات شروع ہوچکيتیاں سن اورفن و سبھیاچار ترقی کرنے لگی ۔ کوریا دے ذریعے جاپان وچ بدھ ازم متعارف ہوچکيا سی جس توں جاپانی معاشرہ وڈی حد تک متاثر ہويا ۔ ہن ُملک وا دے بجائے نیہون دے ناں توں پہچانا جانے لگیا ۔ اُس وقت چین وچ تانگ دور حکومت سی جس دے جاپان دے نال گہرے نیڑےی روابط استوار ہوئے ۔ اُس دور وچ بادشاہ کوئى زیادہ طاقتور نئيں ہُندا سی بلکہ اصل طاقت دربار دے اُمراء دے پاس سی ۔ شہزادہ شوتوکُو نے اپنے آپ نوں بُدھ مت دی پرچار دے لئی وقف کر دتا سی جس توں جاپانی معاشرے وچ تبدیلی آنے لگی تے امن وسکون ظاہر ہونے لگیا ۔
نارا دور
[سودھو]جاپان وچ 8 ويں صدی عیسوی وچ نارا دور دا آغاز ہُندا اے ۔ اِس توں پہلے تک ایہ روایت عام سی کہ جدوں بادشاہ یا ملکہ دا شاہی محل وچ انتقال ہُندا سی تاں روح دے اثر توں بچنے دے لئی اوہ محل چھڈ کرنیا تعمیر کيتا جاندا سی جو وقت گزرنے دے نال نال اک مہنگا تے مشکل کم ہُندا گیا ۔ بالاخر جاپانیاں نے سوچیا کہ بادشاہ تاں چینیاں دے وی مردے نيں لیکن اُنہاں اپنے محل یا راجگڑھ نوں نئيں چھڈیا ، لہذا اِس عمل نوں رکدے ہوئے نارا وچ 710 عیسوی وچ اک مستقل راجگڑھ قائم کيتا گیا ۔ ایہ چین دے تانگ دور حکومت وچ قائم راجگڑھ چانگ آن ، جو اج کل شیان دے ناں توں پہچانا جاندا اے، دے طرز اُتے بنایا گیا ۔ اِس شہر وچ ہزاراں لوک آباد ہوئے ۔ پکودا بنائے گئے، پارک تعمیر ہوئے تے ساکورا دے درخت لگائے گئے ۔ فن و ادب ترقی کرنے لگیا ۔ بولی دی تحریری شکل اُتے جاپانی شاعری واکا وی تحریر وچ آنے لگی ۔
اقتصادی تے انتظامی معاملات وچ اضافہ ہويا ۔ مرکزی راجگڑھ نارا تے صوبائى دارالحکومتاں دے وچکار رابطہ سڑکاں تعمیر کيتیاں گئیاں ۔ ٹیکس دی وصولی شروع ہوئى تے حکومتی سکہ رائج کيتا گیا ۔ بدھ ازم تے شنتو ازم دے حوالے توں پائے جانے والے اختلاف نوں ایويں حل کيتا گیا کہ اُس وقت دے بااثر بھکشو گیوگی نوں اِس مسئلے دا حل لبھن دا فریضہ سونپیا گیا جنہاں نے اماتےراسو نامی عبادت گاہ دے دروازے اُتے ست شب و روز تک عبادت دی تے رائے طلب کيتی ۔ بالاخر سورج دی دیوی نے جواب دتا کہ ایہ دونے مذاہب ، اک ہی عقیدے دے اظہار دے دو مختلف طریقے نيں ۔ اُس دے بعد جاپان وچ بدھ مت دی عبادت گاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں ۔
نارا اک شاندار راجگڑھ دی شکل اختیار کر گیا لیکن انتظامی امور کمزور سن ۔ آئنو قبیلے ہن وی خطرہ سن ۔ دوسری جانب بدھ مت دے دو کیو ناں دے بھکشو نے ملکہ کوکین دے نال معاشقہ شروع کيتا تے ملکہ نوں اپنے زیرِاثرکرلیا ۔ ایہ بالکل ایسا ہی سی جداں روس وچ رسپوتین نے اُس وقت دے بادشاہ دی ملکہ دے نال جنسی تعلق بناکر انتظامی امور اُتے اثرڈالنا شروع کر دتا سی ۔ بعد وچ دوکیو نے ولی عہد یعنی کراؤن پرنس نوں قتل کرکے خود نوں وزیر اعظم تے اعلیٰ ترین بھکشو قرار دینے دا اعلان کيتا ۔ اُس دی لالچ ایتھے اُتے ختم نئيں ہوئى تے اُس نے شنتو مذہب دے ہاچی مِن دی عبادت گاہ نال جنگ دے دیوتا دا ایہ حکم حاصل کيتا کہ جے اُسنوں آئندہ دا شہنشاہ منتخِب کيتا گیا تاں اوہ جاپان وچ دائمی امن دا وعدہ کردا اے ۔ ملکہ نوں شک گزریا تے اُنہاں نے ہاچی مِن دے دیوتا توں معلوم کيتا کہ کیہ ایہ درست اے، تاں جواب ملیا کہ بھکشو کدی شہنشاہ نئيں ہوئے سکدا کیونجے اُس دا شجرۀ نسب شہنشایت دا نئيں ہُندا ۔ حقائق معلوم ہونے اُتے نارا دے اُمراء نے بھکشو توں تمام خطابات واپس لےکے اُسنوں سزا دے طور اُتے دوراُفتادہ اک چھوٹے توں جزیرے اُتے قید کر دتا ۔ ہن جاپانیاں نے نتیجہ اخذ کيتا کہ کدی خاتون نوں منصبِ اقتدار نئيں سونپنا چاہیے ۔
ہیان دور
[سودھو]سنہ 784 عیسوی وچ راجگڑھ نوں نارا توں ناگااوکا منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا گیا ۔ اُتے گیارہ سال بعد اِس علاقے نوں بد شگون قرار دے کے راجگڑھ نوں ہیانکیو منتقل کيتا گیا جو اج کل کیوتو دے ناں توں پہچانا جاندا اے ۔ ایہ نارا دے مندر توں صرف 28 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ہے ۔
سن 795 عیسوی وچ ہیانکیو دور شروع ہوندا ہے ۔ اِس دور وچ فیشن تے شعر و ادب وچ خاصی ترقی ہوئى ۔ عورت نوں ریاست دے معاملات ، اقتدار دی رسہ کشی تے سماجی سرگرمیاں وچ موقع ملنے لگیا ۔ تے مشہور داستانِ گینجی وی موراساکی شیکیبو نامی خاتون ہی نے تحریر کيتی ۔ جس وچ محبت دے کئى قصے رقم کیتے گئے نيں ۔ اِسی دور وچ سمورائے جنگجواں دا اثر بڑہنے لگیا ۔ اگرچے بادشاہِ وقت مطلق العنان ہُندا سی لیکن دربار دے اُمراء ہی اصل اختیارات دے مالک سن تے اُنئيں اپنے مفادات تے اپنے تحفظ دے لئی پولیس گارڈ تے سپاہیاں دی ضرورت ہُندی سی تے ایويں جنگجو طاقتور ہُندے گئے جنہاں وچ میناتو ، طائرہ ، فوجی وارا، تے تاچی بانا قبیلےآں نوں بہت طاقتور سمجھیا جاندا سی۔ 12 ويں صدی دے اواخر وچ اِنہاں قبیلےآں دے وچکار لڑائى نے اُس وقت خانہ جنگی دی صورت اختیار کرلئی جدوں میناتو تے طائرہ قبیلے دے وچکار کیوتو تے مرکزی حکومت اُتے قبضہ حاصل کرنے دے لئی لڑائى شروع ہوئى ۔ ہیان دور دے زوال پذیری دے ماہ وسال وچ لاقانونیت تے تشدد دا دور دورۀ سی ۔ جاگیر داراں نے اپنے بیٹےآں تے ملازمین نوں مسلح کر دتا تے تجربہ کار جنگجؤاں دی خدمات کرائے اُتے حاصل کيتیاں گئیاں ۔ چونکہ لڑائی وچ چھوٹے گروپاں دی شکست یقینی سی لہذا ، اُنہاں نے اپنے نیڑے دے وڈے نواباں دے نال اتحاد کيتا ۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ اِسی طرح دے جاگیردارانہ نظام دا عکس اُس وقت یورپ وچ وی نظر آرہیا سی کہ جدوں مرکزی حکومت کمزور پڑدی سی تاں چھوٹی علاقائى طاقتاں امن و عامہ برقرار رکھدیاں سن ۔ اُسی دور وچ سمورائے جنگجؤاں دے لئی اک ضابطہ تحریر کيتا گیا جسنوں بوشیدو کہندے سن ۔ اِس دا مقصد اپنے مالک توں وفاداری دا عہد سی ۔ اپنی وفاداری نوں نبھاندے وقت اُس دی بیوی ، بچے یا والدین دی محبت تک حائل نئيں ہوئے گی تے اپنے آقا دے لئی اک باعزت موت مرنا ہی اُس دی زندگی دا مقصد ہوئے گا ۔ عورتاں دے لئی وی ایہی اصول سی کہ جے ضرورت پئی تاں اُنئيں وی اپنے شوہراں دے شانہ بشانہ لڑدے ہوئے ایسی ہی موت قبول کرنی ہوئے گی ۔
فوجیوارا قبیلے دی زوال پذیری توں پیدا ہونے والا خلا ، طائرہ تے میناموتو قبیلے نے پُر کيتا ۔ اِنہاں دونے دے درمیان وچ لڑی جانے والی پہلی جنگ 1156 توں 1160 تک چلدی رہی تے طائرہ نوں فتح نصیب ہوئى ۔ اُس دے سربراہ ، کیوموری نے کیوتو دی جانب پیش قدمی دی تے بعد وچ اپنی بیٹی دی شادی شاہی خاندان دے اک شہزادے توں کرائى ۔ کیوموری دے مخالفین نوں بے دردی توں قتل کيتا گیا تے اُنہاں دی جائداداں ضبط کرلئی گئياں اُتے میناموتو ، موجودہ ٹوکیو دے مغرب وچ واقع زرخیز علاقے کانتو دی جانب بچ نکلیا ۔ جو اُس وقت کیوتو دی مرکزی حکومت توں خاصا دور علاقہ سی تے اوہ اُس اُتے مضبوط کنٹرول نئيں ہوئے سکیا ۔
تریخ دان ، طائرہ دی راجگڑھ دی جانب پیش رفت نوں اُس دے زوال دا سبب گرداندے نيں تے اِسنوں انتہائى مہلک غلطی تصور کردے نيں کیونجے اوہ کیوتو دے علامتی جاہ و جلال وچ کھوگئے سن ۔ دوسری جانب میناموتو نے اک بار فیر اپنی طاقت حاصل کرنا شروع کردتی ۔ سنہ 1180 وچ اُنہاں دی فوجاں نے جنوب ۔ مغرب دی جانب پیش قدمی دی تے اَگڑ پِچھڑ فتوحات حاصل کيتیاں تے ایويں کردے کردے سنہ 1185کی اک بحری جنگ وچ طائرہ قبیلے نوں مکمل شکست ہوئى ۔
کاما کورا دا دور
[سودھو]اپنے آخری حریف دے خاتمے دے بعد ، میناموتو قبیلے دے اُس وقت دے سربراہ یوری تومو نے کاماکورا وچ اپنا فوجی اڈا قائم کردے ہوئے اک جاگیردارانہ عسکری آمریت دی بنیاد پائی ۔ کاماکورا، سابق راجگڑھ کیوتو دے مشرق وچ 300 میل دے فاصلے اُتے واقع ہے ۔ اِس حکومت نوں باکوفو کہندے سن ۔
سنہ 1192 وچ شہنشاہِ جاپان نے یوری موتو نوں شوگن یعنی فوج دے سربراہ دا خطاب دتا جس نے اپنے اقتدار دے دوران وچ صوبےآں نوں نیم خودمختاری دتی ۔ اُس وقت دے شہنشاہ دا عمل دخل صرف دربار دی حد تک سی جدوں کہ فوجداری، عسکری اورعدالدی امور پرگرفت شوگن دی ہويا کردی سی ۔ گو کہ اُس دی حکومت قومی سطح دی نئيں سی لیکن اوہ اک وڈے علاقے اُتے قابض رہیا تے حقیقی اختیارات اُسی دے پاس سن ۔ اُس نے مرکزی تے مغربی جاپان وچ واقع طائرہ قبیلے دی جائیداداں اُتے قبضہ کر ليا ۔ اُتے اوہ شمال وچ فوجیوارہ تے مغربی حصے نوں فوجی کنٹرول وچ لیانے وچ ناکام رہیا ۔
اگرچہ یوری موتو نے کسی حد تک اک مضبوط حکومت قائم کرلئی سی لیکن فیر وی اُس اُتے اپنے نیڑےی رشتہ داراں تے بھائى دی جانب توں اقتدار توں بیدخلی دا خوف ہر وقت چھایا رہندا سی ۔ اوہ جاسوساں توں بچنے تے کسی وی بے یقینی دا مقابلہ کرنے دے لئی ہر وقت تیار رہندا سی ۔ اُس نے جو نظام اپنایا سی اُس توں اوہ تے اُس دا اقتدار تومحفوظ رہیا لیکن اوہ اپنا اک چنگا سا جانشین تیار نہ کرسکیا تے سنہ 1199 وچ اچانک انتقال دے بعد اُس دے بیٹے یوری نے شوگن دا خطاب تے اپنے میناموتو قبیلے دی سربراہی حاصل کيتی ۔ لیکن اُس وچ صلاحیتاں دی کمی سی تے اوہ مشرق وچ آباد بوشی خانداناں نوں کنٹرول کرنے وچ ناکام رہیا ۔
13ويں صدی دے اوائل وچ اُسدے ننھیال دا اثر بڑہنے لگیا تے اُس دی والدہ ماساکو نے اپنے خاندانی قبیلے ہوجو دے لئی شوگن دے خطاب دا دعویٰ کر دتا ۔ سنہ 1221 وچ کیوتو تے کاماکورا دے وچکار جنگ لڑی گئى جس وچ ہوجو دی فوجاں نے باآسانی فتح پائى تے شاہی دربار نوں براہ راست باکوفو دے کنٹرول وچ لے لیا ۔ ہن اُنئيں پہلے دی نسبت زیادہ اختیارات ملے تے شاہی دربار نوں ہر کم دی کامورا دی حکومت کیتی جانب توں منظوری ضروری قراردى گئی ۔
کاماکورا دے دور نوں خوشحالی تے ترقی دا دور کہاجاندا اے ۔ چین دے نال ساڈھے تن سو سال دے وقفے دے بعد تجارت شروع ہوئى ۔ کیوتو تے کاماکورا دے وچکار تجارت و کاروبار نوں فروغ دتا گیا ۔ عسکری بہادری دے بارے وچ مصوری تے داستان گوئى دی سبھیاچار ملک بھر وچ مشہور ہوئى ۔ لیکن مذہبی لحاظ توں کئى پیچیدگیاں پیدا ہوئیاں ۔ بھارت تے چین دی طرح جاپان وچ وی نظریات دے حوالے توں بُدھ ازم دے مختلف مسلک یا فرقے معرضِ وجود وچ آئے ۔ جاپان وچ بُدھ ازم دے اُس فرقے نوں قبول کيتا گیا جس دا آغاز چین توں ہويا سی ، جس وچ سب توں مشہور زین اے ۔ بعد وچ جاپانیاں نے اپنے مسلک وی بنائے جِس وچ مشہور جودو سی ۔
دوسری جانب، باکوفو دے چین تے کوریا دے نال باہمی تعلقات کافی کمزور سن تے روابط کچھ زیادہ نہ سن ۔ اگرچہ جنوبی چین دے نال کسی حد تجارتی روابط سن لیکن جاپانی بحری قزاقاں دی وجہ توں کھلے سمندر پُرخطرتھے ۔ اُسی دور وچ یوریشیا دے زیادہ تر علاقے اُتے منگولاں دی حکمرانی سی ۔ سنہ1286 وچ ایہہ خبراں منظر عام ہونے لگاں کہ چین اُتے وی منگول قابض ہوچکے نيں ۔ چنگیز خان دے پوتے قُبلائى خان نے خراج وصول کرنے دے لئی شاہِ جاپان نوں اک مراسلہ بھیجیا اَتے کہیا کہ جے سلطنتِ یوآن نوں خراج پیش نئيں کيتا گیا تاں فیر انتقامی کاروائى دے لئی تیار ہوجاؤ ۔ کاماکورا دی حکومت نے جواب نئيں دتا لیکن کیوشو علاقے دے نیڑےی ساحلی علاقےآں اُتے دفاعی اقدامات شروع کردئیے گئے۔ مقامی جنگجؤاں نوں چوکس کر دتا گیا ۔ کوریا وچ موجود جاسوساں نے منگولاں دی فوجی سرگرمیاں اُتے نظر رکھنی شروع کردتی ۔
بالاخر جس حملے دا خطرہ سی اوہ سن 1274 وچ ہوئے گیا ۔ کوریا دے بنائے ہوئے تن سو وڈے بحری جہازاں تے چار سو توں پنج سو تک چھوٹی کشتیاں اُتے سوار پندرہ ہزار منگول تے چینی سپاہی تے اٹھ ہزار کوریائى جنگجو حملہ آور ہوئے ۔ سمورائے چونکہ مقامی علاقے دی کیفیت توں آگاہ سن اِسلئے اُنہاں نے ابتداء وچ سخت مزاحمت دی لیکن بازی فیر وی منگولاں دے حق وچ پلٹی ۔ جس رات اُنئيں مکمل فتح نصیب ہونے والی سی اُسی رات سمندر بفیر گیا اورتند و تیز موجاں نے منگولاں دی کشتیاں نوں تہس نہس کر دتا تے ایويں اُنہاں دی کمر ٹُٹ گئى ۔ حملہ آور منگول تاں بے مراد ہوکے واپس لوٹے ، لیکن کاماکورا شوگن نوں فیر وی فکر لاحق سی کہ منگول دوبار حملہ کرسکدے نيں ، لہذا، اِس خطرے دے پیش نظر دفاعی امور اُتے زیادہ توجہ دتی جانے لگی ۔ کیوشو علاقے دے سمورائے نوں بہتر انداز وچ منظم کيتا جانے لگیا ۔ قَلعے تے پتھراں دی دیواراں تعمیر دی جانے لگاں ۔ اُنہاں تمام علاقےآں اُتے خصوصی توجہ دتی گئى جتھے توں حملہ آوراں دے داخل ہونے دا امکان ہوئے سکدا سی ۔ مذھبی عبادات ودھیا دتیاں گئیاں ۔ جنہاں سمورائے نے منگول جارحیت دا دلیری توں مقابلہ کيتا سی اُنئيں انعامات توں نوازیا گیا ۔
اگرچے قُبلائى خان پہلی یلغار دی ناکامی اُتے تھک گیا سی لیکن منگولاں نے اپنے مشن توں پِچھے ہٹنے دا حالے پوری طرح فیصلہ نئيں کيتا سی تے سنہ 1281 دے موسم بہار وچ چینی بحری بیڑے دے ذریعے حملہ کيتا گیا جس وچ کوریائى بیڑا وی شامل سی ۔ کئى علاقےآں اُتے خونریز جھڑپاں ہوئیاں جِنال جنگ کوئن کہندے نيں ۔ منگول افواج نوں واپس اپنے بحری جہازاں دی جانب دھکیل دتا گیا ۔ اِسی دوران وچ کیوشو دے ساحل اُتے اک خوفناک سمندری طوفان اُمڈ آیا جس نے حملہ آور فوجاں دے چھکے چھڑا دئیے تے بحری بیڑا تے کشتیاں تِتربِتر ہوگئياں ۔ منگول ست سال دی مدت دے دوران وچ اپنی منصوبہ بندیاں تے حملےآں وچ ناکامی دے بعد واپس ہوئے ۔ ایہ اُنہاں دی تریخ دی بدترین شکست سی ۔ جاپانیاں دے عقیدے دے مطابق کامی کازے یعنی مقدس طوفان نے اُنھاں دی سرزمین نوں بچا لیا ۔ کچھ ماہرین دا خیال اے کہ کیوشو دے علاقے وچ مضبوط دفاعی حکمت عملی نے وی منگولاں نوں فتح حاصل کرنے توں دور رکھیا ۔ منگولاں دے نال اِس جنگ نے جاپان دی معیشت اُتے منفی اثر ڈالیا کیونجے ایہ دفاعی جنگ سی تے اِس دے بدلے وچ کچھ نہ ملیا ۔ جاگیر داراں نے ٹیکس دینے توں انکار کر دتا جس سےحکومت کیتی آمدنیاں وچ وڈی کمی آئى تے غربت ودھ گئى سی ایويں کاماکورا دی حکومت لڑکھڑانے لگی تے روز بروز کمزور ہُندی چلی گئى ۔
انہاں بدتر حالات وچ سنہ 1318 وچ اک ہور لیڈر، گو دائگوتِننو نے جاپان دے 96 ويں شہنشاہ دی حثیت توں تاج و تخت سنبھالیا ۔ سنہ1333 وچ ھوجو نے کاماکورا توں اپنے اک جرنیل آشی کاگاتاکوجی، نوں کیوتو اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا لیکن اِسی دوران وچ اُس دے ذہن وچ فتور آیا اوراُس نے بے وفائى کردے ہوئے شہنشاہ دی حمایت دا اعلان کر دتا تے واپس کاماکورا دی جانب لُٹیا آیا ۔
کئى جاگیرداراں تے سمورائے جنگجؤاں نے اِس جرنیل دی تائید کيتی تے اُنھاں نے حملہ کرکے اپنے آقا دی حکومت تے فوجی راجگڑھ نوں تباہ و برباد کر دتا ۔ شہنشاہ گو دائگو اک مضبوط آمریت دی بنیاد رکھدے ہوئے مشرق دا اک وڈا حکمران بننا چاہندے سن ۔ اُنہاں دی خواہش سی کہ چین دی طرح دی بادشاہت قائم کرن ۔ سنہ1335 وچ شہنشاہ گودائگو تے جرنیل آشی دے وچکار اُس وقت اختلافات پیدا ہوئے جدوں اوہ ناکاسیندائى باغیاں نوں کچلنے دے لئی بغیر شاہی فرمان دے مشرقی جاپان روانہ ہويا ۔ شاہی دربار نے اُسنوں نافرمانی دی سزا دینے دے لئی لشکر بھیجیا لیکن آشی کاگا تاکوجی نے اُسنوں شکست دتی ۔ شہنشاہ نے ہور دو کمانڈراں دی قیادت وچ فوج بھیجی تے بالاخر آشی نوں شکست ہوئى تے اوہ کیوشو بھج نکلیا ۔ لیکن اُس توں زیادہ دیر شکست برداشت نئيں ہوئى تے دوبار اپنی فوج دی صف بندی کرکے راجگڑھ کیوتو اُتے حملہ آور ہويا ۔ شاہی فوج نوں شکست ہوئى تے شہنشاہ گو دائگو بھج نکلیا ۔ آشی نے قابل بھروسا اک کٹھ پُتلی شہنشہاہ مقرر کيتا تے خود شوگن یعنی سمورائے دے انچارج دا خطاب حاصل کيتا ۔
اب آشی کاگا تاکوجی ، اپنے ہمنواواں تے وفادارےآں سمیت راجگڑھ کیوتو وچ براجمان سی ۔ ایتھے دی عیاش زندگی نے اُسنوں کمزور کر دتا تے اُس دی گرفت ہور علاقےآں اُتے کمزور پڑ گئى سی ۔ بلکہ تریخ دسدی اے کہ اِس بغاوت دے تقریباً 270 سال تک ،جاپان وچ نہ تاں کوئى ایسا شہنشاہ تے نہ ہی ایسا شوگن پیدا ہويا جس دا پورے ملک اُتے کنٹرول ہوئے ۔ صرف راجگڑھ کیوتو دے حدود تک اُنہاں دے اقتداراعلیٰ دا اثر و رسوخ رہیا ۔ ملک دے ہور علاقےآں وچ مقامی جاگیر داراں جنہاں نوں دائیمو کہیا جاندا سی، دا قبضہ رہیا ۔ اوہ اپنے علاقے دے قوانین خود مرتب کردا سی تے ہمسایاں دے خلاف جنگ و امن دے فیصلیاں وچ خود مختار سی ۔ اوہ مرکزی حکومت نوں ٹیکس دی ادائیگی وی نہيں کردا سی ۔
چودواں صدی وچ تاں ایہہ حالت اِس نہج اُتے جا پہنچی کہ دو حریف شہنشاہاں وچ رسہ کشی ہُندی رہی ۔ مقامی جاگیرداراں دی مرضی اُتے منحصر سی کہ اوہ کس وقت کونسے شہنشاہ دی حمایت دا اعلان کردے نيں ۔ اِسی وچ موروماچی دا دور وی رہیا جس دوران وچ چھوٹی چھوٹی ریاستاں دیاں جنگاں جاری رہیاں ۔ پندرھواں تے سولہويں صدی نوں انتہائى خون خرابے والا خانہ جنگی دا دور کہیا جاندا اے ۔ ہن وفاداری ناں دی کوئى چیز نئيں رہی سی تے جاسوسی ، دھوکھا ، بغاوت تے بے دردی توں قتل و غارت کرنا زیادہ عام سی ۔
ایداں دے وقت وچ جدوں جاپان اندرونی خانہ جنگی دا شکار سی یورپی ملکاں نے دور اُفتادہ خطیاں وچ اپنی مہم جوئى شروع کرلئی ہوئى سی ۔ مارکوپولو 200 سال پہلے کئى علاقیاں نوں دیکھ چکيا سی یا کئى دا ذکر سن چکيا سی ۔ جدوں کرسٹوفر نوں لمبس نے کیوبا دریافت کيتا سی تاں اُس وقت اُس نے ایہ سوچیا کہ شاید ایہہ جاپان ہے ۔
سنہ1543 وچ پُرتگال دے تن سوداگر اک چینی بحری جہاز اُتے سوار کیوشو دے جنوب وچ واقع اک چھوٹے توں جزیرے تانیگاشیما پہنچے ۔ اوہ اپنے نال باردوی بندوقاں لے کے آئے سن جو جاپانیاں نے پہلی بار دیکھو تے ہتھوں ہتھ خرید لاں ۔ ایہ جنگ کيتی یقینی کامیابی دا اک وڈا ذریعہ ثابت ہوسکنے والا جدید ہتھیار سی ۔
پرتگالیاں نوں بھارت تے جنوب مشرقی ایشیا وچ تیزگرمی دی نسبت جاپان زیادہ خوشگوار ملک محسوس ہويا ۔ اُنئيں چین دی سرزمین وی پسند سی لیکن چینی لوکاں نے یورپ دے لوکاں دے نال بیماری جداں سلوک کردے ہوئے اُنئيں صرف جنوبی بندرگاہ تک ہی محدود رکھیا ۔ اُنہاں دے خیال وچ جاپان وچ جاگیردارانہ نظام تے لوکاں دی دوست مزاج طبعیت دی وجہ توں اُنئيں سمجھنا آسان سی ۔
سنہ1549 وچ سپین توں پہلا عیسائى مبلغ جاپان دی سرزمین اُتے پہنچیا تے ابتداء ہی وچ کئى لوکاں نے مسیحیت قبول کرلئی ۔ یورپی سوداگراں تے عیسائى مبلغین نوں اُس وقت مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا سی جدوں مقامی عمائدین اک دوسرے دے خلاف لڑدے سن ۔ غیر مُلکی مبلغاں دے جانے دی صورت وچ مقامی عیسائى دعوتِ تبلیغ دا کم کردے سن ۔ سن 1569 وچ شمال مغربی کیوشو دے اک جاگیردار نے اپنے پندرہ سو نوکراں سمیت مسیحیت قبول کيتی تے غصہ وچ آ کے بدھ مت دے اک مقامی مندر نوں اگ لگادی تے اِسی مقام اُتے چرچ تعمیر کيتا ۔ جاگیردار دا ایہہ شہر ناگاساکی بعد وچ یورپی تاجراں تے مسیحیاں دے لئی اک نمایاں مقام بنا ۔
جاپانی لوک سوائے آئنو قبیلے دے تمام اک نسل، اک بولی تے اک سبھیاچار والے نيں لہذا جے کوئى رہنماء اِنہاں نوں متحد کرنے دی سنجیدہ کوشش کردا تاں ایہ اِنّا کٹھن ہدف نہ ہُندا ۔ سولہويں صدی وچ تن نامور رہنماء گزرے نيں جنہاں نے ملکی اتحاد وچ اہم کردار ادا کيتا ۔ اِنہاں وچ اُدانوبوناگا، تویوتومی تے توکُوگاوا ائیاسو شامل نيں ۔ ایتھے توں اک سیاسی قیادت تلے جاپان دے عسکری وحدت تے استحکام دا عمل شروع ہويا ۔ پہلے اُدا نوبوناگا نے کئى مہم چلاواں جس دوران وچ جاپان تقریباً متحد ہوئے گیا سی تے جسنوں اُنہاں دے جرنیلاں وچوں اک جنرل تویوتومی ہیدے یوشی نے پایہ تکمیل تک پہنچایا ۔
سنہ1568سے 1600 تک دے دور نوں آزوچی مومویاما دا دور کہندے نيں ۔
نوبوناگا ، نے سنہ1568 وچ کیوتو اُتے قبضہ کيتا اوراُس نے عسکری قیادت دے عہدے شُوگن اُتے اک کٹھ پُتلی سپہ سالار مقرر کيتا ۔ نوبوناگا، نے اپنے مخالفین نوں بُری طرح کُچل ڈالیا ۔ چونکہ کسی مذہبی عقیدے دے نال اُنہاں دی وابستگی نئيں سی اِسلئی بدھ مت دے بھکشو اُنہاں دے لئی رکاوٹ ِ راہ بن رہے سن ۔ لہذا، اُنہاں نے ایداں دے عناصر دی بیخ کنی دے لئی تمام حربے استعمال کیتے ۔ فطری طور اُتے اُنہاں نے دشمن نوں زیر کرنے دے لئی عیسائى پیروکاراں تے مبلغین دی ہمدردیاں حاصل کرنے دیاں کوششاں شروع کيتیاں ۔ مغربی لباس، فن مصوری تے طرزِ معاشرت دی حوصلہ افزائى دی ۔ مسیحیاں نوں قصبےآں وچ چرچ تعمیر کرنے دی اجازت دتی ۔ مسیحی مبلغین نے مسیحیت قبول کرنے والےآں دی تعداد وچ وڈا اضافہ کرنے دے لئی نوبوناگا نوں وی مسیحیت دے دائرے وچ لیانے دی کوشش کيتی مگر اُس نے مسیحیت قبول نئيں کيتی، اُتے عیسائى مبلغین نوں اوہ تمام سہولیات تے مراعات داں جو اوہ چاہندے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ جدوں نوبوناگا دا انتقال ہويا تاں اُس وقت تک جاپان وچ مسیحیاں دی تعداد ڈیڑھ لکھ تک پہنچ چکى سی جدوں کہ ملک دی کل آبادی دو کروڑ سی ۔
سنہ1580 تک اوہ وسطی ہانشو دا زیادہ تر علاقہ متحد کرچکيا سی ۔ دو سال بعد 1582ماں نوبوناگا دے اک منصب دار نے اُسنوں کیوتو دے مندر وچ ہلاک کر دتا لیکن ایہ منصب دار اپنے آقا دی حکومت اُتے قبضہ نہ کرسکیا کیونجے جدوں ایہ خبر جنرل ہیدے یوشی تک پہنچی، جو اُس وقت اک مخالف توں مزاکرات وچ مصروف سی واپس کیوتوآیا تے قاتل دا کم تمام کر دتا ۔ ہیدے یوشی مخالفین کینال مذاکرات اُتے یقین رکھدا سی ۔ اُس نے سنہ1590 وچ آخری معرکہ فوجی پہاڑ دے نزدیک اوداوارا دے علاقہ وچ لڑا جتھے اُس نے اپنے دور دے طاقتور خاندان ھوجو دے قلعے اُتے قبضہ کيتا ۔
اب، ہیدے یوشی نوں مسیحیاں دی ودھدی طاقت دی فکر لگ گئى سی ۔ اُس نے مسیحی مبلغین دے ناں اک سوال نامہ ارسال کيتا کہ اک مرد دے لئی اک ہی عورت نال شادی کيتی پابندی کیوں اے ؟ جبراً مذہب تبدیل کروانے دا کیہ جواز اے ؟ بدھ مت دے پیروکاراں نوں کیوں قتل کيتا گیا تے اُنہاں دی عبادت گاہاں نوں تباہ کيتا گیا ؟ مسیحی ، بھیڑ بکریاں جداں مفید جانوراں نوں کیوں کھاندے نيں ؟ سوداگر،جاپانی لوکاں نوں غلام بناکر فروخت کرنے دے لئی کیوں باہر گھلدے نيں ؟
اِس توں پہلے کہ عیسائى پادری اِنہاں سوالات دا جواب دیندا، ہیدیوشی نے تمام عیسائى مِشناں نوں جاپان چھڈنے دا حکم دتا ۔
اُس وقت جاپان وچ جنگجواں دی تعداد ضرورت توں زیادہ سی اِس لئی ہیدی یوشی نے اِنئيں کم وچ لاندے ہوئے کوریا، چین تے ایتھے تک کہ ہندوستان تے فلپائن نوں فتح کرنے دی نیت توں کوریا اُتے چڑھائى دی ۔ سنہ1592 وچ اک لکھ 60 ہزار سمورائے جنگجواں نے کوریا اُتے حملہ کيتا تے محض چھ ہفتےآں وچ کوریا اُتے قبضہ کر ليا ۔ اُتے کوریا دی بحریہ نے اپنے نويں بحری جہاز توں سمندر دے بوہت سارے علاقے دا موثر دفاع کيتا ۔ حالات دی نزاکت نوں سمجھدے ہوئے چین نے اپنی فوجاں کوریا بھیج داں ۔ چین نوں وی دو بار شکست دا سامنا کرنا پيا لیکن مذاکرات نہ ہوئے سکے تے حالات جمود دا شکار ہوگئے۔ اِسی دوران وچ سنہ1597 وچ ہیدے یوشی نے ہور ڈیڑھ لکھ فوجاں روانہ کيتیاں ۔
اب جدوں کہ جنگ دا آغاز ہوئے گیا سی کہ اِسی دوران وچ ہیدے یوشی دی صحت خراب ہوگئى تاں اُس نے پنج رہنماواں اُتے مشتمل کونسل دا اجلاس بُلایا تے اپنے پنج سالہ بیٹے نوں جانشین مقرر کرکے اِنہاں رہنماواں نوں اقتدار سنبھالنے وچ معاونت دی درخواست کيتی ۔ شدید علالت دے باعث، ہیدے یوشی دا تن ماہ بعد 18 ستمبر 1598 کوانتقال ہوئے گیا ۔ اِس دے بعد سمورائے جنگجواں نے جاپان واپسی کی، لیکن اِس مہم جوئى توں جاپان، کوریا تے چین نوں پہنچنے والا نقصان پہلے توں کدرے زیادہ سی ۔
پنج سال دی عمر دا بچہ ہیدے یوری، بے اختیار سی تے اصل طاقت دوسرے رہنماواں دے پاس سی۔ ہیدے یوشی دے انتقال دے بعد، توکوگاوا ا ئیاسو، سب توں طاقتور جاگیردار رہ گیا سی ۔ اُس دی جاگیر، ہیدیوشی دے خاندان توں وی زیادہ سی ۔ اردگرد دے جاگیرداراں نے اُسنوں شکست دینے دی کوشش کيتی مگر سنہ1600 دی جنگ سیکیگاہارا وچ اُنہاں سب نوں شکست ہوئى ۔ تے توکوگاوا ائیاسو نے ہیدے یوری نوں اقتدار توں بے اختیار کر دتا تے جاگیردارانہ بنیاداں اُتے سخت حکومت قائم کيتی ۔
وہ انتہائى ہوشیار، شاطر تے ظالم حکمران تصور کيتا جاندا رہیا اے ۔ اُس نے راجگڑھ کیوتو دی طرح دی پرسکون زندگی نوں بالکل پسند نہ کيتا تے راجگڑھ ایدو وچ قائم کيتا ۔
ایدو دور
[سودھو]ایدو دور سنہ1603 توں سنہ1868 تک رہیا ۔ ائیاسو، جاپان دی تریخ دا کامیاب ترین حکمران منیا جاندا اے ۔ اُس نے غداری توں کئى جنگاں جیدیاں سن ۔ اگرچہ جاپان وچ ہمیشہ توں شہنشاہ ، ملک دا علامتی سربراہ ہُندا سی لیکن اصل طاقت تے اختیار شوگن یعنی فوج دے سربراہ دے پاس ہُندا سی لیکن ائیاسو نے جاگیر داری تے شہنشاہیت دونے دی روایات اُتے مبنی نظام حکومت تشکیل دتا ۔ اوہ ہیدے یوشی دی طرح پہلے تاں مسیحیاں دے لئی دِل وچ نرم گوشہ رکھدا سی لیکن پرتگالی تے ہسپانوی سوداگر اوتھے جاندے سن جتھے کیتھولیک مشنری اُنئيں جانے دا کہندے سن ۔ ائیاسو نے ہسپانیہ دے نال تجارتی معاہداں دے لئی مذاکرات کرنے چاہے لیکن ہسپانیہ نے جاپانی جہازاں نوں فلپائن یا میکسیکو دی بندرگاہاں اُتے جانے دی اجازت نئيں دتی ۔ بعد وچ ائیاسو نوں معلوم ہويا کہ مسیحیاں وچ اک توں زیادہ فرقے نيں۔ اِسی دوران وچ سنہ1600 وچ اک ولیندیزی لیفدے نامی بحری جہاز جاپان دے کیوشو علاقے وچ لنگر انداز ہويا ۔ ہن جاپانیاں نوں کیتھولک مسیحیاں دے بارے وچ وی علم ہويا ۔ مقامی جاگیرداراں نے ولندیزاں دا گرم جوشی توں خیر مقدم کيتا ۔ بعد وچ وقت گزرنے دے نال نال جتھے بدھ ازم توں خطرہ نظر آنے لگیا اوتھے مسیحیاں دے وی تیور بدلنا شروع ہوئے ۔
ائیاسو نے آخر کار سنہ1612 وچ اک حکمنامہ جاری کردے ہوئے مسیحیت اُتے پابندی لگیا دتی ۔ تمام مسیحی تبلیغیاں نوں فوری طور اُتے ملک چھڈنے تے تمام جاپانی مسیحیاں نوں بدھ مت قبول کرنے دا حکم دتا ۔ کئى نے ملک چھڈ دتا تے کئى روپوش ہوگئے ۔ بوہت سارے جاپانی مسیحیاں نوں تہ و تیغ کيتا گیا ۔ مغربی ملکاں دے نال روابط وچ کمی لائى گئى تے جاپانیاں دے غیر ملکاں جانے اُتے پابندی لگادی ۔ نجی طور پرایداں دے بحری جہازاں دی تیاری اُتے پابندی لگائى گئى جو دور سمندر تک دا سفر کرنے دی صلاحیت رکھدے ہاں ۔ سنہ1637 وچ ناگاساکی دے نیڑے ہزاراں مسیحی مزارعاں نے خونریز بغاوت دی کیونجے پرتگال نے اِس بغاوت دی کھلم کھلا حمایت دی ۔ اِس دے آئندہ چار سالاں وچ تمام یورپیاں نوں ملک توں بے دخل کر دتا گیا، ماسوائے کچھ ولندیزی سوداگراں دے جنہاں نوں ناگاساکی دی بندر گاہ تک محدود رکھیا گیا ۔
اک ولندیزی بحری جہاز نوں سال وچ اک بارجاپان آنے دی اجازت دتی گئى ۔ تے جاپانی دانشور، ولندیزاں دے علم و دانش یعنی حساب، سائنس تے طب وچ ہونے والی جدید ترقی دے بارے وچ علم حاصل کردے سن ۔ جاپان دی دُنیا توں تنہائى دا ایہ عمل آئندہ دو صدیاں تک چلدا رہیا ۔
توکو گاوا ائیاسو ، نے سخت گیر نظام قائم کيتا ۔ عوامی حرکت نوں محدود رکھیا تے ہر کسی نوں اک خاص کم و مقام تفویض کيتا تے مزارعاں توں سر اٹھانے دے ہمت کھو لی گئى ۔ چھوٹے جاگیرداراں نوں شادی کرنے، جانشین منتخب کرنے، یا اپنا نجی قلعہ مرمت یا تعمیر کرنے دے لئی حکومتی اجازت نامہ ضروری سی۔ مخالف جاگیر داراں نوں سڑکاں ، مندراں تے قلعےآں دی تعمیر و مرمت دی ذمہ داری دتی گئى ۔ اُنئيں ہر دو سال وچ اک بار راجگڑھ ایدو آنے دا پابند کيتا ۔ اُنہاں دے خانداناں نوں اک طرح توں یرغمال بنایا کیونجے اُنئيں سوائے اپنے علاقے دے کدرے دوسری جگہ رہنے دی اجازت نئيں سی ۔
راجگڑھ ایدو دا علاقہ تیزی توں پھیلدا گیا تے اِس دی آبادی پنج لکھ تک جا پہنچی ۔ راجگڑھ دی جانب آنے والے تمام رستےآں اُتے نگران چوکیاں تعمیر کيتیاں گئیاں تے راجگڑھ دی جانب کسی وی قِسم دے ہتھیاراں دی سمگلنگ اُتے کڑی نظر رکھی جانے لگی تاکہ کسی وی قِسم دے بغاوت دا امکان نہ رہے ۔
سمورائے دی عزت کيتی جاندی سی لیکن ہن اوہ معاشرے وچ زیادہ ضروری نئيں سمجھے جاندے سن، جس دی وجہ توں بوہت سارے سمورائے، زرداراں تے سوداگراں توں قرض لےکے زندگی گزارنے لگے ۔ نئى سڑکاں تے مواصلات دے بہتر انتظام توں تجارت پیشہ افراد نوں فائدے پہنچنے لگے ۔ کاروبار تے تجارت ودھنے توں سوداگر طبقہ ترقی کرنے لگیا ۔ فنِ تعمیر وچ جِدت آنے لگی تے شوخ رنگاں دا استعمال ودھ گیا ۔
قَعلاں دے اندر لکڑی دے نقش و نگار کیتے گئے تے سلائڈنگ دروازے تے فولڈ ہونے والے سکرین لگائے گئے تے دیواراں نوں شوخ رنگاں توں پینٹ کيتا گیا ۔ ائیاسو نے اپنے دربار وچ کنفیوشن ازم نوں دوبارہ زندہ کيتا ۔ اگرچے ہنر منداں تے کاروباری طبقے دے پاس پیسہ بہت آ گیا سی اُتے ، معاشرے وچ اُنہاں دا مقام کساناں توں تھلے رکھیا گیا کیونجے زراعت نوں ہن وی اہمیت دا حامل سمجھیا جاندا سی ۔ اگرچہ کسی وقت وچ کساناں نوں طاقت دے بل بوتے اُتے کچل دتا گیا سی لیکن دولت، تعلیم، اقتصادی ترقی تے ودھدی ہوئى شہری آبادی توں نئى سماجی تے سیاسی تبدیلیاں رونما ہونے لگیاں سن تے کاروباری طبقے دے نال نال دانشوراں دا وی اک مضبوط کردار سامنے آنے لگیا ۔
کدی معاشرے دا کمزور طبقہ ہن سمورائے توں زیادہ امیر ہوئے گیا سی ۔ اُنیس واں صدی تک شوگن دا اختیار تے طاقت خاصی کمزور ہوگئی سی ۔ رُخ بدلدی شہری زندگی تے مغربی ملکاں نال ملن والی نت نئى معلومات نے روايتی معاشرے نوں چلدا کر دتا ۔
میجی دور
[سودھو]میجی دور تے مغرب توں رابطے جاپان دی تنہائى دی پالیسی تقریباً 200 سال تک جاری رہی ۔ تاریخی ریکارڈ دے مطابق، سنہ 1844ء وچ ہالینڈ دے حکمرانِ وقت ویلیم دوم نے جاپان نوں پیغام ارسال کيتا کہ اوہ اپنے بند دروازے بیرونی دُنیا دے لئی کھول دے ، اُتے اُس وقت دے عسکری سربراہ شوگن توکوگاوا نے اِس مطالبے نوں مسترد کيتا ۔
تقریباً دس سال بعد سنہ 1853ء وچ بھاپ توں چلنے والے چار امریکی بحری جہاز ، کموڈور میتھیوپیری دی قیادت وچ ایدو دے نیڑے لنگرانداز ہوئے ۔ جاپان نے اِنہاں جہازاں نوں اوتھے توں نکل جانے دا حکم دتا، لیکن پیری نے انکار کيتا ، کہ اوہ اُس وقت واپس نئيں ہونگے، جدوں تک اوہ شہنشاہِ جاپان نوں امریکی صدر دی جانب توں بھیجیا گیا مراسلہ نہ پہنچاواں ۔ اِس مراسلے وچ دوستی ، تجارت، کوئلے دی فراہمی وغیرہ جداں نیک خواہشات دا اظہار کيتا گیا سی ۔ امریکی کموڈور نے مراسلہ دینے دے بعد کہیا کہ اوہ اِس دا جواب وصول کرنے دے لئی اک سال بعد دوبارہ دورۀ کرن گے ۔ جاپانیاں نے اُس سال کافی غور و خوص کيتا کہ اوہ باقی دُنیا توں کتنا پِچھے نيں ۔
اگلے سال 31 مارچ سنہ 1854ء نوں کاناگاوا کنونشن دے موقع اُتے جدوں میتھیو پیری دوبارہ آیا، تاں اُس وقت اوہ ست بحری جہازاں دی قیادت کررہیا سی ۔ طرفین دے وچکار چھ ھفتاں تک مذاکرات ہُندے رھے، تے بالاخر اک معاہدہِ امن و دوستی دستخط کيتا گیا ، تے ایويں سفارتی تعلقات قائم کیتے گئے ۔ ایہ معاہدہ منظر عام ہونے اُتے برطانوی، روسی تے ولندیزی وی مطالبہ کرنے لگے کہ اُنہاں دے نال وی ایسا ہی معاہدہ کيتا جائے ۔ 29 جولائى 1858ء نوں امریکا دے نال ہیریس ٹریٹی نامی معاہدہ دستخط ہويا، جس وچ تجارت دے حوالے توں کئى امور اُتے اتفاق کيتا گیا ۔ تجارت دے پہلے معاہداں توں جاپان کواپنے غیر مُلکی تجارت تے محصولات دی پالیساں توں دستبردار ہونا پيا ، جس دی وجہ توں جاپان دی تجارت عدم توازن دا شکار ہوئى تے حالات مغرب دے حق وچ ہوئے ، تے ہور ایہ کہ ہن غیرمُلکیوں نوں علاقائى فائدے دے نال جاپان وچ رہنے دا حق حاصل ہويا، تے اُنئيں جاپانی قوانین توں مستثنیٰ قرار دتا گیا ۔
چونکہ سامراجی قوتاں ایشیا دے زیادہ تر حصے اُتے اپنے پنجے گاڑ چکے سن، اِیتوں ميں جاپان دا اُنہاں دے نرغے وچ آنا فطری گل سی ۔ توکوگاوا شوگن دا عائد کردہ نظام ہن وقت دے تقاضاں دے مطابق نئيں رہیا سی، تے اک فرسودہ نظام دی شکل اختیار کرکے روبہ زوال ہويا، کیونجے اِسنوں عوامی پذیرائى وی نئيں مل رھی سی ۔ کچھ جاپانی دانشور مشرقی اخلاقیات تے مغربی سائنس دے امتزاج توں جِدت لیانے دی وکالت کرنے لگے ۔
سمورائے اِس قِسم دے کسی وی نظریے دی مخالفت کرنے لگے تے اُنہاں نے ، مغربی لوکاں تے مغرب نواز جاپانیاں اُتے حملے شروع کردئیے ۔ شوگن دی قوت وی لڑکھڑانے لگی تے اردگرد دے جاگیرداراں توں بغاوت دی بُو آنے لگی ۔ اِس دوران وچ کچھ علاقائى جاگیرداراں نے مغربی جہازاں اُتے حملے کیتے ۔ جواباً مغربی قوتاں نے توپ خانے توں گولہ باری کی، تے ایويں جاپانی بحری جہازاں تے جنگی صلاحیت نوں ختم کردے ہوئے برطانیہ دی پہلی فوج 1863ء وچ ساتسوما دے علاقائى راجگڑھ کاگوشیما اُتے اُتری ۔
اک سال بعد ایہی سلوک برطانوی ، فرانسیسی ، ولندیزی تے امریکی ٹاسک فورس نے چوشو بندرگاہ اُتے کيتا ۔ شکست دے بعد سیتسوما تے چوشو دے علاقائى سرداراں نے مغربی قوتاں دے نال دوستانہ روابط بڑھائے ۔ سیتسوما نے اپنی جدید بحریہ تشکیل دتی ، جدوں کہ چوشو نے اپنے کساناں نوں مغربی فوج دی طرز اُتے تربیت دتی تے امریکی خانہ جنگی وچ بچ جانے والا اسلحہ خرید لیا ۔ اِنہاں دونے قوتاں نے سنہ 1866ء وچ اک اچھی فوج دی شکل اختیار کرلئی ۔ اِس فوج نے شوگن دی روايتی فوج دا وڈے بھرپور انداز وچ مقابلہ کيتا تے اپنی صلاحیتاں دا لوہا منوایا ۔
سنہ 1867ء وچ اک پندرہ سالہ شہنشاہ موتسوہیتو نے اقتدار سنبھالیا تے اُنہاں نے سیتسوما تے چوشو سمیت جدید معاشرے دے خواہاں سرداراں دی حمایت دی تے نويں شوگن دے خلاف اک اتحاد تشکیل دتا۔ اِس اتحاد دے تحت ، شوگن توں مستعفی ہونے تے ایدو دے شمال وچ واقع اُنہاں دی جائداد دی ضبطی دا مطالبہ کيتا گیا ۔ انکار اُتے دونے اطراف توں حملے شروع ہوگئے ، تے جاگیرداراں دی فوجاں نے کیوتو اُتے حملہ کرکے قبضہ کر ليا ۔ توکوگاوا دے کئى وفادار بھج نکلے تے شوگن نوں بےدخل کر دتا گیا ۔ برطانوی پیادہ فوج نے شہنشاہِ وقت نوں اپنی حفاظت وچ لیکرایدو وچ واقع شوگن دے قَلعے وچ لے گئی ۔
شہنشاہ موتسوہیتو دے دور نوں دورِمیجی یعنی روشن خیال دور کہیا جاندا اے ۔ اُنہاں دا دور 45 سالاں اُتے محیط اے ، جو سنہ 1867ء توں 1912ء تک رہیا اے ۔ اِس دور وچ جاپان نے ڈرامائى ترقی دی ۔ جاگیرداری اُتے قائم صدیاں پرانے نظام نوں بدلدے ہوئے جاپان نوں اک عالمی طاقت بنا دتا، جو غیر مغربی سبھیاچار اُتے مبنی جدید ترقی دی اک کامیاب مثال بنا ۔ غیر مُلکی ماہرین دی خدمات حاصل کيتیاں گئیاں ، تے طالب علماں نوں اعلیٰ تعلیم دے لئی بیرونِ مُلک بھیجیا گیا۔
اصلاحات دے تحت ، سنہ 1871ء وچ جاگیراں ختم کرکے ، پرگنہ تے تعلقہ یعنی جاگیراں نوں ریاستی ملکیت گردانا گیا ۔ سمورائے دی پنشن ختم کرکے اُنہاں دے روايتی لباس پہننے تے تلوار لےکے چلنے نوں ممنوع قرار دتا گیا ۔ تعلیم نوں وڈی اہمیت دتی گئى تے نئےاسکول تعمیر کیتے گئے ۔ رہنمائى دے لئی کئى مغربی ادارےآں دا سہارا لیا گیا، تے فوج نوں جدید خطوط اُتے استوار کيتا گیا تے جنہاں سمورائے نے بغاوت دی کوشش کيتی، اُنئيں فوج توں شکست دتی گئى ۔
فوجی تربیت دے لئی فرانسیسی مشیر مقرر کیتے گئے ۔ قانونی نظام ، پارلیمانی ادارے ، آئین تے حکومت سازی دے لئی جرمنی ، فرانس تے امریکا توں استفادہ کيتا گیا، تے ایتھے تک کہ جاگیرداری تے شوگن دے خاتمے دے لئی مغربی طاقتاں توں براہِ راست مدد لی گئى ۔
اگرچہ جاپان اوہ پہلا ایشیائى مُلک سی، جس نے مغربی طرز اُتے جدید معاشرہ قائم کيتا سی، اُتے ، اوہ 19 ويں صدی دے جرمنی دی طرح بیک وقت قدامت پسند وی سی ۔ مثال دے طور اُتے تعلیم اُتے حکومت نوں مکمل کنٹرول سی، تے اِسنوں ریاست دے لئی اطاعت شعار ملازمین تیار کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی ۔
پریس نوں سختی توں کنٹرول کيتا گیا ۔ فوج نوں بغیر کسی پس وپیش دے شہنشاہ دی اطاعت کرنی ہُندی سی ۔ سپاہیاں نوں ایہی تربیت دتی جاندی سی، کہ میدانِ جنگ وچ موت ، سب توں مقدس اے ۔ شِنتواِزم نوں بدھ اِزم تے مسیحیت اُتے فوقیت دتی گئى کیونجے ایہ نہ صرف اصل جاپانی عقائد اُتے مبنی سی، بلکہ اِس وچ شہنشاہ دی اطاعت اُتے زور دتا گیا سی ۔
جاپان دی سمندر پار جنگاں
[سودھو]طاقت ور فوج دے قیام دے بعد ، مغربی سامراجیت توں جاپان وچ وی توسیع پسندی دا رجحان فیر توں پروان چڑھنے لگیا ۔ جاپانی رہنمااں نوں جزیرہ نماء کوریا کھٹکتا رہندا سی۔ اوہ چاہندے سن، کہ یا تاں کوریا مکمل طور اک آزاد ملک بن جائے تاکہ کوئى غیر ملکی طاقت کوریا دے ذریعے جاپان اُتے حملہ نہ کرسکے تے یا فیر کوریا ، جاپان دے زیر تسلط آجائے ۔ اِس دے لئی ضروری سی کہ جاپانی سرحداں نوں اصل حدود توں کدرے دور تک پھیلا دتا جائے تاکہ کسی وی قِسم دے بیرونی حملےآں دا باہر مقابلہ کيتا جاسکے اوریاں مُلکی معیشت دی ترقی وچ کوئى روکاوٹ نہ آئے ۔ اِس مقصد دے حصول دے لئی پہلا ہدف کوریا بنا ۔ ایہ وی کہاجاندا اے کہ چونکہ کوریا وچ کوئلے تے لوہے دے ذخائر سن اِس لئی جاپان چاہندا سی کہ اوہ اپنی صنعتی ترقی دے لئی اِنہاں وسائل توں کسی طرح توں استفادہ کرسکے ۔ کوریا تے منچوریا وچ فوجی کاروائى دے سبب ہی جاپان ۔ چین پہلی جنگ یکم اگست سنہ 1894ء سے17 اپریل 1895ء تک ، چین دے چِن عہدِ حکومت تے میجی جاپان دے وچکار لڑی گئى ۔
اُس دور وچ کوریا ، چین دے زیر اثر سی ۔ لیکن وقت گزرنے دے نال نال مختلف سوچ اُبھرنے لگی ۔ کچھ دے خیال وچ روايتی انداز توں چین دے نال منسلک رہیا جائے، جدوں کہ کچھ دا موقِف سی ، کہ جاپان تے مغربی ملکاں نال تعلق قائم کيتا جائے ۔
چِن دور حکومت وچ ، چین دی سلطنتِ برطانیہ دے خلاف لڑی جانے والی جنگِ افیون 1839ء–1842ء تے 1856ء–1860ء تے فرانس دے خلاف جنگ اگست 1884ء توں اپریل 1885ء تک توں ، چین کمزور ہوئے گیا سی تے مغربی ملکاں دی جانب توں سیاسی مداخلت نوں نہ روکیا جا سکیا ۔ شاید جاپان دے لئی ایہ بہتر موقع سی کہ اوہ جزیرنماء کوریا اُتے چینی اثرورسوخ نوں چیلنج کردے ۔
سنہ 1882ء وچ کوریا وچ قحط آیا ۔ غذائى اجناس دی قلت پیدا ہوئى، حکومت دیوالیہ ہوگئى، قرضےآں دی ادائیگی مشکل ہوئى تے وسائل دی عدم دستیابی دی وجہ توں فوج ڈانواڈول ہونے لگی ۔ اِسی اثناء وچ سئیول وچ فوجی بغاوت بڑھک اُٹھی ، فسادات پُھوٹ پئے، گوداماں اُتے حملے کیتے گئے تے اگلی صبح مظاہرین نے شاہی محل نوں نشانہ بنایا ۔ اُس دے بعد ہجوم نے جاپانی سفارت کاراں اُتے حملہ کيتا ، اُتے کچھ سفارت کار ،سروے کرنے والے فلائنگ فش نامی اک برطانوی بحری جہاز دے ذریعے نکلنے وچ کامیاب ہوئے ۔ جوابی اقدام دے طور اُتے ، جاپان نے چار جنگی جہاز تے اک بٹالین فوج روانہ کيتی تاکہ جاپانی مفادات دا تحفظ کيتا جا سکےاور تاوان طلب کيتی جائے ۔
جاپانی حملے نوں روکنے دے لئی چین نے وی 4500 فوجی روانہ کیتے ۔ اُتے کشیدگی دا خاتمہ اُس وقت ہويا، جدوں اک معاہدے دے تحت سازشیاں نوں سزا تے مرنے والے جاپانیاں دے خانداناں نوں 500٫000 ین دینے اُتے اتفاق ہويا ۔ جاپان توں باقاعدہ معافی منگی گئى تے اُسنوں ایہ اختیارحاصل ہواکہ اوہ سئیول وچ اپنے سفارتی عملے دے تحفظ دے لئی حفاظتی چوکیاں قائم کرے تے اپنے سیکورٹی گارڈز متعین کرے ۔
دو سال بعد ، جاپان دے حمایتی اصلاح پسنداں نے اک خونی بغاوت وچ اقتدار اُتے قبضے دی کوشش کيتی ، لیکن چینی فوج دے جنرل یوآن شیکائی دی مدد توں مخالف گروپ نے خون خرابا کردے ہوئے اصلاح پسنداں نوں ناکام بنا دتا ۔ اِس خونی بغاوت وچ کئى لوک زندگی گنوا بیٹھے ۔ جاپان نوں ایہ چینی مداخلت ناگوار گزری، کیونجے ایہ چین دی جانب توں اُنہاں دے اثر نوں پنپنے توں روکنے دی اک ہور کوشش تصورکی گئى ۔ اِسی جنرل اُتے ایہ الزام وی سی ، کہ اُس دے ایجنٹاں نے 28 مارچ 1894 نوں شنگھائى وچ جاپان نواز کوریائى انقلابی رہنماء کیم اوکیون نوں قتل کيتا سی ۔
تریخ دسدی اے کہ بعد وچ مقتول دی لاش اک چینی بحری جہاز دے ذریعے کوریا لیا کے دوسرے مخالفین نوں عبرت دینے دے لئی سرعام رکھی گئى ۔ جاپان نوں ایہ اقدام پسند نئيں آیا تے حالات وچ ہور تناؤ اُس وقت پیدا ہويا جدوں چینی حکومت نے کوریا دے شہنشاہ دی درخواست اُتے تونگھاک باغیاں دی سرکوبی دے لئی فوج بھیجنے دے فیصلے توں جاپان نوں آگاہ کردے ہوئے ،جنرل یوآن دی قیادت وچ 2800 فوجی روانہ کیتے ۔ جاپان نے اِس گل کيتی مخالفت کيتی ، کہ ایہ کنونش دی خلاف ورزی اے تے فوج کشی کردتی ۔ جاپان دے 8000 فوجیاں نے شہنشاہِ کوریا نوں ہٹا کر 8 جون سنہ 1894 وچ شاہی محل اُتے قبضہ کيتا تے جاپان حمایتی گروپ نوں اقتدار سونپیا ۔
نئى حکومت نے چینی فوجیاں نوں مُلک توں نکل جانے اُتے مجبور کيتا تے اِسی دوران وچ جاپان نے ہور افواج بھیج داں ۔ جاپان دی بروقت تے کامیاب کاروائى توں اِسنوں بالادستی حاصل ہوئى تے معاہدۀ شیمونو سیکی دے تحت کوریا نوں چین توں آزادی ملی ۔ جاپان نوں تائیوان تے پیسکادوریس دے جزیراں اُتے قبضہ کرنے تے منچوریا دے جنوبی سر ے اُتے بحری اڈا بنانے دا اختیار مل گیا ۔
کئى مغربی ملکاں نوں جاپان دی ودھدی ہوئى طاقت اُتے حیرانی ہورہی سی ۔ دوسری جانب روس دے شہنشاہ )زارِ روس( نکولس دوم وی منچوریا تے کوریا اُتے اقتصادی بالادستی حاصل کرنے اُتے کم کررہیا سی اِس لئی موجودہ صورت حال ، سلطنتِ روس تے سلطنتِ جاپان وچ رسہ کشی دا سبب بنا ۔ دونے قوتاں نے جزیرہ نماء لیاؤ دونگ ، موکدین تے کوریا تے جاپان دے سمندری علاقےآں دے آس پاس تے دریائے زرد وچ اک دوسرے دے خلاف کاروائیاں شروع کيتیاں ۔
روس دی پالیسی سی کہ اوہ اپنی بحریہ تے بحری تجارت دی غرض توں بحرالکاہل تک رسائى دے لئی گرم پانیاں دی بندرگاہ حاصل کرلے، کیونجے روس دی ولاڈیواسٹوک دی بندرگاہ ، صرف موسم گرما وچ قابل استعمال سی جدوں کہ جزیرہ نماء لیودونگ دی بندرگاہ، پورٹ آرتھر سارا سال کُھلی رہندی سی ۔ 30 جنوری 1902 نوں جاپان نے برطانیہ دے نال اِینگلو۔ جاپانی اتحاد دا معاہدہ دستخط کيتا ۔ ایہ اک فوجی معاہدہ سی جس توں روس تے جرمنی خطرہ محسوس کرنے لگے ۔
اٹھ فروری 1904 نوں جاپانی بحریہ نے کوریا دے ساحل دے نزدیک روسی جہازاں اُتے حملہ کر دتا ۔ فیر اُنہاں نے آرتھر بندرگاہ دا محاصرہ کيتا تے بحرالکاہل وچ واقع روسی بندرگاہ ولاڈیواسٹوک دی ناکہ بندی کردتی ۔ ایہی نئيں جاپانی فوجاں نے کوریا تے منچوریا اُتے وی یلغار کردتی، تاکہ سائبیریا توں آنے والی روسی فوجاں دا راستہ روکیا جاسکے ۔ اِس ساری صورت حال وچ چین بے بس تماشائى بنا رہیا ۔ روس نے اپنے بالٹک بحری بیڑے نوں حرکت دتی جو یورپ تے افریقہ توں گزردا ہويا ایشیا پہنچیا، لیکن جاپانی بحری بیڑے نے پہلے توں اپنی حکمتِ عملی تیار کرلئی ہوئى سی تے روسی بیڑے دے آندے ہی حملہ کر دتا جس وچ جاپان نوں مکمل فتح نصیب ہوئى تے روس دے 40 بحری جہازاں وچوں صرف دو فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے ۔ اک اندازے دے مطابق ، اِس جنگ وچ جاپان دے 47 ہزار توں زیادہ ، روس دے لگ بھگ 70 ہزار تے چین دے تقریباً 20 افراد لقمہ اجل بنے ۔ کہیا جاندا اے کہ اِس جنگ وچ مجموعی طور اُتے تقریباً اک لکھ 30 ہزار افراد ہلاک ہوئے ۔ امریکی صدر روزویلٹ نے دونے ملکاں وچکار پورٹسماوت دے امریکی بحری اڈے اُتے مزاکرات دا اہتمام کيتا تے ثالث دا کردار ادا کيتا ، جس دی بدولت 5 ستمبر 1905 نوں اک امن معاہدہ دستخط ہويا ۔ معاہدے وچ طے ہويا کہ پورٹ آرتھر تے سخالین جزیرے دا ادھا جنوبی حصہ جاپان دے زیرِ قبضہ ہوئے تے کوریا نوں جاپان دی کٹھ پُتلی ریاست بنا دتا گیا۔ امریکی صدر نوں اِنہاں خدمات دے صِلے وچ نوبل امن انعام توں وی نوازیا گیا ۔
روسی عوام وی زارِ روس دی بدعنوانیاں توں بددِل ہُندے گئے تے سیاسی انتشار پھیلدا گیا ۔ دہشت گردانہ حملے تے مزارعاں دے مظاہرے روز دا معمول بن گئے سن، تے ایويں انقلابِ روس دی راہ ہموار ہوتى گئى ۔ جاپان وچ وی عوامی سطح اُتے اِس امن معاہدے اُتے اعتراض کيتا گیا کیونجے اوہ اِسنوں مہنگی فتح تصور کردے سن تے مطالبہ ایہ سی کہ سخالین دا پورا علاقہ جاپان دے قبضے وچ آنا چاہیے سی ۔
جاپان ہن ایشیا وچ اک نويں مشرقی طاقت دے طور اُتے اُبھر رہیا سی تے تجزیہ نگاراں نے اندازہ لگالیا سی کہ جے ایشیا وچ مغربی طاقتاں نوں کوئى مُلک شکست توں دوچار کر سکدا اے تاں اوہ جاپان ہی اے ۔ جاپان دے قومی وقار وچ زبردست اضافہ ہويا۔
چین تے روس دے خلاف فتوحات دے بعد ، جاپانی سامراجیت نے ہور علاقےآں دی شمولیت دا رجحان اختیار کيتا ۔
جنگِ عظیم اول
[سودھو]جنگ عظیم اول سنہ 1914 توں 1918 تک لڑی گئى جو تریخ وچ انسانیت سوز واقعات توں بھری پئی اے ۔ انسانی تریخ وچ پہلی بار کیمیائى ہتھیار تے زہریلی گیس استعمال کیتی گئى ۔ شہری آبادی اُتے وڈے پیمانے اُتے بمباری دی گئى تے تریخ وچ پہلی بار وڈی تعداد وچ فوج نوں حرکت وچ لیایا گیا ۔
اِس جنگ نے قدیم یورپ نوں مٹا کر نويں یورپ نوں جنم دیااور آمریت دا خاتمہ ہوئے گیا ۔ ایہ انسانی تریخ دی اک تباہ کُن جنگ سی جس وچ 90٫000٫00 توں زیادہ مرد ، میدانِ جنگ وچ ہلاک ہوئے تے اِنّے ہی عام افراد غربت ، بھکھ، قحط ، بیماری تے نسل کشی جداں واقعات دی نذر ہوئے ۔
تریخ کچھ ایويں دسدی اے کہ 19 ويں صدی دے اواخر وچ یورپ وچ اتحاد بننے لگے سن ۔ سنہ 1879 وچ آسٹریا ۔ ہنگری جواُس وقت اک ملک سی تے جرمنی نے روس توں بچنے دے لئی آپس وچ اتحاد کيتا جِسے دتی ڈول ایلائنس کہندے نيں ۔
سنہ 1881 وچ آسٹریا۔ہنگری نے سربیا دے نال وی اتحاد کيتا تے اِس دا مقصد وی روس دی سربیا دی جانب پیش قدمی نوں روکنا سی ۔ اک سال بعد سنہ 1882 وچ دتی ٹرپل ایلائىنس نامی اتحاد معرض وجود وچ آیا جس وچ جرمنی تے آسٹریا۔ہنگری نے اٹلی دے نال معاہدہ کيتا ۔ اِس اتحاد دا مقصد اٹلی نوں روس دے نال شامل ہونے توں روکنا سی ۔ اِنہاں بدلدے حالات وچ روس نے وی اپنی حکمت عملی بدلدے ہوئے سنہ 1894 وچ فرانس دے نال فرنکو۔رشین ایلائنس دے ناں توں اک اتحاد بنایا جس دا مقصد جرمنی تے آسٹریا ۔ ہنگری توں اپنا دفاع کرنا سی ۔
سنہ 1904 وچ فرانس تے برطانیہ نے اینتات کورڈئیل دے ناں توں اک معاہدہ کيتا جو باقاعدہ اتحاد تاں نئيں سی اُتے نیڑےی تعلقات دے لئی بہت اہمیت دے حامل سی ۔ اِسی طرح دا اک معاہدہ ، برطانیہ تے روس دے وچکار سنہ 1907 وچ اینگلو۔رشین اینتات دے ناں توں دستخط ہويا ۔ جرمنی دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ نوں روکنے دے لئی اِسی سال یعنی سنہ 1907 وچ ٹرپل اینتات دے ناں توں اک معاہدہ ہويا جس وچ روس ، فرانس تے برطانیہ شامل سن ۔ ہن یورپ تقسیم ہوئے گیا سی یعنی اک جانب جرمنی ، آسٹریا ۔ ہنگری ، سربیا تے اٹلی ، جدوں کہ دوسری جانب روس ، فرانس تے برطانیہ سن ۔
چونکہ جاپان سنہ 1902 وچ برطانیہ دے نال معاہدہ کرچکيا سی اِس لئی اُس نے برطانیہ دی طرفداری کردے ہوئے اعلان جنگ کيتا تے جرمنی نوں دھمکی دتی کہ اوہ فوری طور اُتے مشرقی بعید توں اپنے جنگی بحری جہاز باہر کردے تے چین دے علاقے کيتاوچو، جو موجودہ چِینداؤ دے ناں توں پہچانا جاندا اے وچ واقع اڈے توں دستبردار ہوئے جائے ۔ جدوں جرمنی نے کوئى جواب نئيں دتا تاں جاپان نے اعلان جنگ کر دتا ۔
جاپان نوں بوہت گھٹ جانی نقصان دے بدلے فتح نصیب ہوئى ۔ ہن جاپان دا ایشیا وچ اثر ہور ودھنے لگیا تے اُس نے بحرالکاہل تے اردگرد زیر قبضہ علاقےآں اُتے اپنی گرفت نوں ہور تقویت دتی ۔ سنہ 1915 وچ جاپان نے چین توں 21 مطالبے کیتے ۔ چونکہ اُس وقت چین خاصا کمزور ہوئے گیا سی اِسلئے بغیر کسی مزاحمت دے زیادہ تر مطالبات مان لئی تے شمال مشرقی چین وچ جاپانی اختیار نوں تسلیم کر ليا ۔ جاپان نے اپنی زیر قبضہ علاقے تے ریل دی پٹڑی نوں منچوریا تک وسعت دتی ۔
سنہ 1917 وچ جاپان دے اتحادیاں نے اُس دی جانب توں جنگی حمایت کرنے اُتے جاپانی قبضاں تے دعوواں دی خُفیہ طور حمایت کرنے اُتے اتفاق کيتا ۔
جنگ عظیم اول حالے جاری سی کہ اِس دوران وچ سنہ 1917 وچ روس وچ انقلاب آیا تے خانہ جنگی شروع ہوگئى ۔ اِس بدنظمی توں فائدہ اُٹھاندے ہوئے امریکا، برطانیہ تے جاپان نے اپنی افواج ولاڈیواسٹوک وچ اُتار داں تے ٹرانس سائبیریا ریلوئے تک دے کئى سو کلومیٹر علاقے اُتے قبضہ کر ليا ۔ سرکاری طور اُتے تاں ایہ کہیا گیا کہ اِس آپریشن دا مقصد اتحادیاں دے اوہ ہتھیار برآمد کرنا نيں جو روس لیجائے گئے نيں ۔ لیکن اِس دا اصل مقصد انقلاب روس یا بالشویک ریولوشن دے مخالفین دی مدد کرنا سی۔
ابتداء وچ ہر مُلک نے 7000 ہزار فوجی سائبیریا بھیجنے دا فیصلہ کيتا لیکن جاپان نے فوری طور اُتے زیادہ ملوث ہونے دے لئی 72٫000 اہلکار روانہ کیتے ۔ برطانیہ تے امریکا نوں ہن خدشہ ہونے لگیا کہ ایويں جاپان اوتھے اُتے مستقل اڈے بنا سکدا اے تے فیر اوتھے توں جاپان نوں نکالنے وچ وقت لگے گا ۔
اُدھر یورپ وچ جنگ عظیم اول اک وڈی تباہی دے بعد ختم ہونے لگی ۔ جنگ لڑنے والے تمام ملکاں ہن تصفیہ کرنے لگے سن تے اِس مقصد دے لئی فرانس دے شہر ورسائلز وچ اک کانفرنس بُلائى گئى ۔ جاپان وی اِس کانفرنس وچ مدعو سی ۔ سنہ 1919 وچ ٹریٹی آف ورسائلز نامی معاہدہ دستخط ہويا ۔ اِسی کانفرنس وچ جاپان نوں نويں بین الاقوامی نظام وچ سرکاری طور اُتے دُنیا دے پنج وڈے ملکاں وچوں اک تسلیم کيتا گیا ۔ جاپان نے نئى بین الاقوامی تنظیم لیگ آف نیشن وچ شمولیت اختیارکی ۔ جاپان دی منچوریا تے سخالین وچ عملداری نوں تسلیم کيتا گیا تے بعد وچ ایہ آخری اتحادی سی ، جس نے روس توں سنہ 1925 وچ انخلا کيتا ۔
جب جولائى سنہ 1914 وچ جنگ عظیم اول چِھڑگئى تاں یورپ دے ملکاں اک دوسرے اُتے حملے کرنے لگے جس دی وجہ توں اُنہاں دی بین الاقوامی تجارت معطل ہوگئى سی ۔ ہن اوہ باقی دُنیا نوں کپڑا، مشینری تے کیمیکل برآمد کرنے توں قاصر سن ۔ اِنہاں حالات وچ جاپانی مصنوعات دی منگ ودھ گئى جس توں جاپانی تاجر تے سرمایہ کار اچانک امیر ہوگئے تے اُنہاں نے سرمایہ کاری وچ تیزی توں اضافہ کيتا ۔ ہزاراں فیکٹریاں تعمیر کيتیاں گئیاں تے جاپانی ٹیکسٹائل دی برآمد وچ بہت اضافہ ہويا ۔
چونکہ جاپانی مصنوعات اِس توں پہلے سستی تے غیر معیاری ہودیاں سن ، لہذا سرمایہ کاراں تے صنعت کاراں نے پیداواری معیار نوں بہتر کرنے دے لئی بیرونی ملکاں توں جدید مشینری تے جدید تکنیک حاصل کيتی ۔ ایويں کئى وڈی کمپنیاں معرضِ وجود وچ آئیاں تے مُلکی دولت دا وڈا حصہ اُنہاں دے ہتھ آیا ۔ جاپان وچ قدرتی وسائل دی کمی تے تیزی توں ودھدی ہوئى آبادی اک لمحہء فکر بندا جارہیا سی ۔ سنہ 1920 وچ جاپان دی آبادی ساڈھے پنج کروڑ توں زیادہ سی جو گیارہ سال بعد ساڈھے چھ کروڑ تک جا پہنچی ۔ اُس دور وچ آبادی وچ سالانہ اضافے دی شرح دس لکھ سی ۔
جاپانی معیشت نوں روزگار دے سالانہ ڈھائى لکھ مواقع پیدا کرنے دی ضرورت سی ۔ جاپان نے اس صورت حال توں نمٹنے دے لئی اپنی برآمدات وچ اضافہ کيتا ۔ لیکن سنہ 1929 توں سن 1931 تک عالمی کسادبازاری یا مندی یعنی گریٹ ڈیپریشن دا دور دورۀ سی ۔ عالمی تجارت دی حالت دگرگاں سی ۔ مُلکاں نے درآمدات وچ کمی کردتی سی ۔ بے روزگاری وچ وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہويا ، اُجرتاں وچ کمی دی گئى ۔ نتیجتاً مظاہرےآں نے زور پھڑ لیا تے یورپ مایوسیاں دے بادلاں وچ گِھرگیا ۔ اِنہاں حالات نے جاپان اُتے وی اثر کرنا شروع کر دتا سی ۔
سن 1920 دی دھائى وچ جاپان دی جمہوری تحریک نے وی زور پھڑیا جسنوں تائىشو جمہوریت دے ناں توں یاد کيتا جاندا اے ۔ 30 جولائى نوں شہنشاہ میجی دے انتقال دے بعد تائىشو نے جاپان دے 123ويں شہنشاہ دی حثیت توں منصب سنبھالیا جنہاں دا دور30 جولائى 1912 توں 25 دسمبر1926 تک رہیا ۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ جاپان وچ شہنشاہ اپنے اصلی ناں توں نئيں بلکہ اعزازی ناں توں پہچانا جاندا اے تے تریخ وچ اُنہاں دے دور کواِنہاں ناواں لکھیا جاندا اے تاں ایويں تائىشو وی اعزازی ناں اے ۔
میجی دور وچ وڈے پیمانے اُتے اندرون و بیرون مُلک سرمایہ کاری تے دفاعی پروگراماں اُتے کثیر اخراجات دی وجہ توں سرمایے دی قلت ہونے لگى تے نوبت ایتھے تک آ گئى کہ بیرونی قرضے لوٹانے دے لئی مناسب رقوم دی دستیابی مشکل بندی جارہی سی ۔ جاپان دے اندر سیاسی تے معاشی دباؤ بڑھدا جا رہیا سی ۔ اندرون ملک پیچیدگی دی اک وجہ ایہہ وی سی کہ جاپان نے سائبیریا دی مہم جوئى توں کچھ خاص حاصل نئيں کيتا سی اِسلئے فوج دا ملکی سطح اُتے اثر کم ہونے لگیا ۔
واشنگٹن وچ سنہ 1921–22 وچ ہونے والی کانفرنس وچ اتحادی ملکاں نے جاپان اُتے زور ڈالیا کہ اوہ بحریہ دے حوالے توں 3-5-5 دی شرح دا معاہدہ دستخط کرے یعنی ہر پنج امریکی تے پنج برطانوی بحری جنگی جہازاں دے مقابلے وچ جاپان کوتین جہاز رکھنے دی اجازت ہوئے گی ۔ ایہ جاپان دی سفارت کاری وچ شکست دا اک وڈا واقعہ سمجھیا جاندا ہے ۔
سنہ 1920 دے بعد دا جاپانی دور اندرونی بدامنی دا شکار رہیا ۔ خراب اقتصادی حالات دی وجہ توں ملکی سیاسی عدم استحکام بڑھدا گیا تے کئى سیاست داناں بشمول اک وزیراعظم دے قتل کردئے گئے ۔ فوج اُتے نہ تاں پارلیمنٹ تے نہ ہی حکومت نوں کنٹرول سی تے ایتھے تک کہ شہنشاہ وی بے بس سی ۔ بلکہ حکومت کیتی باگ دوڑ عوامی حکومت کیتی بجائے فوج دے ہتھوں وچ سی ۔
جاپانی سیاسی پارٹیاں نوں سخت تنقید دا نشانہ بنایا گیا کہ ایہ اپنے مفاد دی خاطر قوم نوں متحد کرنے دے بجائے منقسِم کرنے دی وجہ بن گئى نيں ۔ بالاخر تمام پارٹیاں نے اپنے آپ نوں تحلیل کرنے اُتے رضامندی ظاہرکرکے یک جماعتی تنظیم امپریل رول اسیسٹینس ایسوسیشن قائم کيتی جس وچ سیاسی جماعتاں ، پریفیکچراں، جو اک ضلع جِنّا علاقہ ہُندا ہے، وچ قائم خواتین تے ہمسایاں دی تنظیماں نے شمولیت دی ۔ لیکن اِس تنظیم وچ مربوط سیاسی ایجنڈے دی کمی سی لہذہ ، گروپاں دی باہمی چپقلش تے جھڑپاں بدستور جاری رہیاں ۔
دراصل اِس تنظیم دے قیام دی وجہ جتھے مُلکی بدحالی سی اوتھے ساکورائے بلاسم سوسائٹی وی سی ۔ ایہ قوم پرستاں دی اک خُفیہ تنظیم سی جو د سمبر 1930 وچ جاپان دی شاہی فوج وچ شامل لیفٹینٹ کرنل کینگورو ہاشی موتو، نے ہور کئى نوجوان افسراں دے نال ملکر بنائى سی ۔ اِس دا مقصد ریاست نوں عسکری خطوط اُتے منظم کرنا سی تے اِس مقصد دے لئی جے بغاوت کرنے دی ضرورت پڑ جائے تاں اُس اُتے وی عمل درآمد کيتا جائے گا۔ ہاشی موتو، اُنہاں دِناں وچ جاپانی شاہی فوج وچ روسی شعبہء دے سربراہ سن ۔ ابتداء وچ اِس خفیہ تنظیم دے تقریباً دس ارکان سن جو فروری 1931 وچ پنجاہ توں زیادہ ہوگئے سن ۔ اک اندازے دے مطابق اکتوبر وچ اِنہاں دی تعداد سینکڑاں ہوگئى ۔ اُنہاں نے ملک دے سیاسی تے معاشی نظام نوں بدعنوان قراردتا تے اوہ ریاستی سوشلزم لیا کے نئى تبدیلی لیانا چاھدے سن ۔ لیکن دو واقعات وچ ناکامی دے بعد اِس تنظیم دی قیادت کوگرفتار کر ليا گیا تے تنظیم توڑی دتی گئى ۔
اُدھر یورپ وچ حالت کچھ ایويں رُخ اختیار کر رہے سن کہ سنہ 1930 دی دھائى وچ ابتدائى چند سالاں تک کساد بازاری رہنے دے بعد حالات سنھبلنے اُتے کئى مُلکاں وچ مطلق العنان حکومتاں قائم ہوچکيتیاں سن جنہاں وچ ایڈولف ہٹلر سرلسٹ سن ۔ اوہ سنہ 1933 وچ جرمنی دے چانسلر یعنی ریاستی سربراہ بن چکے سن ۔ اُنہاں دی توسیع پسندانہ پالیسیاں توں بے چینی ودھدی جارہی سی ۔ اک طرف جرمنی پولینڈ نوں قبضے وچ لینے دی منصوبہ بندی کر رہیا سی تاں دوسری جانب اٹلی نے ایتھوپیا اُتے قبضہ کر ليا سی ۔
جاپان تے چین دے تعلقات وچ وی کشیدگی پیدا ہوگئى سی کیونجے جاپان دے زیرِقبضہ علاقے منچوریا وچ واقع جاپانی ریلوئے لائن اُتے اک دھماکا ہويا ۔ جاپانیاں نے اِس تخریب کاری دا الزام چینیاں اُتے لگایا لیکن کچھ دا خیال اے کہ جاپانیاں نے خود دھماکا کرکے منچوریا اُتے فوجی کشی دا جواز بنایا تاکہ معیشت دے لئی ہور وسائل، جاپانیاں دی آباد کاری تے مصنوعات دی فروخت دے لئی منڈیاں حاصل کيتی جاواں تے ایشیا اُتے اپنی ثقافتی بالادستی قائم کيتی جائے ۔ بحرحال اِس دھماکے دی وجوہات ابتک متنازع نيں۔ ایہہ واقعہ تریخ وچ مکدین انسیڈنٹ دے ناں توں یاد کيتا جاندا اے ۔
جاپانی فوج نے سنہ 1931 وچ لیفٹیننٹ کرنل کانجی ایشی وارا دی قیادت وچ منچوریا اُتے چڑھائى دی تے چین تے اندرون منگولیا دے علاقےآں اُتے مشتمل منچوریا وچ مانچو نوں نامی اک آزاد ریاست قائم کردتی جو دراصل اک کٹھ پُتلی حکومت سی ۔ اُس وقت چین وچ قوم پرست رہنماء چیانگ کائی شیک دی اک کمزور حکومت قائم سی جو مختلف دھڑاں دے وچکار لڑی جانے والی اندرونی خانہ جنگی توں مشکلات دا شکار سی تے قحط سالی تے بدعنوانی نے حکومتی بُنیاداں نوں کُھوکھلیا کے دتا سی لیکن اِنہاں وچ کمیونسٹاں دے حوصلے بلند سن ۔
منچوریا وچ جاپانی حمایت یافتہ نئى حکومت نوں چین دی کومنتانگ حکومت نے تسلیم کرنے توں انکار کر دتا سی ۔ عالمی سطح اُتے کسی وی وڈی طاقت نے جاپانی جارحیت نوں روکنے دی کوشش نئيں کيتی ۔ چین نے لیگ آف نیشن توں مدد منگی جس نے سنہ 1933 وچ اک تفتیشی کمیٹی مقرر دی ۔ کمیٹی نے اپنی رپورٹ وچ جارحیت دی مذمت کيتی لیکن جاپان نوں اشتعال دینے توں گریز کيتا ۔ ایہ تنظیم ، جاپانی جارحیت نوں روکنے وچ ناکام رہی تے اُسنوں اک رُکن دی حثیت توں وی برقرار نہ رکھ سکی ۔ برطانیہ تے فرانس نے کوئى کردار ادا نئيں کيتا کیونجے اوہ دونے ملکاں اپنے معاشی تے سیاسی گرداب وچ پھنس چکے سن جدوں کہ امریکا کُلی طور پربین الاقوامی کساد بازاری توں نبردآزما سی ۔
عالمی برادری نے جاپان دی جانب توں کیتے جانے والے بے دریغ قتل عام تے اپنی مرضی دی حکومت بنانے اُتے مزمت دی ۔ کہاجاندا اے کہ ایتھے توں جاپان تے امریکا دے وچکار اختلافات دی خلیج ودھدی چلی گئى بلکہ اِسنوں کسی وڈے ٹکراؤ دا پہلا قدم سمجھیا جاندا ہے ۔
جرمنی تے جاپان نے روس دے بنائی ہوئی بین الاقوامی کمیونسٹ تنظیم کومنٹرن دے خلاف 25 نومبر 1936 نوں اینٹی کومنٹرن معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے تحت جے روس جرمنی یا جاپان اُتے حملہ کريں گا تاں دونے ملکاں اپنے مفادات دے تحفظ دے لئی اک دوسرے توں مشاورت کرن گے ۔ دونے مُلکاں نے روس دے نال کسی وی قِسم دا سیاسی معاہدہ نہ کرنے اُتے اتفاق کيتا تے اِس دے علاوہ جرمنی نے جاپان دے زیر اثر مانچو کو، نوں تسلیم کيتا ۔
منچوریا دی لڑائى تے اِسی نوعیت دے ہور واقعات نے جاپان تے چین دے وچکار دوسری جنگ کيتی راہ ہموار کردتی ۔ شنگھائى دے مارکو پولو پُل دے رونماء ہونے والے واقعہ نوں وی اس جنگ کيتی وجہ سمجھیا جاندا ہے ۔ واقعہ کجھ ایويں سی کہ جون 1937 توں جاپانی افواج نے مارکوپولوپُل دے مغربی علاقے وچ رات دی تاریدی ميں فوجی تربیت ورگی سرگرمیاں بڑھادتیاں سن ۔ چینی حکومت نے کہیا کہ چونکہ اِس شو و غل توں مقامی آبادی متاثر ہورہی اے لہذا ایسی سرگرمیاں دے بارے وچ پہلے توں آگاہی دتی جائے ۔ گو کہ جاپانی حکومت نے اس چینی درخواست توں اتفاق کيتا اُتے 7 جولائى 1937 دی رات جاپانی افواج نے بغیر اطلاع دئیے اک بار فیر اپنی سرگرمیاں شروع کيتیاں جس اُتے علاقے وچ متعین مقامی چینی فورسز چوکس ہوئیاں کہ شاید جاپانی فوج کسی حملے دی تیاری کر رہی اے ۔ لہذا ، اُنھاں نے متنبہ کرنے دے لئی ہوائى فائرنگ دی ۔ اِسی اثناء وچ فائرنگ دا تبادلہ ہويا تے اِس دی آواز دور تک سُنی گئى ۔ جدوں اُس علاقے وچ متعین جاپانی فوجی اپنے رجمنٹل کمانڈر نوں رپورٹ دینے وچ ناکام ہويا تاں میجر کیوناؤ ایچیکی نوں شک ہوئے گیا سی کہ اُس دا سپاہی، چینیاں دے ہتھے چڑھ گیا اے ۔ جاپانی فوج نے چینی رجمنٹل کمانڈر نوں فون کيتا کہ اوہ اپنا جوان لبھن دی غرض توں علاقے دی تلاشی لینا چاہندے نيں ۔ گو کہ مذکورہ فوجی مل گیا سی لیکن فیر وی جاپانی ملٹری انٹیلیجنس نے چینی جنرل چن دیچون توں ایہی مطالبہ دوہرایا جس دے جواب وچ کہیا گیا کہ چونکہ فوجی سرگرمی بغیر اطلاع دتے ہورہی سی اس لئی اوہ خود تلاشی لاں گے ۔ مگر جاپانی فوج بضد رہی کہ اوہ خود ہی تلاشی لاں گے تے اُنہاں نے دو گھینٹے بعد الٹیمیٹم جاری کر دتا ۔
8 جولائى دی صبح ساڈھے 3 بجے جاپانی فوج دا قافلہ علاقے وچ پہنچ گیا ۔ صبح 4 وج کر 50 منٹ اُتے دو جاپانیاں نوں وانپنگ علاقے وچ جانے دی اجازت دتی گئى ۔ تلاشی دے دوران وچ جاپانی فوج نے بکتر بند گڈیاں توں مارکوپولو پُل اُتے حملہ کر دتا ۔ چینی فوج دے کرنل جے شینگ وین نے اپنے سپاہیاں نوں ہر صورت وچ اس پُل دے دفاع نوں حکم دتا ۔ دونے اطراف توں کئى فوج مارے گئے ۔ اِس ودھدی ہوئى کشیدگی نے بعد وچ وڈی جنگ کيتی شکل اختیار کرلئی ۔
اُس وقت دے جاپانی وزیراعظم کونوئىے دی حکومت نے چینیاں نوں سزا دینے دے لئی چین دے راجگڑھ نانجنگ سمیت شمالی تے مشرقی ساحلی علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کيتا ۔ فوجی کاروائى کردے ہوئے چینیاں توں ہتھیار سُٹن دا کہیا گیا لیکن اُنہاں نے انکار کر دتا ۔ جاپانی وزیراعظم نوں فتح حاصل کرنے دی اُمید سی مگر ایہ سب مشکل بندا جارہیا سی کیونجے چین وچ قوم پرستی تے خود انحصاری دا جذبہ زور پھڑ چکيا سی ۔ چینیاں نے اس جنگ نوں جنگ مزاحمت جاپان دے طور اُتے لے لیا سی۔
جاپان اُتے الزام ہے کہ اُس نے نانجنگ اُتے قبضے دے دوران وچ بے دریغ قتل عام کيتا ۔ نانجنگ اس وقت چین دا راجگڑھ سی ۔ ہزاراں عورتاں دی آب رویزی دی تے سینکڑاں ہزاراں لوکاں دا قتل کيتا ۔ اک اندازے دے مطابق ایہ قتل عام اس وقت توں شروع ہوئى جدوں جاپانی فوج نومبر دے وسط وچ جیانگ سو وچ داخل ہوئى تے ایہ سلسلہ مارچ 1937 دے اؤاخر تک چلدا رہیا ۔ مرنے والےآں دی تعداد وچ اختلاف پایا جاندا اے ۔ مشرق بعید کیلۓ قائىم بین الاقوامی فوجی ٹربیونل دا اندازہ ہے کہ 2 لکھ 60 ہزار افراد ہلاک ہوئے ۔ چین دے سرکاری اعداد و شمار وچ ایہ تعداد 3 لکھ بتائى اے جدوں کہ جاپان دے تریخ داناں نے اک لکھ اَتے دو لکھ دے درمیان وچ دسی ہے ۔
جولائى 1937 وچ جدوں بیجنگ دے نیڑے جنگ لڑی جا رہی سی تاں اِس دے نال ہی اک ماہ بعد شنگھائى وچ وی لڑائى نے زور پکڑلیا ۔ جاپان مکمل طور اُتے اعلان جنگ نئيں کر رہیا سی کیونجے اُسنوں برطانیہ تے امریکا دی جانب توں مداخلت دا خطرہ سی ۔
جاپانی پراپیگنڈے وچ چین دے خلاف جنگ نوں جنگ مقدس کہیا جارہیا سی ۔ ہن وزیراعظم کونوئىے نے جنوب مشرقی ایشیا دے لئی اک نويں آرڈر دا اجراء کيتا ۔ ایہ ایشیائى عوام اُتے سپریم جاپانی حکمرانی قائم کرنے دا منشور سی ۔ دوسال دی مدت وچ رونماء ہونے والے پے درپے واقعات دی وجہ توں امریکا نے چین دی حمایت دا اعلان کردے ہوئے جاپان توں مطالبہ کيتا کہ اوہ چین توں نکل جائے تے اسنوں تنہا چھڈ دے ۔ جدوں جاپان نے پوری طرح عمل درآمد نئيں کيتا تاں امریکا نے جاپان دے نال تیل تے لوہے دی تجارت روک دتی ۔ جنگِ شنگھائى وچ چین نے سخت مزاحمت دا مظاہرہ کيتا ۔ چین تے جاپان دونے دا بہت زیادہ جانی نقصان ہويا تے چینی افواج نے نان جینگ توں پسپائى اختیار کيتی لیکن تاثر ایہ ملیا کہ ہن انہاں نوں شکست دینا مشکل ہُندا جارہیا اے ۔ ہن چینی حکمت عملی ایہ سی کہ جنگ نوں اس وقت تک طول دتا جائے جدوں تک امریکا جنگ وچ شامل نہ ہوئے ۔ جاپانی فوج دی پیش قدمی سست کرنے دے لئی مختلف حربے استعمال کیتے جانے لگے مثلاً جاپانی فوج نوں مشکلات وچ ڈالنے دے لئی پانی دے ڈیم توڑدتے گئے جس توں سیلاب آ گیا سی ۔ اوہ جاپانی فوج نوں اُس حد تک ودھنے دے رہے سن جتھے اُنئيں گھیرے وچ لےکے حملہ کيتا جائے تے اِس دی مثال انہاں نے سنہ 1939 دے چانگشا دی دفاع دے دوران وچ پیش کیتی ۔
سنہ 1940 وچ چین دی سرخ فوج نے ملک دے شمال وچ اک وڈا حملہ کيتا تے ریلوئے لائناں اُڑا دتیاں تے کوئلے دی وڈی کان تباہ کردتی ۔ ہن جاپانی فوج سخت مایوسی تے گومگو دی کیفیت وچ سی تے اُنہاں نے سب نوں قتل کرو، لوٹو تے جلاؤ دی پالیسی اختیار کرلئی تے وسیع پیمانے اُتے جنگی جرائم کیتے ۔
دوسری جانب جاپان دے سوویت یونین دے نال وی تعلقات خراب سن تے دونے ملکاں نے سنہ 1938 وچ جھیل خسان دی لڑائى لڑی جس دی وجہ ایہ سی کہ جاپان نے مانچو کوو وچ اس علاقے نوں شامل کيتا جس اُتے روس دا دعویٰ سی ۔ لڑائى اس وقت شروع ہوئى جدوں جاپان نے سوویت یونین توں مطالبہ کيتا کہ اوہ خاسان نامی جھیل دے مغرب تے پری موریئى دے جنوب وچ واقع پہاڑاں توں اپنی سرحدی فوج ہٹا لے ۔ ایہ علاقہ ولاڈیواسٹوک توں زیادہ دور نئيں ۔ روس نے ایہ مطالبہ مسترد کر دتا ۔ جاپانی فوج نے ھلکے تے درمیانی ٹینکاں دی مدد توں حملہ کيتا تے روس نے وی ٹینکاں تے آرٹرلی دی مدد توں فوری جوابی حملہ کر دتا ۔ جاپان نے اپنی فوجی قوت ودھانے دے لئی ہور کمک بھیجی لیکن کامیابی حاصل نہ ہوئى تے جاپانی فوجاں نوں سوویت علاقائى حدود توں پِچھے دھکیل دتا گیا ۔ جاپان نوں کامیابی نصیب نئيں ہوئى تے اُس نے نئى حکمت عملی دے نال سوویت یونین اُتے اک ہور بھرپور حملہ کرنے دی منصوبہ بندی شروع کردتی ۔
جدوں جاپان نے مانچو کوو دی ریاست قائم کيتی تاں اِس نئى ریاست تے منگولیا دے وچکار خلخیان نامی دریا نوں سرحد دی حد بندی قرار دتا ۔ اُس وقت دی قابض جاپانی فوج دے آئى جے اے 23ويں ڈویژن نوں مُلک دی بہترین یونٹس وچوں شمار کيتاجاندا سی ۔ لڑائى اُس وقت شروع ہوئى جدوں 11 مئى 1939 نوں منگول فوج دے گھوڑ سوار یونٹ دے تقریباً 90 سپاہی مانچو کوو دے متنازع علاقے وچ داخل ہوئے ۔ مقامی فوج نے حملہ کرکے اُنئيں پسپا کر دتا لیکن دو دِن بعد منگولاں نے وڈی تعداد دے نال حملہ کيتا جس نوں روکنا مانچو کوو دی فوج دے بس دا کم نئيں سی لہذا جاپانی فوج دی مدد طلب کيتی گئى ۔ جاپانی فوج دی آمد اُتے منگول تواُس علاقے توں نکل گئے اُتے 28 مئى نوں سوویت تے منگول فوجاں نے مشترکہ طور اُتے حملہ کيتا ۔ جاپانی فوج نے لیفٹینٹ کرنل یا اوزو آزوما دی قیادت وچ مقابلہ کيتا لیکن 8 افسراں تے 97 جواناں دی ھلاکت دے بعد اُسنوں شکست ہوئى ۔ جاپانی فضائیہ نے منگولیا وچ واقع سوویت یونین دے ہوائى اڈاں اُتے حملے کیتے تے کئى جہاز مار گرائے لیکن ایہ حملے ٹوکیو وچ واقع شاہی جاپانی فوج دے ہیڈ کوارٹرکی اجازت دے بغیر کیتے گئے سن ۔ لہذا ، اطلاع ملنے اُتے ہور فضائى حملے نہ کرنے دا حکم جاری کيتا گیا ۔
جون دے مہینے وچ سوویت یونین دے نويں لیفٹینٹ جنرل گیورگی زوخوف پہنچے ۔ ماہ بھر سوویت تے منگول فوجاں دی دریائے نومونھان دے اِرد گرد کاروائیاں جاری رہیاں ۔ دخل اندازےآں دی سرکوبی دے لئی جاپانی لیفٹینٹ جنرل میچی تارو نوں ماتسو بارا نوں کاروائى کرنے دی اجازت دے دتی گئى ۔ جاپان دی مختلف رجمنٹاں نے کئى محاذاں توں حملے کیتے لیکن سوویت افواج نے سخت مزاحمت دی ۔ اِنہاں جھڑپاں وچ جاپانی فوج دے پنج ہزار فوجی ہلاک ہوئے تے اسلحہ و گولہ بارود دی کمی محسوس ہونے لگی ۔ گو کہ ہن جاپان نوں 75000 فوجی تے سینکڑاں جہازاں دی قوت حاصل سی اُتے جاپانی فوج نے کچھ وقت دے لئی پسپائى اختیار کيتی تے 24 اگست نوں اک بار فیر نئى صف بندی کردے ہوئے تیسرے وڈے حملے دی منصوبہ بندی دی ۔
دوسری جانب سوویت تے منگول افواج نے ٹینک بریگیڈز، انفنٹری ڈویژن، کیولری، ائر ونگ تے 50٫000 فوج نوں حرکت دتی ۔ دریائے خلخیان دے آس پاس مختلف محاذاں اُتے گھمسان دا رن پيا ۔ مخالف فوجاں نے جاپانیاں دے مواصلاتی رابطے منقطع کردے ہوئے گھیرے وچ لےکے پے درپے حملے کیتے ۔ بالاخر 31 اگست 1939 نوں شکست جاپانی فوج دا مقدر بنی تے بچ جانے والے یونٹس نے نوموھان دے مشرق دی جانب پسپائى اختیار کيتی ۔ اک اندازے دے مطابق اِس جنگ وچ جاپان دے 45٫000 جدوں کہ سوویت یونین دے 17٫000 فوجی ہلاک ہوئے ۔ اگلے دِن یعنی یکم ستمبر 1939 نوں ہٹلر دی فوجاں نے پولینڈ اُتے فوج کشی کرکے جنگ عظیم دوم دا آغاز کر دتا ۔
جنگِ عظیم دوم
[سودھو]جاپان اُتے ایہ گل عیاں ہوچکيتی سی کہ سائبیریا تے منگولیا دی مہم جوئى اک لاحاصل عمل اے ۔ چونکہ ایشیا وچ برطانیہ، فرانس ، ہالینڈ وغیرہ دا اثر و رسوخ کئى عشراں توں چھایا ہويا سی تے ایہ جاپانی مفادات دے برعکس سی کیونجے اوہ وی اپنے زیرقبضہ علاقےآں اُتے گرفت مضبوط کرنے تے ہور علاقےآں اُتے اثر ودھانے دا خواہش مند سی اِسلئے اُس نے جرمنی تے اٹلی دے نال معاہدہ کرنے نوں ترجیح دتی تے ایويں جاپان نے 27 ستمبر 1940 نوں جرمنی تے اٹلی دے نال اےکسےزپکٹ دے ناں توں اک معاہدہ دستخط کيتا ۔ ایہ اوہ فوجی اتحاد سی جسنوں یورپ ، افریقہ ، مشرقی تے جنوب مشرقی تے بحرالکاہل دے وڈے حصے اُتے بالادستی حاصل سی ۔
اُدھر یورپ وچ جرمنی نے پولینڈ نوں شکست دینے دے بعد، برطانیہ تے فرانس دے خلاف جنگ شروع کردتی سی اِسلئے روس نے ضروری سمجھیا کہ اپنی دفاع دے لئی زیادہ توجہ یورپ اُتے دے ۔ اُس نے مشرقی بعید توں بہتر تعلقات دے لئی 13 اپریل 1941 نوں جاپان دے نال عدم جارحیت دا سویت ۔ جاپاہور نان اگریشن پکٹ نامی معاہدہ دستخط کيتا ۔
اُس وقت جنوب مشرقی ایشیا وچ فرانس تے ہالینڈ دے نوآبادیاتی حکمرانی سی ۔ سائبیریا تے منگولیا جداں خطےآں دی نسبت ایتھے اُتے قدرتی وسائل زیادہ سن اِسلئے جاپان نے اِس جانب ودھ کے علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ بنالیا ۔ جرمنی نے فرانس تے ہالینڈ نوں شکست دینے دے بعد بحری تے فضائى طاقت توں برطانیہ دا محاصرہ کے لیا سی ۔ ہن جاپان دے لئی راہ ہموار سی کہ اوہ جنوب مشرقی ایشیا دی جانب پیش قدمی کرے ۔
انڈو چائنہ )ویت ناں ، لاؤس،کمبوڈیا( فرانس دی کالونی سی تے اُس وقت فرانس وچ ویچی فرنچ دی حکومت سی جو ہٹلر دی مرضی دی اک کٹھ پُتلی حکومت سی کیونجے فرانس نوں جرمنی دے ہتھوں شکست دے بعد دونے دے وچکار جنگ بندی ہوگئى سی ۔ جاپان نے انڈو چائنہ وچ داخلے دی اجازت منگی اور22 ستمبر 1940 وچ ویچی فرنچ دی انتظامیہ تے جاپان دے وچکار اک معاہدہ دستخط ہويا جس دے تحت جاپان نوں اڈے قائم کرنے تے مال دی ترسیل دی اجازت مل گئى ۔ جاپان دا مقصد جنوب مشرقی ایشیا وچ اتحادیاں نوں شکست دینے دے لئی فوجی اڈے قائم کرنا سی ۔
معاہدے دے چند گھنٹےآں بعد جاپان دی پنجويں ڈویژن فوج لیفٹینٹ جنرل آکی ہیتو ناکامورا دی قیادت وچ ہلکے تے درمیانے ٹینکاں تے 30٫000 فوج سمیت چین توں نکل کرانڈو چائنہ وچ تن اطراف توں داخل ہوگئى ۔
فرانسیسی تے انڈوچائنار نوآبادیاتی فوج نے مزاحمت دی کوشش کيتی مگر جاپان ورگی وڈی تے طاقت ور فوج دا مقابلہ کرنا ناممکن سی ۔ انڈو چائنیزحکومت نے جاپان توں احتجاج کيتا کہ ایہ معاہدے دی خلاف ورزی اے مگر سب بے سود ۔ 26 ستمبر دی شام ، جنگ منطقی انجام نوں پہنچی کیونجے جاپان ھنوئى دے باہر واقع گیلام ہوائى اڈے اُتے قبضہ کرچکيا سی ۔ اِس قبضے دی بدولت ، جاپان نے سوائے برما دے چین دی ہر طرف توں ناکہ بندی مکمل کرلئی سی ۔
جاپان نوں امریکا دے نال ودھدی ہوئى کشیدگی دی وجہ نال جنگ چِھڑنے دا خطرہ محسوس ہورہیا سی اِسلئے جاپان نے 27 ستمبر 1940 نوں جرمنی دے شہر برلن وچ جرمنی تے اٹلی دے نال مل کے اک عسکری معاہدہ ٹرائپارٹائٹ پکٹ اُتے دستخط کيتا ۔ اِس معاہدے اُتے جرمنی دے چانسلر ایڈولف ہٹلر، اٹلی دے وزیر خارجہ گلیزو سیانو تے جاپانی سفیر سابورو کوروسو نے دستخط کیتے ۔ ایہ تِناں مُلک ہن ایکسیز پاور دے ناں توں پہچانے جانے لگے ۔ اُنہاں نے دس سال تک اک دوسرے دی سیاسی ، اقتصادی تے فوجی حمایت تے باہمی مفادات دا تحفظ کرنے اُتے اتفاق کيتا ۔ بعد وچ ہنگری ، رومانیہ ، سلواکیہ ، بلغاریہ ، یوگوسلاویہ تے کروشیا نے وی شمولیت اختیار کيتی ۔
پرل ہاربر اُتے حملہ
[سودھو]امریکا نوں جاپان دا انڈو چائنہ اُتے قبضہ تے فیر جرمنی تے اٹلی توں معاہدہ اک اکھ نئيں بھایا ۔ 25 جولائى 1941 نوں امریکا نے جاپان دے تمام اثاثے منجمد کرنے دا حُکم دتا ۔ چونکہ جاپان نوں نويں قدرتی وسائل لبھن دے لئی اپنی مہم جوئى جاری رکھنی سی تے اِس عمل دے لئی فوجی کاروائى ناگزیر سی تاں امریکا نے جاپان دے لئی تیل دی سپلائى وی روک دتی جس توں جاپانی فوج تے خصوصاً بحریہ بہت متاثر ہوئى ۔
کہاجاندا اے کہ جاپانی وزیراعظم کونوے فومی مارو سمیت کئى جاپانی رہنماواں دا خیال سی کہ امریکا نال جنگ دا انجام اُنہاں دی شکست ہوئے گی لیکن اوہ ایہ وی جاندے سن کہ امریکا نے جو مطالبات کیتے نيں اُس نوں پورا کرنے توں جاپان عالمی طاقت نئيں رہے گا تے اوہ مغربی طاقتاں دا شکار ہوئے جائے گا ۔
اب جاپان دے پاس تن راہاں سن اول ایہ کہ چین تے انڈو چائنہ توں انخلا کرنے دے امریکی مطالبے نوں پورا کيتا جائے ۔ دوم ، شرائط وچ نرمی کرنے دے لئی امریکا توں مزاکرات کیتے جاواں تے سوم ، مغربی طاقتاں توں پنجہ آزمائى کيتی جائے ۔ جاپان اک عجیب مخمصے دا شکار ہوچکيا سی ۔ نتیجہ ایہ نکلیا کہ چار وڈے فوجی جرنیلاں اوسامی ناگانو، کوتوہیتو کانین، ہاجیمے سوگی یاما تے ہیدیکی توجو نے اظہار خیال کيتا کہ ہن امریکا دے نال جنگ ناگزیر اے تے اُنہاں نے اُس وقت دے شہنشاہ شوا نوں جنگی منصوبے اُتے دستخط کرنے دے لئی رضامند کيتا ۔ نومبر1941 وچ امریکا ، برطانیہ تے ہالینڈ دے خلاف جنگی منصوبے دی منظوری دے دتی گئى ۔ جنگ توں پہلے کچھ جرنیلاں نے متنبہ کيتا کہ جنگ شروع کرنے دے بعد جاپان دے لئی چھ ماہ تک موافق حالات ہونگے تے جے جنگ نے طول پھڑیا تاں پھرجاپان دی شکست یقینی اے ۔
امریکا نے وی جاپان دے بدلدے تیور دا اندازہ لگیا لیا سی تے خُفیہ رپورٹاں توں ایہہ خدشہ ظاہر کيتا گیا سی کہ ممکن اے جاپان، فلپائن اُتے حملہ کردے لہذا امریکا نے اوتھے فوجی صف بندی شروع کردتی ۔ امریکا نوں یقین نئيں سی کہ جاپان اِنّی بہادری دیکھائے گا کہ اوہ اُس دی سرزمین اُتے حملہ کردے لیکن 7 دسمبر 1941 نوں جاپان نے پرل ہاربر اُتے حملہ کرکے امریکا دے سارے اندازےآں نوں غلط ثابت کر دتا ۔
جاپان دی شاہی بحریہ نے وائس ایڈمرل چوایچی ناگومو دی قیادت وچ علی الصُبح میڈگیٹ سب میرینز توں بحری جدوں کہ طیارےآں توں فضائى حملہ کيتا جو نہ صرف امریکا بلکہ دُنیا بھر دے لئی اک چونکادینے والا واقعہ سی ۔ اِس حملے وچ جاپانی افواج نے اُس علاقے وچ امریکا دے تمام ہوائى اڈاں تے فوجی تنصیبات نوں نشانہ بنایا ۔ زمین اُتے موجود تقریباً ہر امریکی طیارے نوں تباہ کيتا گیا جنہاں دی تعداد 155 بتائى جاندی اے ۔ اِس حملے وچ 2٫403 امریکی وی ہلاک ہوئے ۔ امریکی بحری جنگی جہاز یو ایس ایس اریزونا دھماکے توں پھٹ گیا تے اُس اُتے سوار عملے دے 1٫100 افراد ہلاک ہوگئے ۔ بمباری شروع ہونے دے بعد جنہاں پنج سب میرینز نے امریکی بحری جنگی جہاز نوں نشانہ بنایا اوہ وی واپس نئيں لوٹاں تے اُس اُتے سوار دس افراد وچوں صرف اک جاپانی کازو او ساکاماکی زندہ بچا جِسے امریکا نے گرفتار کر ليا سی تے اوہ جنگ عظیم دوم وچ پہلا جاپانی جنگی قیدی بنا ۔
جاپان دی حکمت عملی ایہ سی کہ جے امریکی بحریہ نوں بحرالکاہل وچ بِے دست و پا کيتا گیا تاں اُنئيں ایشیائى خطے وچ فوجی کاروائیاں کرنے وچ آسانی رہے گی ۔ 8 دسمبر1941 نوں امریکی کانگرس نے جاپان دے خلاف اعلان جنگ کر دتا ۔ جاپانی حملے دے فوری بعد11 دسمبر1941 نوں جرمنی نے وی امریکا دے خلاف اعلان جنگ کر دتا تے امریکیوں دے لئی حیران کُن گل ایہ سی کہ ایکسیز پکٹ دے تحت جرمنی پابند وی نئيں سی ۔ ہن امریکی انتظامیہ تے عوام نوں پختہ یقین ہوئے گیا سی جنگ عظیم دوم اُنہاں دے گلے پڑچکی اے ۔
جاپان دا اندازہ درست ثابت ہُندے ہوئے قلیل مدتی فائدہ ایہ ہويا کہ اُسنوں ایشیا وچ کاروائیاں کرنے وچ آسانی ہوئى ۔ جاپان پہلے ہی منچوریا، شنگھائى ، فرنچ انڈو چائنہ تے تائیوان نوں کالونی بنا چکيا سی تے بڑھدے بڑھدے برٹش ملایا یعنی برونائى ، ملائشیا ، سنگاپور تے ہالینڈ دے ڈچ ایسٹ انڈیز یعنی انڈونیشیا اُتے قبضہ کر ليا جدوں کہ سیئى لینڈ نے جاپان دے نال اک معاہدہ دستخط کيتا ۔ ایہی نئيں جاپان نے برما نوں وی فتح کر ليا سی تے ہن اوہ برصغیر دی سرحد تک پہنچ گیا سی ۔ جاپان چاھدا سی کہ اوہ اپنی فتوحات دے ثمرات سمیٹنا شروع کردے لیکن ایہ سب کچھ ادھورا رہیا کیونجے امریکا نے اپنی معیشت نوں جنگی معیشت وچ بدل دتا سی ۔ وڈے پیمانے اُتے جنگی طیارے، بحری جہاز تے جدید اسلحہ تیار ہونے لگیا سی تے پوری فوج نوں حرکت دے دتی گئى سی ۔
جنگِ بحیرہ کورل
[سودھو]جنگ عظیم دوم پوری طرح چِھڑنے دے بعد جاپانی بحریہ نے حکومت نوں شمالی آسٹریلیا اُتے چڑھائى کرنے تجویز دتی تاکہ اُس خطے نوں بحرالکاہل وچ جاپان دے جنوبی دفاعی لائن دے خلاف کسی وی حملے وچ استعمال ہونے توں بچایا جاسکے ۔ جنوبی بحرالکاہل وچ تعینات جاپانی بحریہ دے چوتھے بیڑے دے وائس ایڈمرل شیگے یوشی انویے نے خیال ظاہر کيتا کہ جے جنوب مشرقی سولومن جزیرے، چھوٹے جزیرے تولاگی تے نیو گِنی وچ بندر گاہ موریس بے اُتے قبضہ کر ليا جائے تاں ایہ تھاںواں جاپان دے دفاع وچ اہم کردار ادا کرسکدے نيں ۔ ہور ایہ کہ جے نیو کالیڈونیا، فیجی تے ساموا اُتے قبضہ کر ليا گیا تاں امریکا تے آسٹریلیا دے درمیان وچ رسد دی فراہمی تے مواصِلاندی رابطے ختم کیتے جاسکدے نيں ۔
جاپانی فوج تے بحریہ نے اپریل 1942 نوں آپریشن ایم او دے ناں توں جنگی حکمت عملی ترتیب دے دتی جس دا مقصد آسٹریلیا اورنیوزی لینڈ دا اتحادیاں نال رابطہ منقطع کرنا تے اپنے حالیہ بحری علاقائى قبضے دا مضبوط طور اُتے دفاع کرنا سی ۔
مارچ 1942 تک ، امریکی بحریہ دا کمیونیکیشن سیکورٹی سیکشن ، جاپان دی خُفیہ پیغام رسانی نوں تقریباً 15 فیصد تک سمجھ لیندا سی تے ایہ صلاحیت اپریل وچ 85 فیصد تک پہنچ گئى سی ۔ 5 اپریل نوں امریکا نے اک پیغام پھڑیا جِسے ڈی کوڈ کرنے اُتے معلوم ہويا کہ جاپان نے اپنے بحری بیڑے تے ہور وڈے بحری جہازاں نوں وائس ایڈمرل اینوۓ دے آپریشن ایریا تک پہنچنے دا حُکم دتا اے ۔ اِس دوران وچ 13 اپریل نوں برطانیہ نے وی آپریشن ایم او دے بارے وچ اک جاپانی پیغام ڈی کوڈ کرکے فوری طور اُتے امریکا نوں دتا جس دے بعد اتحادیاں نوں پورا یقین ہويا کہ جاپان مئى دے اؤائل وچ جنوب مغربی بحرالکاہل وچ بندرگاہ مورس بے اُتے کوئى وڈی کاروائى کرنے والا اے ۔
یہ بندرگاہ ، اتحادیاں دی جانب توں جوابی کاروائى دے لئی خاصی اہمیت دے حامل سی اِسلئے امریکا تے ہور اتحادیاں دے وچکار مشاورت دے بعد فیصلہ کيتا گیا کہ اُس وقت دستیاب چار بحری بیڑاں نوں کورل سی دے محاذ اُتے روانہ کر دتا جائے ۔ 27 اپریل نوں پکڑے جانے والے خفیہ جاپانی پیغامات توں ہور معلومات حاصل ہوئیاں ۔
جاپان نے ایہ اندازہ لگایا سی کہ وسطی بحرالکاہل وچ صرف اک امریکی بحری بیڑا اے جدوں کہ باقی دے بارے اُسنوں کوئى معلومات حاصل نئيں سن ۔ اپریل دے اؤاخر وچ دو جاپانی جاسوس سب میرینزآراو 33 اورآراو 34 نے اُس علاقے دا جائزہ لیا جتھے فوجاں نے اُترنا سی ۔ اُنئيں اردگرد علاقے وچ کوئى اتحادی بحری جہاز نظر نئيں آیا ۔ دو مئى نوں اتحادیاں نے جاپانی فوج نوں آندے ہوئے دیکھ لیا سی ۔ اگرچہ جاپان اپنی منصوبہ بندی دے مطابق اگے ودھ رھا سی اُتے خراب موسم دی وجہ توں ائرفورس دے زیرو نامی جنگی طیارےآں نوں بحری بیڑے اُتے اُتارنے وچ مشکل پیش آرہى سی جس دی وجہ توں اُنئيں دو دِن انتظار کرنا پيا ۔
جاپانی بحریہ تولاگی دی جانب ودھ رھی سی تے اتحادیاں نے اپنا نقصان کم رکھنے دے لئی کوئى مزاحمت نہيں کيتی ۔ امریکی ٹاسک فورس 17 دے کمانڈر ایڈمرل فلیچر اپنی فوج نوں دشمن دی نظراں توں اوجھل رکھنا چاھدے سن تاکہ جدوں اوہ اپنی کاروائى دا آغاز کرے تاں تب جوابی حملہ کيتا جائے ۔
جاپانی فوج 3 تے 4 مئى نوں کامیابی توں تولاگی وچ اُتر گئياں ۔ حالانکہ اِس دوران وچ ایڈمرل فلیچر نے 4 مئى نوں ٹاسک فورس 11 دے ایڈمرل فیچ دے نال اہم ملاقات دے بعدتولاگی دے جنوب وچ پہنچنے والی جاپانی فوج پراپنے بحری بیڑے یورک ٹاون توں 40 بمبار طیارےآں دے ذریعے حملہ وی کيتا جو جاپانی ایڈمرل شیما دے لئی حیران کن حملہ سی ۔ اُس وقت جاپان دے دس بحری جہاز پانی وچ موجود سن لیکن اُنہاں دے پاس فضائى طاقت حالے نئيں پہنچی سی ۔ اُنہاں اُتے صبح تے دوپہر وچ تن بار حملہ کيتا گیا جس وچ اتحادیاں دے صرف 3 طیارے تباہ ہوئے ۔ اِنہاں حملےآں وچ جاپان دا اک تباہ کُن جہاز تے تن چھوٹے جہاز تباہ ہوئے ۔ 5 مئى نوں امریکا دی دونے ٹاسک فورسز نے مشترکہ حملے دے لئی بہتر فارمیشن ترتیب دتی ۔
اب چونکہ جاپانی بحریہ نوں اِس علاقے وچ امریکی جنگی بیڑاں دی موجودگی دا علم ہوئے گیا سی لہذا اپنے جہازاں نوں کورل سی وچ جانے دا حُکم دتا تاکہ اتحادی افواج نوں لبھ کر ٹھکانے لگایا جائے ۔ 7 مئى نوں دونے افواج نے اک دوسرے اُتے مسلسل دو دِن حملے کیتے جس وچ جاپان دا ہلکا بحری بیڑا شوھو غرقاب ہوئے گیا جدوں کہ دوسری جانب امریکا دے تیل بردار وڈے بحری جہاز نوں بُری طرح نقصان پہنچیا۔ اگلے دِن جاپانی جہاز شوکاکو نوں کافی حد تک ناکارہ کے دتا گیا ۔ جاپان نے حملیاں وچ تیزی لیا کے امریکا دے طیارہ بردار بحری بیڑے لیکس ینگٹن نوں غرق کرنے تے یورک ٹاون نوں وڈی حد تک نقصان پہنچانے وچ کامیابی حاصل کى ایويں دونے اطراف نوں بھاری نقصان اُٹھانا پيا۔
جنگ کورل سی چار توں اٹھ مئى 1942 تک لڑی گئى ۔ ایہہ اُنھاں چار جنگاں وچوں پہلی جنگ سی جس وچ بحری بیڑاں دا نہ تاں آمنا سامنا ہويا تے نہ ہی اک دوسرے اُتے براہِ راست فائرنگ دی بلکہ بیڑے اُتے موجود طیاریاں نے اک دوجے اُتے حملے کیتے ۔ اک ہور تبدیلی ایہہ سی کہ ہُݨ اتحادیاں نے دفاع دی بجائے جارحیت دی پالیسی اختیار کرلئی سی ۔
جنگ مڈوے
[سودھو]جاپان دی تریخ وچ جنگ مڈوے نوں وی کدی نظر انداز نِیہ جاسکدا جو پرل ہاربر اُتے حملے دے چھ ماہ بعد 4 توں 7 جون 1942 تک بحرالکاہل وچ واقع امریکا دے اک چھوٹے جزیرے دے آس پاس لڑی گئى سی ۔ جاپان نے اپنی طرف توں منصوبہ تیار کيتا کہ بحرالکاہل دی وڈی بحری طاقت امریکا دے خاتمے دے لئی ضروری اے کہ اک فیصلہ کُن حملہ کيتا جائے ۔ جاپان اپنی دفاعی سرحداں نوں بڑھاندے ہوئے اُسنوں ہور امریکا دے نیڑے کرنا چاہندا سی ۔
جاپانی بحریہ دی حکمت عملی ایہہ سی کہ جے امریکا اُتے اک بھر پور وار کر دتا جائے تاں فیر جاپان دے مقابلے دی کوئى طاقت بحرالکاہل وچ نئيں رہے گی تے جے مڈوے علاقے اُتے قبضہ کر ليا گیا تاں جاپانی افواج مشرقی بحرالکاہل وچ اہم امریکی بندرگاہ ھوائى دے نیڑے تر ہوئے جاواں گی ۔ جاپانی بحریہ اِنّی مضبوط ہوچکيتی سی کہ اوہ کسی وی وقت کدرے وی حملہ کرنے دی صلاحیت رکھدی سی ۔ جاپانی بحریہ دے ایڈمرل یاماموتو دی بُنیادی حکمت عملی ایہ سی کہ امریکا دے بچ جانے والے طیارہ بردار بحری بیڑاں دا خاتمہ کرکے جنگی مہم وچ اصل رکاوٹ دا خاتمہ کر دتا جائے ۔ کیونجے 18 اپریل 1942 نوں امریکا دی جانب توں جاپان اُتے پہلے فضائى حملے توں خطرات ودھ گئے سن ۔ ایہہ حملہ ھونشو دے علاقے اُتے کيتا گیا سی تے تریخ وچ ڈولٹل ریئڈ دے ناں توں یاد کيتا جاندا ہے ۔ اِس فضائى حملے دی منصوبہ بندی لیفٹینٹ کرنل جیمز جیمی ڈولٹل ریئڈ نے کيتی سی ۔
ایڈمرل ایسوروکو یاماموتو، امریکا دے نال جنگ لڑنے دے حق وچ نئيں سی لیکن چونکہ فیصلہ کر ليا گیا سی لہذا حملے دی تیاریاں شروع کردتی گئياں ۔ جاپانی جنگی حکمت عملی قدرے پیچیدہ سی کیونجے انٹیلیجنس ذرائع توں اندازہ لگیا لیا گیا سی کہ امریکی بحریہ دے پاس بحرالکاہل دے لئی فی الوقت بحری بیڑے یو ایس ایس انٹرپرئز تے یو ایس ایس ھومٹ ہی رھ گئے نيں کیونجے اک ماہ پہلے لڑی جانے والی جنگ کورل سی وچ بحری بیڑا یو ایس ایس لیکس ینگٹن غرق ہوچکيا سی تے یو ایس ایس یورک ٹاون نوں وڈی حد تک نقصان پہنچیا سی لیکن جاپان دا خیال سی کہ اوہ وی ڈُب چکيا ہے ۔ جاپانیاں نوں ایہ وی معلوم ہوچکيا سی کہ امریکی بحری بیڑے یو ایس ایس ساراتوگا دی مرمت دی جارہی اے کیونجے اک آبدوز دے حملے وچ اُسنوں نقصان پہنچیا سی ۔ ایڈمرل یاماموتو، نوں ایہہ اندازہ وی سی کہ پے درپے شکست دے بعد امریکی فوج دے حوصلے پست ہوچکے نيں ۔ اُنہاں نے مڈ وے دے محاذ دی امداد دے لئی پہنچنے والے کسی وی کمک نوں راستے ہی وچ نیست و نابود کرنے دی منصوبہ بندی وی کرلئی سی ۔ لیکن افسوس کہ اوہ ایہ معلوم نہ کرسکیا کہ امریکا نے جاپانی بحریہ دے خفیہ پیغام رسانی دے کوڈ ورڈز معلوم کرلئی سن ۔
امریکی بحریہ دے بحرالکاہل دے کمانڈر اِنہاں چیف ایڈمرل چیسٹر ڈبلیو نیمٹز نے وی جنگ کيتی بھر پور تیاریاں شروع کيتیاں ۔ بحری بیڑے انٹرپرایز تے ھومٹ دے علاوہ بحری بیڑے یورک ٹاون دی مرمت اُتے دن رات کم ہورہیا سی تے 72 گھنٹےآں دی محنت دے بعد ، ایہہ بیڑا جنگ دے لئی تیار ہوئے گیا سی ۔ اِس دے علاوہ ، مڈوے جزیرے اُتے مختلف نوعیت دے جنگی طیارے تعینات کردتے گئے ۔
جاپانی جنگی بیڑے شوکاکو نوں جنگ کورل سی وچ خاصا نقصان پہنچیا سی تے اُس دی مرمت دے لئی کئى ماہ درکار سن جدوں کہ طیارہ بردار بیڑا زویے کاکو، جاپان دے کورے بندرگاہ اُتے لنگر انداز سی تے اوہ ائیر گروپ دی تبدیلی دا منتظر سی لیکن تربیت یافتہ افراد دی بروقت ٹرینگ مکمل نہ ہونے دی وجہ توں مشکل پیش آرہی سی ۔ البتہ بمبار طیارے آیچی ڈی تھری اے ون ، تے ناکاجیما بی فایو این ٹو تیار سن ۔ جاپان دے اوہ طیارے جو نومبر1941 توں زیر استعمال سن اُنئيں بہترین حالت وچ رکھیا گیا سی ۔
جاپان دی جنگی تیاری دے دوران وچ امریکا نے اک خُفیہ کوڈ جے این 25 نوں معلوم کر ليا سی جو ایڈ مرل نیمٹز دے لئی اک وڈی کامیابی سی ۔ امریکی بحریہ نوں معلوم ہوئے گیا سی کہ جاپان کتھے ، کدوں تے کس طاقت دے نال حملہ آور ہوئے گا جدوں کہ جاپان نوں امریکی حکمت عملی تے قوت دا درست اندازہ نئيں سی ۔
مڈ وے، شمالی بحرالکاہل وچ 6.2 کلومیٹر دا اک جزیرہ ہے جو امریکا دے مغربی ساحل دی دفاع دے لئی ھوایی جزیرے دے بعد دوسرے نمبر اُتے اہمیت رکھدا ہے ۔ 3 جون 1942 نوں رات ساڈھے بارہ بجے امریکی بی 17 طیاریاں نے مڈ وے توں اُڑان بھر کر پہلا فضائى حملہ کيتا لیکن حملے عین ہدف نوں نشانہ بنانے وچ زیادہ کامیاب نئيں ہوئے اِسلئے کوئى زیادہ نقصان وی نہ ہويا ۔ 4 جون صُبح ساڈھے چار بجے ، جاپان دے وائس ایڈمرل ناگومو دے طیارہ بردار بحری بیڑے توں پہلا حملہ کيتا گیا ۔ اک ہور بھر پور حملہ صبح چھ بجکر ویہہ منٹ پرکیا گیا جس توں امریکی اڈے نوں بھاری نقصان پہنچیا ۔ ابتدائى چند منٹاں وچ امریکا دے کئى طیارےآں نوں مار گِرایا گیا ۔ امریکی انٹی ائیر کرافٹ گنز نے وی کئى جاپانی طیارےآں نوں گِرایا ۔ 7 جون تک امریکی طیارے مڈوے جزیرے نوں ایندھن بھرنے تے حملہ کرنے دے لئی استعمال کردے رہے ۔ جدوں جاپانی طیارے کامیاب حملے دے بعد واپس لوٹے تاں ایڈمرل ناگومو نے مڈوے اُتے اک ہور حملہ کرنے دے لئی طیارےآں اُتے اسلحہ لوڈ کرنے دا حکم دتا ہی سی کہ اِس دوران مشرق دی جانب امریکی بحری جہازاں انٹرپرایز تے ھورنٹ دی موجودگی دی نشاندھی دی گئى ۔ جس وقت ایہ پیغام جاپانی بحریہ نوں دتا جارہیا سی اُس وقت انٹرپرائز دے کوڈ بریکر نے ایہ پیغام انٹرسیپٹ کيتا کہ ویری نوں ساڈی موجودگی دا علم ہوئے گیا ہے ۔ ایہہ پیغام لبھن دے بعد جتھے ایڈمرل ناگومو نے امریکی بحری جہازاں اُتے حملہ کرن لئی طیاریاں اُتے لوڈ کيتا جانے والا اسلحہ تبدیل کرن دا حکم دتا ۔ اُسی لمحے انٹرپرئز توں 14 تے یشرک ٹاون توں 12 طیارے ، جاپانی بحریہ اُتے حملہ کرن لئی محوِ پرواز ہوچکے سن ۔ چونکہ طیاریاں اُتے اسلحہ لوڈ کرن دے لئی 30 توں 40 منٹ درکار سن اِسلئے سنبھلنے دا موقع ہی نہ ملیا تے حملہ ہوئے گیا ۔ جاپانی بیڑے دی انٹی ائر کرافٹ گناں توں وی جوابی حملہ کيتا گیا ۔ اُدھر جاپانی بحری بیڑے ہیریو توں اُڈے طیاریاں نے امریکی جہاز یورک ٹاون اُتے حملہ کر دتا جس توں یورک ٹاون نوں شدید نقصان پہنچیا تے اوہ کم دا نہ رہیا ۔
ست جون نوں اک جاپانی سب میرین آیی 168 نے سامنے آکے چار تارپیدو داغے جس وچ اک یو ایس ایس ہممان نوں لگیا جو دو ٹکرے ہوئے گیا اَتے دو تارپیدو بحری بیڑے یورک ٹاون دے لئی تباہ کُن ثابت ہوئے ۔ سب میرین نے اِنہاں دا کم تمام کردے ہوئے راہِ فراراختیار کرلئی ۔ دوسری جانب یو ایس ایس انٹرپرائز توں طیارےآں نے جاپانی بحری جہاز ھیروۓ اُتے اک طاقتور حملہ کيتا تے اُسنوں اگ دے شعلاں وچ لپیٹ دتا تے تباہ کن جاپانی جہاز ایسوکازے نوں خاصا نقصان پہنچایا ۔ اِسی طرح دے حملے جاپانی کروز موگامے تے میکوما اُتے وی کیتے گئے جس توں اُنئيں ناکارہ بنا دتا گیا ۔
اب مڈوے دا محاذ سرد پڑگیا سی تے جاپان دے چھ وچوں چار طیارہ بردار جہاز تباہ ہوچکے سن ۔ جاپان دی بحرالکاہل وچ مہم جوئى تے توسیع پسندی نوں ناقابل تلافی نقصان پہنچ چکيا سی جس توں اوہ دفاعی پوزیشن وچ چلا گیا سی کیونجے صرف دو بحری بیڑے شوکاکو تے زوۓکاکو ہی رھ گئے سن جدوں کہ ہور بحری جہاز ریوجو، جونیو تے ھیو مؤثر ہونے دے لحاظ توں دوسرے درجے دے سن ۔
اِس جنگ وچ جاپان اُتے ایہہ اک الزام وی لایا گیا کہ اُس نے تن امریکی ہوا بازاں نوں گرفتار کر کے بعد وچ قتل کر دتا سی اَتے ایويں جاپانی بحریہ جنگی جرم دا مرتکب پائى گئى ۔ جاپانی مؤقف سی پئی مذکورہ افراد انتقال کر گئے سن تے اُنئيں سمندر برد کر دتا گیا سی ۔
بحرالکاہل وچ جنگی مہمات
[سودھو]سنہ 1942 وچ جاپان نوں بحرالکاہل وچ اپنی طاقت منوانے وچ کوئى خاص کامیابی نہ ہوئى لیکن اُس دے اتحادی، جرمنی نے یورپ تے دوسرے خطےآں وچ کئى کامیابیاں حاصل کرلئی سن ۔ جرمن فوجاں نے جون وچ لیبیا اُتے دوبارہ قبضہ کر ليا سی لیکن نومبر وچ برطانوی فوجاں نے اک بار فیر اُنئيں شکست دتی ۔ جرمن تے برطانوی فوجاں دے وچکار شمالی افریقہ وچ وی جنگ ہورہی سی کہ اِسی دوران وچ اتحادی افواج نے چڑھائى کردتی تے امریدیاں فوجاں الجیریا وچ اُتار دتیاں گئیاں ۔ جرمناں نے سینکڑاں ہزاراں یہودیاں نوں وارسا توں تریبلنکا دے اذیندی کیمپاں وچ منتقِل کرنا شروع کر دتا ۔ برازیل نے وی جرمنی تے اٹلی دے خلاف اعلانِ جنگ کر دتا سی۔ جدوں کہ بحرالکاہل وچ امریکی تے آسٹریلوی افواج نے میک آرتھرکی زیرِقیادت ، نیو گِنی وچ گونا دے مقام اُتے لڑائى دا آغاز کر دتا ۔
کوکودا ٹریک دی مہم جوئى
[سودھو]اِس توں پہلے ذکر ہوچکيا اے کہ جاپان، مورسبے بندرگاہ اُتے قبضے دا خواہشمند سی تاکہ اوتھے توں شمال مشرقی آسٹریلیا اُتے حملہ کرکے بحرالکاہل تے بحر ہند دے وچکار روٹ اُتے کنٹرول حاصل کرسکے ۔ اِس توں پہلے جنگ کورل سی وچ جاپان قِسمت آزمائى کرچکيا سی لیکن کامیابی حاصل نہ کرسکیا تے جنگ مڈوے نے جاپانی بحریہ دی طاقت نوں وڈی حد تک کمزور کر دتا سی لیکن فیر وی جاپان اِس علاقے دی اہمیت دے پیش نظر اسنوں چھڈ نئيں سکدا سی۔ اتحادیاں نوں وی اس گل دا عِلم سی کہ جاپانی فوج اک بار فیر جنوبی بحرالکاہل دی جانب پیش قدمی کرسکدی اے لہذا جنوب ۔ مغربی بحرالکاہل خطے دے اعلیٰ اتحادی کمانڈر جنرل ڈگلس میک آرتھر دی قیادت وچ نیو گینیا وچ عسکری تیاریاں شروع کردتی گئياں ۔ اتحادیاں نوں اندیشہ سی کہ جاپان، رابول دے اڈے توں جارحیت کر سکدا اے ۔ ایہ وی معلوم سی کہ جے جاپانی افواج بوندا وچ اُتراں گیئں تاں کوکودا تے مورسبے بندرگاہاں خطرے وچ پڑ جاواں گاں ۔ ایداں دے وچ بندا تے کوکودا دا دفاع ضروری ہوئے گیا سی ۔
کوکودا ، مورسبے بندرگاہ دے نیڑے واقع اک ایسا ٹریک اے جتھے دِن دے وقت زیادہ تر گرمی تے حبس جدوں کہ راتاں ٹھنڈی ھوندی نيں ۔ سالانہ اوسطاً 5 میٹر یعنی تقریباً 16 فٹ بارش ہُندی اے تے روزانہ 25 سنٹی میٹر یعنی 10 اِنچ بارش اک عام سی گل اے ۔ گھنے جنگلاں دی وجہ توں دشوار گزار چڑھائیاں تے گہری کھائیاں نيں ، جس دی وجہ توں صرف پیدل ہی سفر کيتا جاسکدا اے ۔ رسد پہچانیا تے اوتھے پائے جانے والے بے تحاشہ مچھراں دا مقابلہ کرنادل گردے دا کم سمجھیا جاندا اے ۔ ملیریا ، دستےآں دی بیماری، گیلے کپڑے تے چپچپا جسم زندگی اجیرن کردیندا اے ۔
جاپان دا منصوبہ سی کہ اوہ نیو گینیا تے سولمن جزیرے دے قبضہ کیتے ہوئے علاقے وچ اک بحری اڈا تعمیر کرے جس دے ذریعے امریکا تے آسٹریلیا دے وچکار کسی وی امداد نوں روکیا جاسکے ۔ جاپان دی حکمت عملی سی کہ اس دی جنگل دی سخت تربیت یافتہ فوج ، میجر جنرل تومیتارو ہوریئے دی سرپرستی وچ پاپوا دے شمالی ساحل اُتے واقع گونا تے بونا دے قصبےآں دے نیڑے اتر کر کوکودا اُتے قبضہ کرلے گی تے فیر اوتھے توں اوون سٹینلے رینج تک پہنچ جائے گی جتھے توں مورسبے بندرگاہ نشانے اُتے آجائے گی ۔ دوسرا حملہ پاپوا دے مشرقی حصے وچ خلیج مائلنے توں کيتا جائے گا جتھے جاپانی میرین فوج اتاری جائے گی کیونجے اوتھے اُتے امریکی تے آسٹریلوی فوجاں 28 جون سنہ 1942 توں اک ائربیس تعمیر کرنے وچ مصروف سن ۔ ایہی اڈا جاپان دے لئی فضائى تے بحری اڈے دے طور اُتے استعمال کرکے میجر جنرل ہورئیے، جاپانی فضائیہ تے سی بارن فوج دی قیادت کردے ہوئے بندرگاہ مورسبے اُتے حملہ کرکے قبضہ کرلے گا ۔
جاپانیاں دے مقابلے وچ آسٹریلوی فوجی تعداد وچ زیادہ سی لیکن جنگل دی لڑائى دے لئی تربیت، جدید اسلحہ تے وسائل دی کمی سی ۔اکیس جولائى سنہ 1942 نوں 1500 توں 2000 تک جاپانی فوج، پاپوا دے شمال مشرقی ساحل اُتے اُتر گئی تے بونا، گونا تے سانانندا دے تھاںواں اُتے اپنی تنصیگل کيتی تعمیر شروع کردتی ۔ اگلے روز آسٹریلوی فوج نوں جاپانیاں دی آمد دا عِلم ہوئے گیا تے اِس دی اطلاع جنرل میک آرتھر تے جنرل بلامے نوں دتی گئى ، جس اُتے دشمن نوں مصروف کرنے دی ہدایت جاری کيتیاں گئیاں ۔ رات نوں 40 فوجی ، جاپانی فوج اُتے حملہ کرکے جنگل وچ واپس آ گئے ۔ انہاں سلسلہ وار جھڑپاں دے دوران وچ دونے جانب توں افواج دی مختلف بٹالینز جمع ہُندی گئياں ۔ انتیس جولائى 1942 نوں علی الصبح ڈھائى بجے 500 جاپانیاں اُتے مشتمل ایلیٹ فورس نے بھاری مشین گناں توں مسلح ہوکے آسٹریلن فوج اُتے بھرپور حملہ کرکے کوکودا دے رن وے اُتے قبضہ کر ليا ۔ اس شکست دے بعد آسٹریلیا نے اپنی نفری بڑھادی ۔
آسٹریلوی فوج کے39 ويں انفنٹری بٹالین دے کمانڈرلیفٹینٹ کرنل رالپ ہونر نے کوکودا دا علاقہ واپس لینے دا فیصلہ کيتا لیکن دو دن دی لڑائى وچ اُسنوں کامیابی نصیب نہ ہوئى ۔ چھبیس اگست تک جاپانی فوج دی تعداد ساڈھے تیرہ ہزار تک پہنچ گئى ۔ ہن انہاں دا ہدف بندرگاہ مورسبے سی ۔ اگرچہ جاپانی تے آسڑیلوی فوجاں دے وچکار اسوراویا ، بریگیڈ ہِل،آوریبیوا تے ایمیندا وچ وی شدید چھڑپاں ہوئیاں جس وچ آسٹریلیا نوں سخت جانی نقصان پہنچایا گیا لیکن طول پکڑدی ہوئى لڑائى جاپان دے حق وچ نئيں سی کیونجے ایويں جنرل ھورئیے دا بندرگاہ مورسبے اُتے قبضے دا شیڈول متاثر ہورہیا سی۔
ست اگست 1942 توں 9 فروری 1943 تک دی مدت وچ جنگ گوادال کینال لڑی گئى ۔ ایہ بحرالکاہل وچ لڑی گئى شدید جنگاں وچوں اک سی جس وچ بری، بحری تے فضائى افواج نے حصہ لیا جو جاپان دے خلاف اتحادی افواج دی پہلی جارحیت سی ۔ست اگست توں اتحادی افواج جنہاں وچ اکثریت امریکیوں کيتی سی، گوادال کینال، تولاگی، تے جنوبی سولومن جزیرے دے فلوریڈا وچ انگیلا سولے علاقے اُتے اُترنا شروع ہوئیاں تاکہ امریکا، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے وچکار رابطے توڑنے دی جاپانی منصوبے نوں ناکام بنانے دی بھرپور کوشش کيتی جائے ۔ اتحادی چاھدے سن کہ گوادال کینال تے تولاگی نوں مرکزی اڈاں دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے جاپان دے راباول اڈے نوں ختم کر دتا جائے ۔ اس وقت اتحادیاں دی تعداد، جاپانیاں توں کدرے زیادہ سی ۔ اتحادیاں نے جاسوسی ذرائع توں معلوم کر ليا سی کہ جاپانی فوج، ھینڈرسن دے ہوائى اڈے نوں دوبارہ قبضے وچ لینے دی تیاری کر رہی اے ۔ جاپانی فوج نے اپنی قوت ودھانے دے لئی ہور کُمک طلب کيتی تاں یاماموتو نے 38 انفنٹری ڈویژن توں خوراک ، ایمونیشن تے ہور ضروری سازوسامان سمیت ، گیارہ ٹرانسپورٹ جہازاں دے ذریعے 7٫000 فوجی روانہ کیتے ۔ اتحادیاں تے جاپانی افواج دے وچکار 25 ستمبر دی شدید چھڑپاں وچ تن ہزار جاپانی فوجی ہلاک ہوئے ۔ اُنہاں دی رسد دی فراہمی وی متاثر ہورہی سی تے فوجی مسلسل لڑائى لڑکر تھک گئے سن ۔
نومبر1942 دے دوسرے ہفتے توں جاپانی فوج نے اپنے ہدف نوں حاصل کرنے دے لئی کئى حملے کیتے لیکن اوہ ہنڈرسن فیلڈ نوں ناقابل استعمال بنانے وچ کامیاب نہ ہوئے سکے کیونجے اتحادیاں نے فیلڈ دی اہمیت دے پیش نظر اِس دا بھرپوردفاع کيتا ۔ اِنہاں جھڑپاں دے دوران وچ دونے افواج نے اک دوسرے دے کئى بحری جہاز ڈبوئے، طیارے مار گرائے اورکئى فوجی ہلاک کردئیے ۔
جاپانی فوج دے لئی مناسب مقدار وچ خوراک دی فراہمی دا مسئلہ مسلسل درپیش سی تے اوہ اتحادی افواج دی تباہ کن بمباری دی وجہ توں وسطی سولومن وچ نويں اڈے تعمیر کرنے وچ کامیاب نہ ہوئے سکے سن ۔ بالاخر جاپانی بحریہ نے کافی غور و خوض دے بعد 12 دسمبر 1942 نوں گوداکینال دی مہم ترک کرکے واپسی دا فیصلہ کيتا تے جنرل ھاجیمے سوگی یاما تے ایڈمرل اوسامی ناگانو نے ذاتی طور اُتے شہنشاہ ھیروھیتو نوں اِس فیصلے توں آگاہ دتی ۔
جاپانی فوج جس علاقے وچ برسرپیکار سی ایہ اک کٹھن تے دشوار گزار علاقہ سی ۔ کئى سپاہی ملیریا تے دست دی بیماری وچ مبتلا ہوچکے سن تے خوراک دی شدید قِلت سی ۔ بلکہ ایتھے تک کہیا جاندا ہے کہ اوہ جڑی بوٹیاں تے پتے کھانے اُتے مجبور ہوگئے سن ۔
جاپان تے امریکا دے وچکار سلسلہ وار بحری جنگاں نے دونے ملکاں دے اعصاب نوں تھکا دتا سی ۔ دونے ملکاں نے بہترین بحری طاقت دا مظاہرہ کيتا سی بلکہ ایہ کہنا درست ہوئے گا کہ اُس وقت جاپان دی بحری قوت دا مقابلہ کرنا صرف امریکا ہی دے بس دا کم سی ۔ امریکا نوں اندازہ ہوئے گیا سی کہ جے جاپان نوں شکست توں دوچار کرنا اے تاں اپنی بحری قوت نوں ہور فروغ دینا ہوئے گا تے اِس مقصد دے لئی فروری توں نومبر 1943 تک دی درمیانی مدت وچ بحری قوت ودھانے اُتے بھرپور توجہ دتی گئى ۔ وسیع پیمانے اُتے بحری بیڑے تے بحری جنگی جہازاں دی تیاری توں امریکا نوں جاپان اُتے سبقت حاصل ہوگئى جدوں کہ جاپانی بحریہ دی کمر خاصی حد تک کمزور ہوچکی سی ۔
18 اپریل 1943 نوں جاپانی بحریہ دی تریخ دا اک المناک واقعہ ایہ وی پیش آیا کہ جدوں امریکا نے اک جاپانی پیغام نوں ڈى کوڈ کردے ہوئے معلوم کر ليا کہ ایڈمرل یاماموتو فضائى پرواز کرن گے لہذا امریکی طیارےآں پی ۔ 38 دے اک چھوٹے گروپ نے اڑان بھر کر اس بمبار طیارے نوں اپنے گھیرے وچ لیا جس وچ ایڈمرل یاماموتو سوار سن ۔ طیارے نوں مار گرایا گیا تے ایويں بحرالکاہل دے اک تاریخی جنگجو اس جہان فانی توں رخصت ہوگئے ۔
ایڈمرل یاماموتو، 4 اگست 1884 نوں ناگااودا ميں پیدا ہوے سن ۔ اُنہاں نے سنہ 1919 توں 1921 تک ہاورڈ یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کيتی تے سنہ 1925 وچ اک سفارتی مشِن اُتے امریکا وچ رھ چکے سن ۔ اوہ امریکا اُتے حملے دے مخالف سن اُتے اسنوں حکومتی فیصلے دے مطابق پرل ہاربر اُتے حملے دی منصوبہ بندی کرنی پئی ۔
جنوری 1943 توں موسم گرما 1944 دے دوران وچ نارمنڈی وچ اتحادیاں دے قدم جمانے تک دی مدت نوں جنگ عظیم دوم دا وسطی عرصہ سمجھیا جاندا اے ۔ ہن امریکا تے اس دے اتحادیاں نے جارحانہ پالیسی اختیار کرلئی ہوئى سی ۔ امریکی فوج تے فوجی سازوسامان دی ترسیل وچ بہت اضافہ ہوچکيا سی ۔ سوویت یونین نے جرمن جارحیت سہنے دے بعد جوابی کاروائیاں شروع کردتیاں سن ۔ قوت توازن امریکا تے سویت یونین دے حق وچ جارہیا سی ۔ سویت یونین تے مغربی یورپ دے سراں پرخطرے دی تلوار ہن وی لٹک رہی سی ۔
چودہ جنوری 1943 وچ دس روز دے لئی کاسابلانہاں دا کانفرنس منعقد ہوئى جتھے برطانوی تے امریکی مندوبین دے وچکار یورپ تے بحرالکاہل توں متعلق پالیسی امور پرکئى اختلافات سامنے آئے ۔ امریکا، بحرالکاہل وچ جاپان دے خلاف کارروائی کيتی اہمیت اُتے زور دے رہیا سی جدوں کہ برطانیہ بحیرہ قذوین وچ حکمت عملی مرتب کرنے دا خواہاں سی ۔ امریکا چاہندا سی کہ جاپان دے خلاف اپنے حالیہ فتوحات دے بعد اپنے دشمن اُتے گرفت ہور مضبوط کرلے ۔
امریکی جنرل مارشل سمجھدا سی کہ جاپان دی کسی وی سرگرمی دا بروقت جواب دینے دے لئی وڈے بحری بیڑے، مضبوط فضائیہ تے زیادہ قوت دی حامل زمینی فوج دی ہر وقت موجودگی ضروری اے ۔ اگرچہ جاپان ہن دفاعی پوزیشن وچ چلا گیا سی اُتے اس دے بحری بیڑے توں امریکا دے مغربی ساحل اُتے فضائى حملےآں دا خدشہ بدستور موجود سی کیونجے امریکا نوں علم سی کہ جاپانی ہتھیار سُٹن دا نظریہ نئيں رکھدے تے اوہ آخری شکست تک اپنی جارحیت جاری رکھن گے ۔
کاسابلانہاں دا کانفرنس وچ اتفاق کيتا گیا کہ تمام دشمن قوتاں یعنی ایکسیز پاورز توں کہیا جائے گا کہ اوہ غیر مشروط طور پرہتھیار ڈال داں ۔ ايسے کانفرنس وچ سوویت یونین دی سسلی تے اٹلی اُتے چڑھائى وچ مدد دینے اُتے وی رضا مندی ظاہر کیتی گئى ۔
یورپ وچ حالات کچھ ایويں بدلدے جارہے سن کہ 31 جنوری 1943 نوں جرمن فوج نے سٹالن گراڈ وچ ہتھیار ڈال دتے سن کیونجے نومبر توں جاری محاصرے دی بناء اُتے بھکھ تے غذائى کمی توں انہاں دی حالت بگڑ چکيتی سی ۔ اک اندازے دے مطابق، بھکھ تے خراب موسمی حالات توں 90 ہزار توں زیادہ جرمن فوجی ہلاک ہوچکے سن ۔ جرمن فیلڈ مارشل وون پاولس دے پاس اس دے سوا کوئى چارہ نہ سی کہ اوہ بھکھ دی شکار اپنی فوج نوں ہتھیار سُٹ دین دا کدھرے ۔ ادھر جرمنی اُتے اتحادیاں دی دِن رات فضائى بمباری جاری سی ۔ 12 ستمبر 1943 نوں اتحادی افواج ، اٹلی وچ داخل ہوئیاں ۔
جنگ خلیج لیٹی
[سودھو]جے اتحادیاں دی جانب توں اک طرف یورپ وچ جنگ تیز ہوچکيتی سی تاں دوسری طرف مشرق بعید وچ وی جاپانیاں تے امریکیوں دے وچکار مختلف محاذاں اُتے جنگ شدت اختیار کرچکيتی سی ۔ امریکی زیر قیادت اتحادی فوج تے جاپانیاں دے وچکار فلپائن دے جزیرے لیٹی، سامار تے لوزون دے آس پاس پانیاں وچ 23 توں 26 اکتوبر 1944 تک جنگ لیٹی لڑی گئى ۔ امریکا نے 20 اکتوبر نوں اپنی فوج جزیرہ لیٹی اُتے اِس وجہ توں اُتاردی تاکہ جاپان نوں اپنے جنوب مشرق ایشیا دے زیر قبضہ علاقےآں توں منقطع کيتا جاسکے تے خصوصاً تیل دی ترسیل روک دتی جائے ۔ شاہی جاپانی بحریہ نے تقریباً اپنے تمام بحری جہازاں نوں اتحادی افواج دے خلاف برسر پیکار کر دتا اُتے اوہ فتح حاصل کرنے وچ کامیاب نہ ہوئے سکے کیونجے امریکا دے تیسرے تے ستويں بحری بیڑے نے جاپانی حملےآں نوں پسپا کر دتا سی ۔ جاپان نوں اِنّا بھاری نقصان اُٹھانا پيا کہ اوہ دوبارہ متوازی طاقت دا حملہ کرنے دی طاقت نہ دکھا سکیا۔ اُس دے وڈے بحری جہازاں دے پاس تیل دی کمی سی جس دی وجہ توں اوہ بحرالکاہل دی بقیہ جنگاں دے دوران وچ اپنے اڈاں اُتے ہی رہے ۔
خلیج لیٹی وچ چار وڈے معرکے ہوئے جنہاں وچ بحر سیبویان، آبنائے سوریگاؤ، کیپ اینگانو تے سامار دی لڑائى شامل اے ۔ بحرالکاہل مہم دے دوران وچ امریکا تے فلپائن دی فوجاں نے جاپانی فوج دے خلاف جنگ لیٹی لڑ کر فتح حاصل کيتی ۔ ایہ جنگ ستاراں اکتوبر توں اکتیس دسمبر تک لڑی گئى جس توں تقریباً 3 سالہ جاپانی قبضے دا خاتمہ ہوئے گیا ۔
فلپائن ، جاپان دے لئی ربڑ دی فراہمی دا اک وڈا ذریعہ سی ۔ اِس دے علاوہ بورنیو تے سوماترا دے جانب سمندری گزرگاہاں اُتے وی جاپان دا کمانڈ سی جتھے توں اُسنوں پیٹرولیم دی ترسیل ہُندی سی اِس لئی فلپائن پراپنی گرفت مضبوط رکھنا اُس دے لئی بہت اہمیت دا حامل سی ۔
لیٹی اُتے فوجی چڑھائى کرنے دے لئی امریکی جنرل میک آرتھر نوں بری، بحری تے فضائیہ دا سپریم کمانڈر بنایا گیا ۔ امریکی تے اتحادی افواج، مشہور زمانہ ستويں بحری بیڑے اُتے مشتمل سن ۔ست سو اک بحری جہازاں وچوں 157 بحری جنگی جہاز سن اس دے علاوہ بری فوج وچ مختلف کیولریز تے انفنٹری ڈویژنز شامل سن ۔ ستاراں اکتوبر نوں اتحادی افواج نے بارودی سرنگاں دی صفائى شروع دی تے لیٹی دے اردگرد مختلف چھوٹے جزیرے دی جانب پیش قدمی دا آغاز کيتا ۔ ویہہ اکتوبر نوں مسلسل چار گھنٹےآں دی بحری گولہ باری دے بعد ، اتحادی ساحلی علاقے وچ اُترنا شروع ہوئے تے اِسی دوران وچ جاپانی فوج توں جھڑپاں چھڑ گئياں ۔ کئى شب و روز سخت لڑائى دے بعد دونے اطراف توں بھاری جانی نقصان ہويا ۔ جوبیس اکتوبر نوں گھمسان دی فضائى جنگ ہوئى تے دِن رات دی دوطرفہ بمباری ہور چار روز تک جاری رہی ۔ جاپان نے اپنی قوت ودھانے دے لئی ہور 34 ہزار فوجیاں تے 10٫000 ٹن ہور سازوسامان دی کُمک سپلائى دی ۔ اٹھ نومبر 1944 نوں طوفان آیا تے موسلادار بارش ہوئى ۔ تیز جھکڑ چلنے توں درخت جڑاں توں اکھڑ گئے تے بارش توں مٹی دے تودے گرنے لگے ۔ لڑائى ، ہن ساحل توں پہاڑاں تک پھیل گئى سی ۔ اگرچہ جاپانی فوج نے اتحادی افواج دی سخت مزاحمت دی تے اِس دوران وچ کئى حملےآں نوں پسپا کيتا اُتے 10 دسمبر نوں اتحادی افواج اورموک شہر وچ داخل ہوگئياں ۔ جاپانی فوج دی قوت آہستہ آہستہ کمزور ہُندی جارہی سی ۔ لہذا انہاں نے فیصلہ کن جنگ لڑنے تے اتحادی افواج نوں بھرپور نقصان پہنچانے دے لئی کامیکازے پائلٹاں دے ذریعے خودکش حملے شروع کیتے ۔ اُنہاں نے کئى بحری جہازاں نوں تباہ کيتا ، جنہاں وچ آسٹریلیا دا اک بحری جہاز ایچ ایم اے ایس آسٹریلیا وی شامل سی جس وچ 30 آسٹریلوی ہلاک تے 64 زخمی ہوئے ۔
اکتیس جنوری 1945 نوں امریکی فوج نے جنوبی لوزون اُتے اُتر کر منیلا دی جانب پیش قدمی دی ۔
جاپان اُتے فضائى حملے
[سودھو]جے اتحادی اک جانب فلپائن وچ جاپانیاں توں لڑ رہے سن تاں دوسری جانب اُنہاں جاپان اُتے وی فضائى بمباری شروع کردتی ہوئى سی تے اِنہاں کاروائیاں وچ امریکی فضائیہ دے بی ۔ 29 طیارےآں نوں نہایت کارآمد سمجھیا جاندا سی کیونجے اِس وچ 20٫000 پونڈ بم لے جانے دی صلاحیت سی تے ایہ 2000 میل تک دا راونڈ ٹریپ طے کر سکدا سی ۔ اِس طیارے نے جاپان وچ اسلحہ فیکٹری اُتے حملہ کرنے دے لئی پہلی پرواز 15 جون 1944 نوں چین نال کیندی ۔ ایہ اپریل 1942 دے ڈولٹل فضائى حملے دے بعد جاپانی سرزمین اُتے دوسرا فضائى حملہ سی ، جو جاپان اُتے سٹرٹیجیک بمبارمنٹ دی مہم دا باقاعدہ آغاز سی ۔ آپریشن میٹرھارن دے ناں توں حکمت عملی طے دی گئى سی کہ بھارت تے چین وچ موجود اڈاں توں جاپانی سرزمین تے جاپان دے چین تے جنوب ۔ مشرقی ایشیا وچ موجود اڈاں نوں نشانہ بنایا جائے گا ۔ اُتے بعد وچ 1944 دے اواخر وچ امریکی طیارےآں نے ماریانا جزیرے توں فضائى حملے شروع کردئیے ۔امریکیوں دا خیال سی کہ شمال مغربی بحرالکاہل وچ واقع چھوٹے جزیراں توں فضائى بمباری زیادہ آسان تے سود مند رہے گی ۔ان وچ سئپن، تینیان تے گوام دے جزیراں نوں خاص اہمیت حاصل سی ۔ دراصل ایہ جزیرے جاپان دے زیرقبضہ سن تے مئى 1943 وچ امریکی بحریہ دے ایڈمرل ارنیسٹ کنگ نے اِسنوں فتح کرنے دی تجویز دتی سی ۔
ویلہ لنگھن دے نال امریکی فوج دا ایہ احساس مضبوط ہونے لگیا کہ بی ۔ 29 طیارےآں دے لئی اِنہاں جزیراں اُتے رن وے دی تعمیر توں حملےآں وچ آسانی رہے گی ۔ چنانچہ گیارہ جون 1944 نوں انہاں جزیرے اُتے مسلسل چار روز تک بحری تے فضائى حملے کیتے گئے ۔ اک اندازے دے مطابق کئى ہفتےآں تک جاری لڑائى وچ 3٫000 امریکی جدوں کہ 24٫000 جاپانی ہلاک ہوئے ۔ تئیس جولائى تک امریکا نے تِناں جزیرے اُتے قبضہ کر ليا سی جتھے سئپن جزیرے اُتے بی ۔ 29 طیارےآں دے لئی فوری طور اُتے ائرفیلڈ دی تعمیر شروع دی گئى تے 27 اکتوبر 1944 نوں اِس مقام توں جاپانی تنصیبات نوں نشانہ بنانا شروع کر دتا ۔
اب جاپانی سرزمین دی تباہی دا آغاز ہوئے چکيا سی ۔ امریکی فضائیہ نے اپنے حربے بدلدے ہوئے وسیع پیمانے اُتے بربادی کرنے دی حکمت عملی اختیار کرلئی ہوئی سی ۔ تریخ دسدی اے کہ 9 تے 10 مارچ 1945 دی شب 335 امریکی بی ۔ 29 طیارے فضا وچ بلند ہوئے جنہاں وچ 279 طیارےآں نے تقریباً 1700 ٹن بم برسائے ۔ اِنہاں وچ 14 طیارے لاپتہ ہوئے جدوں کہ مرنے والےآں دی تعداد اک لکھ بتائى جاندی اے اُتے بعد وچ کیتے گئے امریکی سروے وچ ایہ تعداد 88٫000 بتائى گئی اے ۔ استوں علاوہ 41 ہزار افراد زخمی جدوں کہ دس لکھ توں زیادہ افراد بے گھر ہوئے سن ۔
یورپ وچ چار توں گیارہ فروری 1945 تک یالٹا کانفرنس منعقد دی گئى جس وچ امریکی صدر فرینکلن ڈی روزویلٹ ، برطانوی وزیراعظم ونسٹن چرچل تے سوویت یونین دے سربراہ جوزف سٹالن نے شرکت کيتی ۔ گو کہ اِس سربراہ کانفرنس وچ زیادہ تر یورپ دے معاملات اُتے غور کيتا گیا ، البتہ سٹالن نے اتفاق کيتا کہ اوہ جرمنی دے شکست دے 90 دن بعد جاپان دے خلاف جنگ وچ شریک ہوئے گا ۔
اوکیناوا اُتے قبضہ
[سودھو]امریکا نے نہ صرف ٹوکیو اُتے بے دریغ بمباری دی بلکہ کئى ہور شہراں نوں وی نشانہ بنایا جتھے فوجی تنصیگل کيتی تباہی دے نال نال وڈے پیمانے اُتے عام شہری وی ہلاک ہوئے ۔ ہن امریکی فوج ، جاپانی سرزمین اُتے اترنے دی منصوبہ بندی کرنے لگی تے اس مقصد دے لئی پہلے اوکیناوا دا انتخاب کيتا گیا ۔ اوکیناوا اک جزیرہ اے جو جاپان دے مین لینڈ توں 340 میل دے فاصلے اُتے واقع اے ۔ اتحادی فوجاں نے اِس علاقے اُتے قبضہ کرکے اِسنوں جاپان اُتے بھرپور جارحیت کرنے دے لئی استعمال کرنے دا منصوبہ بنایا سی ۔
امریکی افواج نے اترنے توں پہلے اوکیناوا اُتے 7 روز تک ہزاراں آرٹلری شیلز تے راکٹ فائر کیتے تے بے دریغ فضائى بمبارکی ۔ امریکی فوج نے پہلے ھاگوشی تے چنتان دے ساحلی علاقےآں پرفوج اُتارنے دا فیصلہ کيتا ۔ بحرالکاہل دی سب توں خوفناک جنگ چھڈنے دا وقت آن پہنچیا سی۔ امریکا نے اپنے اِس مشن نوں آئس برگ دا ناں دتا سی ۔ حملہ آور امریکیوں دی تعداد اک لکھ 83 ہزار سی جدوں کہ اپنی سرزمین دی دفاع دے لئی 77٫000 جاپانی موجود سن جنہاں دی قیادت لیفٹینٹ جنرل میتسورو اوشی جیما کر رہے سن ۔
یکم اپریل 1945 نوں پو پھٹنے توں پہلے جدوں پہلی بار 60٫000 امریکی فوجی اُترے تاں اُنئيں کسی قِسم دی مزاحمت دا سامنا نہ کرنا پيا کیونجے جاپانی فوج نے مکمل جنگ لڑنے دے بجائے دفاعی حکمت عملی اختیار کيتی ہوئى سی ۔ اِس توں پہلے کئى جنگاں وچ جاپانی فوج بے دھڑک لڑکر جان و مال تے وقت دا ضیاع کرچکيتی سی اِسلئے روايتی حکمت عملی تبدیل دی گئى ۔ جاپانی فوج نے اپنے آپ نوں خفیہ رکھنے دے لئی غاراں تے خندقاں کھودتیاں سن ۔ اوکیناوا وچ بارش تے بادلاں توں دھند چھائى ہوئى سی تے دور علاقہ صاف نظر نئيں آرہیا سی ۔
جاپانی فوج دے خود کش حملہ آور طیارےآں کامی کازے نے چھ اپریل نوں 193 طیارےآں توں ساحل اُتے موجود امریکی بحریہ پرجوابی حملہ کيتا ، جس وچ چھ بحری جہاز ڈُبے ، ست نوں شدید تے چار ہور نوں کم نقصان پہنچیا ۔ جاپانی فوج نے اتحادی بحری جہازاں اُتے حملہ کرنے دے لئی کائتن تارپیڈو وی تیار کیتے سن ۔ کائتن دا مطلب اے ، جنت دا رُخ ۔
دوسری جانب اتحادی افواج دی قوت کم ہونے دے بجائے ودھدی جارھی سی ۔ جاپانی افواج نے اپنے سب توں وڈے بحری جہاز یاماتو، اک کروزر تے 8 تباہ کن بحری جہازاں نوں خود کش مشن اُتے روانہ کيتا ۔ اِس آپریشن نوں تن گو ساکوسین دا ناں دتا گیا سی تے ایڈمرل سیچی ایتو نوں اِس مشن دی کمانڈ دتی گئى ۔ فورس دے لئی حُکم سی کہ اوہ پہلے ساحل اُتے موجود اتحادی بحریہ اُتے حملہ کرے تے فیر ساحل اُتے اتری ہوئى امریکی فوج توں پنجہ آزمائى کرے ۔
اتحادی افواج کسی وی جاپانی حملے دے خطرے دے پیش نظر بہت چوکس سن تے جونہی جاپانی فوج اپنے حدود توں روانہ ہوئى ، اتحادی افواج دی آبدوزاں نے اُسنوں معلوم کرکے اپنے کمانڈ نوں فوری اطلاع دتی ۔ اتحادی جنگی طیارےآں نے بغیر کسی وقت ضائع کیتے فضائى حملہ کر دتا ۔ اِس حملے وچ 300 طیارےآں نے حصہ لیا تے مسلسل دو دِن بمباری کرکے جاپان دے دُنیا دے وڈے بحری جنگی جہاز نوں اوکیناوا پہنچنے توں پہلے 7 اپریل 1945 نوں ڈوبو دتا ۔ اِس حملے وچ کروزر یاھاگی تے چار ہور جنگی بحری جہاز وی تباہ ہوئے ۔ اک اندازے دے مطابق اِس حملے وچ ایڈمرل ایتو سمیت جاپانی شاہی بحریہ دے عملے دے 3700 افراد ہلاک ہوئے سن ۔
اتحادی افواج نے وسطی تے شمالی جانب توں پیش قدمی شروع دی ۔ جاپانی فوجاں نے مزاحمت شروع دی تاں اتحادیاں نے جنوب دی طرف توں وی اپنی فوجاں نوں حرکت دتی ۔ کئى روز دی خونریز جھڑپاں دے بعد اتحادی افواج نے شمالی اوکیناوا دے کئى حصےآں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب حاصل کيتیاں ۔ شمال دے نال نال جنوب دی جانب وی گمسان دی لڑائى ہورہی سی تے جاپانی افواج ہرخطے اُتے سخت مزاحمت دا مظاہرہ کررہیاں سن ۔ ہر طرف مشین گناں دی تھڑ تڑاہٹ ، طیارےآں دی گھن گرج تے اور توپاں دے گولاں دی آوازاں گونج رہیاں سن ۔ کدرے کسی دی لاش تاں کدرے کوئى زخماں توں چور پيا سی ۔ جاپانی فوج ہن وی غاراں تے خندقاں توں اپنی سرزمین اُتے آئى ہوئى اتحادی فوج اُتے پے در پے حملے کے رہی سی ۔ بارہ اپریل نوں جاپانی فوجاں نے امریکی فوج دے پورے فرنٹ اُتے حملہ کر دتا ۔ ہن دی بار جاپانیاں نے منظم انداز وچ بھاری حملہ کر دتا سی تے اوہ استقامت دا بھرپور مظاہرہ کے رہے سن بلکہ تریخ دسدی اے کہ اِس موقع اُتے انتہائى سخت دست بدست لڑائى چھڑ چکيتی سی ۔ چودہ اپریل نوں جاپانیاں نے اک ہور بھر پور حملہ کيتا جس توں امریکیوں نے اندازہ لگیا لیا سی کہ رات دی تاریدی ميں جاپانی حملے اُنہاں دے لئی تباہ کُن ثابت ہورہے نيں کیونجے جاپانی فوج نے خوفناک شکل اختیار کرلئی ہوئی سی ۔
امریکا دی 27 ويں انفنٹری ڈویژن نے اوکیناوا دے مغربی ساحل توں پیش قدمی شروع دی ۔ امریکی جنرل ھوج نے 9 اپریل نوں بھاری ہتھیاراں توں اک وڈا حملہ کر دتا ۔ دوسری جانب بحری جنگی جہازاں، کروزر تے تباہ کُن جہازاں نے اپنی فضائیہ دے نال مل کے جاپانی فوج اُتے بے تحاشہ گولہ باری دی تے بے دریغ بم برسائے ۔ نیپام بماں ، عام بماں، راکٹاں تے مشین گناں دے مسلسل حملے توں جاپانی فوج دے حوصلے ہن ھچکولے کھانے لگے ۔ اگرچہ اِس دوران وچ جاپانیاں نے ٹینکاں دے اک وڈے حملے نوں ناکام بناتے ہوئے 22 ٹینکاں نوں تباہ تے ساڈھے ست سو امریکیوں نوں ہلاک کر دتا سی ۔ 4 مئى نوں جاپانی فوج نے جنرل اوشی جیما دے زیرِقیادت اک ہور جوابی حملہ کيتا۔ ایہ بحری حملہ ساحل اُتے موجود امریکی فوج دی پشت پرکیا گیا جس وچ 13 ہزار روانڈ فائر کیتے گئے اُتے امریکا دے بروقت تے موثر جواب توں ایہ حملہ ناکام بنادتا گیا ۔
مئی دے اواخر وچ مون سون دی بارشاں شروع ہوئیاں جس دی وجہ توں کیچڑ تے پانی نے جنگی کاروائیاں سمیت زخمی فوجیاں دے لئی مہیا دی جانے والی طبی امداد وچ روکاوٹاں پیدا کرنا شروع کرداں ۔ سیلاب توں بھرے رستےآں توں زخمی فوجیاں نوں کڈنا انتہائى مشکل ہوئے گیا سی ۔
جاپانی فوج اُتے چونکہ ایہ حقیقت آشکارا ہورہی سی کہ اتحادی افواج دے مقابلے وچ اُنہاں دی قوت کمزور اے لہذا مارچ ہی وچ اوکیناوا وچ جاپانی کمانڈ نے اندازہ لگالیا سی کہ ہن ایشیما ائرفیلڈ تے ملٹری کمپلیکس دا دفاع مشکل ہُندا جارہیا اے اِسلئی جزیرے اُتے موجود تمام ائرفیلڈز نوں تباہ کرنے دا حُکم صادر کيتا گیا تاکہ اُنہاں دے فوجی تنصیبات دشمن دے ہتھ نہ آئیاں ۔ اُتے ماہِ مئى وچ جاپانی فوج نے اپنے فضائى حملے جاری رکھے بلکہ 20 مئى نوں 35 جاپانی طیارےآں نے بروقت حملہ کيتا ۔ ستائیس تے اٹھائیس مئى دی شب مطلع صاف سی تے چاند پوری آب و تاب دے نال چمک رھا سی کہ اِس دوران وچ جاپانی فضائیہ نے 2 تے 4 طیارےآں دی گروپاں دی شکل وچ 56 بار حملے کیتے تے اک اندازے دے مطابق اِنہاں حملےآں وچ 150 طیارےآں نے حصہ لیا تے اِسی رات جاپانی خودکش ہوابازاں کامیکازے نے 9 امریکی بحری جہازاں نوں تباہ کيتا ۔ کہیا جاندا اے کہ اوکیناوا دی جنگ وچ 896 بار فضائى حملے کیتے گئے جس وچ تقریباً 4000 جاپانی طیارےآں نے حصہ لیا ۔
جاپانی فوج نے شورے دے محاذ توں پسپائى دی حکمت عملی اختیار کيتی کیونجے کونیکل پہاڑ دے مشرقی تے جنوبی حصےآں پرجاپانی دفاعی پوزیشن کمزور پڑنے توں ایہ فیصلہ کرنا سی کہ یا تاں آخری دم تک تمام وسائل دے نال لڑاجائے تے یا فیر انخلا کيتا جائے ۔ جنرل اوشی جیما نے اِس صورت حال اُتے غور کرنے دے لئی شورے قلعے وچ اجلاس بلايا جتھے مختلف پہلواں اُتے غور کيتا گیا تے آخری فیصلہ ایہ سی کہ جنوب دی جانب انخلا کيتا جائے ۔ ایہ انخلا بہت منظم تے خفیہ انداز وچ سی تے کئى روز تک امریکی فوج اپنے جاسوس طیارےآں توں مسلسل نگرانی دے باوجود معلوم نہ کرسکی کہ جاپانی فوج اوتھے توں نکل چکی اے ۔
اوکیناوا وچ 5 جون نوں بارشاں دا سلسلہ تھم گیا سی ۔ نويں دفاعی علاقے وچ اوشی جیما نوں منتقل ہوئے کئى دِن گزر چکے سن لیکن اسلحے دی قلت تے مواصلاتی رابطےآں وچ پیش آنے والی مشکلات توں فوج دی کارکردگی اُتے اثر پڑ رہیا سی تے جدوں اوہ اپنی فوج دے ہمراہ شورے توں منتقل ہورہے سی تاں اُس وقت اُنہاں دے پاس صرف 20 دِن دا راشن موجود سی ۔ کہندے نيں کہ انخلا دے وقت جنہاں زخمی فوجیاں نوں نال نئيں لے جایا جاسکیا اُنئيں مارفین دا انجیکشن لگیا کر خود ہی ہلاک کيتا گیا یا اُنئيں اوتھے چھڈ دتا گیا سی ۔
اٹھارہ جون دی شام جنرل اوشی جیما نے جاپانی فوج دے وائس چیف آف سٹاف کوانابے تورا سیرو تے دسويں ایریا آرمی آن تائیوان دے کمانڈر آندو ریکیچی دے ناں الوداعی پیغام بھیجیا تے پیغام دے آخر وچ چند اشعار رقم کیتے کہ :
جزیر ے دی سرسبز و شاداب گھاہ
جو سو کھی اے خزاں دے انتظار وچ
پھرسے لے جنم
ساڈے معززوطن دی بہاراں وچ
اُنہاں نے19 جون نوں آخری آرڈر جاری کيتا تے اپنی زیرِقیادت تمام یونٹاں دی بہادری تے حوصلے دی تعریف کردے ہوئے کہیا کہ چونکہ اسلحے تے مواصلاتی رابطےآں دی انتہائى کمی اے لہذا جو جتھے اے اوتھے اُتے اپنی حکمت عملی دے مطابق صورت حال دا مقابلہ کرے تے اپنے کسی سینئر افسر دا انتظار نہ کرے ۔ اُنہاں نے حُکم دتا، آخری دم تک لڑو ۔ اُنہاں دے آخری حکم وچ جاپانی فوج نوں ہتھیار سُٹن دا کوئى حکم نئيں سی ۔
اب جاپانی فوج نے بکھر کر گوریلہ جنگ لڑنی شروع کرلئی سی چونکہ اُنئيں اپنے جنرل نے ہتھیار سُٹن دا حکم نئيں دتا سی لہذا جاپانی فوج دے سامنے دو راستے سن کہ یا تاں لڑکر مرا جائے یا خودکشی کرلئی جائے ۔ امریکی فوج شورے اُتے قبضے دے بعد ناھا دے ائر فیلڈ اُتے وی کنٹرول حاصل کرچکيتی سی تے جنوب دی جانب پیش قدمی دی جارہی سی لیکن جاپانی فوج نوں پوری طرح سرنِگاں کرنا حالے بہت دور دی گل سی ۔ بائیس جون صبح 3 بجکر 40 منٹ اُتے لیفٹینٹ جنرل اوشی جیما تے جنرل ایسامو چو نے جنوب دی جانب پہاڑ 89 دے نزدیک خود کُشی کرلئی ، جسنوں ھارا کیرے کہندے نيں یعنی باعزت موت مرنا ۔ اسنوں سیپوکو وی کہندے نيں ۔ سمورائے جنگجواں دے لئی وی ضروری سی کہ اوہ شکست نوں خودکُشی پرترجیح داں ۔ دوسری جانب امریکی فوج دے لیفٹینٹ جنرل سائمن بی بکنر وی فوجی محاذ اُتے نگرانی دے دوران وچ جاپانی فوج دے اک شل دے پھٹنے توں ہلاک ہوگئے سن ۔ ایہ اوہی جنرل بکنر سن جنہاں نے اوشی جیما نوں ہتھیار سُٹن دا پیغام بھیجیا سی ۔ جنگ لڑنے والی فوجاں دے اعلیٰ جنرل ہن اِس دُنیا وچ نئيں سن ۔
جاپانی فوج دے کرنل ھیرو میچی یاھارا رھ گئے سن ۔ تریخ دسدی اے کہ یاھارا نے وی خودکشی دی اجازت منگی سی لیکن اوشی جیما نے ایہ کہندے ہوئے اجازت نئيں دتی کہ جے تُم وی نہ رہے تاں فیر اوکیناوا دی جنگ دے حقائق بیان کرنے والا کوئى نئيں ہوئے گا ۔ یاھارا نوں بعد وچ امریکی فوج نے جنگی قیدی بنالیا سی ۔
اوکیناوا دی جنگ دا آخری مرحلہ بہت درد ناک رہیا تے انسانی ضیاع دے لحاظ توں ایہ بحرالکاہل دی سب توں زیادہ تباہ کن جنگ سی ۔ اِس جزیرے پرانسانی خون دی اک دردناک تریخ موجود اے جتھے امریکی تے جاپانی افواج دے نقصان اُتے کئى متضاد اعداد و شمار موجود نيں ۔ کہیا جاندا اے کہ اِس جنگ وچ 50 ہزار امریکی تے اک لکھ جاپانی فوج تے اوکیناوا دے عام شہری ہلاک ہوئے سن جدوں کہ جزیرے اُتے موجود عمارتاں وچ 90 فیصد تباہ ہوگئی سن ۔ ایہ خوبصورت جزیرہ 82 روزہ جنگ توں دلدل تے مٹی دے ڈھیر وچ تبدیل ہوئے گیا سی ۔ خوبصورت جنگل و پہاڑ تے ندیاں ہن انسانی بربریت دا عکاس بن چکيتیاں سن ۔ کچھ فوجی مورخین دا خیال اے کہ اوکیناوا دی سخت جنگ ، ہیروشیما تے ناگا ساکی اُتے ایٹمی حملے دا سبب بنی ۔ جاپان وچ ہن وی ایہ گل متنازع اے کہ اوکیناوا دی جنگ وچ جاپانی فوج نے مقامی باشندےآں نوں حُکم دتا سی کہ اوہ خودکشیاں کرن تاکہ اوہ امریکی قیدی بننے توں بچ جاواں ۔ اوکیناوا پریفیکچرل امن یاد گار عجائب گھر وچ بہت ساریاں ایسی نشانیاں موجود نيں جو اُس وقت دے افسوسناک لمحات دی کہانی بیان کردیاں نيں ۔
ہیرو شیما اُتے ایٹمی حملہ
[سودھو]یورپ وچ جاپان دے ساتھی ملکاں جرمنی تے اٹلی مسلسل شکست توں دوچار ہوئے رہے سن ۔ 27 اپریل نوں اتحادی افواج اٹلی دے شہر میلان وچ داخل ہوئیاں تے اوتھے دے فاشسٹ حکمران بینتو میسولینی نوں اُس وقت گرفتار کيتا گیا جدوں اوہ سویزرلینڈ دی جانب راہِ فرار اختیار کر رہیا سی ۔ اُسنوں اٹلی دی تحریک مزاحمت اٹالین پارٹیزنز دی فورس نے گرفتار کيتا تے اگلے روز اٹھائیس اپریل نوں پھانسی دے کے اُس دی تے ہور افراد دی لاشاں نوں میلان شہر دے اک وڈے چوراہے اُتے نشانِ عبرت بنانے دے لئی لٹکایا ۔
دوسری جانب اتحادی افواج جرمنی وچ داخل ہوکے جنگِ برلن لڑ رہیاں سن ۔ ہٹلر نوں میسولینی دے انجام دا علم ہوئے گیا سی تے اوہ نئيں چاہندا سی کہ اُس دے نال وی ایسا ہی سلوک ہوئے ۔ تریخ دے اوراق کچھ ایويں گواہی دیندے نيں کہ 30 اپریل 1945 نوں ہٹلر نے اپنی محبوبہ ایوا براون دے نال شادی کرنے دے چند گھنٹےآں بعد مشترکہ طور اُتے اک بنکر وچ خودکشی کرلئی ۔ مرنے توں پہلے ہٹلر نے کارل ڈونٹز نوں جرمنی دا صدر تے جوزف گویبلزکو جرمنی دا چانسلر مقرر کيتا ۔ لیکن گویبلزنے یکم مئى نوں خودکشی کرلئی سی ۔ دو مئى نوں جنگِ برلن ختم ہوئى تے اگلے چند روز وچ اٹلی ، ڈنمارک تے ہالینڈ وچ موجود جرمن فوجاں نے ہتھیار ڈال دتے ۔ ہن مختلف محاذاں اُتے جرمن فوج دے ہتھیار سُٹن دی خبراں تواتر دے نال آنے لگاں سن تے بالاخراٹھ مئى نوں اتحادیاں نے فتح حاصل کرنے دا اعلان کيتا ۔
جرمنی تے اٹلی دی شکست دے بعد ہن سہ فریقی اتحاد وچ صرف جاپان رھ گیا سی۔
چھبیس جولائى 1945 نوں امریکی صدر ٹرومین تے دوسرے اتحادی ملکاں دے رہنماواں نے پوسٹ ڈیم اعلامیہ جاری کيتا ، جس وچ جاپان نوں ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کرنے دے بعد پیش کیتے جانے والے شرائط دا خاکہ دتا گیا سی ۔ ایہ دراصل جاپان دے لئی اک الٹیمیٹم سی ، بصورت ہور جاپان اُتے اک وڈا حملہ کر دتا جائے گا ۔ دو دِن بعد جاپانی اخبارات وچ ایہ خبراں نمایاں سن کہ جاپان ایداں دے مطالبات نوں مسترد کردا اے ۔
جاپانی وزیراعظم کانتارو سوزوکی نے سہ پہر نوں اک اخباری کانفرنس وچ کہیا کہ اسيں پوسٹ ڈیم کانفرنس دے اعلامیے نوں نظر انداز کردے نيں ۔ شہنشاہ ہیروہیتو ، نے وی اپنے موقِف وچ کوئى تبدیلی نئيں کيتی تے اکتیس جولائى نوں اپنے مشیر کوایچی کیدو دے ذریعے واضح کيتا کہ ہر قیمت اُتے جاپان دا دفاع کيتا جائے گا ۔
امریکا دو ماہ پہلے ایٹمی حملے دے لئی کیوتو، ہیروشیما، یوکو ہاما تے کوکورا اُتے ممکنہ ہدف دے طور اُتے غور کرچکيا سی ۔ فیصلہ ایہ سی کہ ہدف تن میل توں زیادہ قطر دا ہوئے ، موثر طور اُتے تباہی مچا سکے تے فوجی مقاصد دا ایہ حملہ، اگست توں پہلے نہ کيتا جائے ۔ دراصل اِنہاں شہراں اُتے امریکی فضائیہ دی جانب توں رات دی بمباری حالے تک نئيں کيتی گئى سی کیونجے اتحادی کمانڈ ، اِنہاں شہراں دا پورا اندازہ لگیا کر اس دے لئی مطلوبہ مقدار دے اسلحے دی تیاری کر رہیا سی ، کیونجے ہیروشیما دے بارے وچ باورکیا گیا سی کہ ایتھے جاپانی فوج دا وڈی مقدار وچ اسلحہ و گولہ بارود موجود اے تے ایہ بندرگاہی شہر اک وڈا صنعتی علاقہ وی اے ۔
ساحل سمندر اُتے ہونے دی وجہ توں ہیروشیما دا ریڈار وچ آنا آسان سی، لہذا ایتھے وڈے پیمانے اُتے بربادی و تباہی مچانے دا امکان موجود سی۔ ایتھے اِنّے وسیع پیمانے اُتے حملے دا منصوبہ سی کہ اُس دے بعد جاپان پوسٹ ڈیم اعلامیے دے مطابق غیر مشروط طور اُتے ہتھیار ڈال دے ۔ اِس حملے دا مقصد ایہ وی سی کہ جاپان اُتے نفسیاتی غلبہ پایا جائے تے ایتھے اُتے حملے وچ استعمال ہونے والے اسلحے دی اہمیت نوں بین الاقوامی سطح اُتے وی تسلیم کروایا جائے ۔ گو کہ ٹوکیو دا شاہی محل وی ہدف بنایا جاسکدا سی لیکن درد بھرے مناظر ایتھے نئيں بلکہ ہیروشیما وچ زیادہ بہتر طور پیدا کیتے جاسکدے سن ۔
جنگ عظیم دوم دے اؤائل وچ ہیروشیما وچ آبادی 3 لکھ 81 ہزار سی لیکن چونکہ ایہ فوجی سازوسامان دی پیداوار دا اک اہم شہر سی اسلئی جاپانی فوجی نے وڈے پیمانے اُتے عام شہریاں دا انخلا کيتا تے حملے دے وقت ایتھے اُتے کُل آبادی دا تخمینہ 2 لکھ 55 ہزار لگایا گیا اے ۔
امریکا نے مین ہٹن منصوبے دے تحت جس ایٹم بم اُتے تحقیق کيتی سی اُس وچ برطانیہ تے کنیڈا دا اشتراک وی سی ۔ اِس منصوبے دے تحت امریکا، ایٹمی اسلحہ دا تجربہ سولہ جولائى 1945 نوں نیو میکسیکو وچ ٹرینٹی پرچکيا سی تے ہن اِس دے عملی استعمال دا حتمی فیصلہ کر ليا گیا سی ۔
یہ 6 اگست دی صبح سی ، تے ہیروشیما دے عوام چند لمحاں بعد آنے والے دردناک قیامت توں بے خبر اُٹھنے دی تیاری کر رہے سن ۔ اُنئيں معلوم نئيں سی کہ اینکولہ گیے نامی اوہ بی ۔ 29 طیارہ جو اُنہاں دے لئی موت دا پیغام لےکے آرہیا اے اوہ تینیان جزیرے دے ہوائى اڈے توں اپنی اُڑان بھر چکيا اے ۔ اِس طیارے دی حفاظت دے لئی دو ہور طیارے ہمراہ سن جنہاں نے جاپانی فضائیہ دے کسی حملے توں بچاؤ دے لئی اقدامات کرنے سن ۔ طیارہ اپنی مطلوبہ بلندی حاصل کرچکيا سی کیونجے پائلٹ کرنل پاول تیبتس دے لئی حُکم سی کہ شکار دے نیڑے پہنچنے توں پہلے دی بلندی اکتیس ہزار فٹ ہونی چاہیے ۔ سفر دے دوران وچ نیوی کیپٹن ولیم پارسنز تے اُنہاں دے معاون سیکنڈ لیفٹینٹ مورس جیپسن نے ایٹم بم وچ مطلوبہ تبدیلیاں کيتیاں تے آخر وچ سیفٹی پِن کڈ کے اُسنوں حملے دے لئی مکمل طورپر تیار کر ليا سی ۔
ہیروشیما تک پہنچدے پہنچدے صبح ہوگئى سی ۔ ایہ پیر دی صبح سی تے سورج نکل چکيا سی ۔ صبح اٹھ بجے دے نیڑے ہیروشیما دے ریڈار آپریٹر نے اطلاع دتی کہ تن طیارےآں اُتے مشتمل اک چھوٹا قافلہ شہر دی جانب ودھ رہیا اے ۔ چونکہ امریکی فضائى بمباری وچ طیارےآں دے وڈے وڈے غول اُڑ کر حملہ آور ہُندے سن اِسلئے چند جہازاں اُتے کوئى خاص توجہ نئيں دتی گئى تے ایمرجنسی ختم کرنے دا سائرن بجایا گیا تے اوداں وی بمباری رات نوں ہُندی سی تے ہن رات دا اندھیرا چھٹ چکيا سی اِسلئے لوکاں نے بے خطر ہوکے معمول دے کم کاج شروع کردینے سن ۔
لیکن طیارہ اینکولہ گیے اُنہاں دے لئی موت دا فرشتہ بن دے چند لمحاں وچ اُنئيں نیست و نابود کر دینے دے لئی تقریباً پہنچ چکيا سی ۔ طیارے اُتے لدا ہويا نو ہزار ست سو پونڈ وزنی یورینیم توں تیار کردہ لٹل بوائے نامی ایٹمی بم ہیروشیما کيتا پوری دُنیا وچ تہلکہ مچا دینے دے لئی تیار سی تے پائلٹ اپنے مقصد نوں حاصل کرنے دے لئی پُر عزم سی ۔
صبح دے 8 بجکر15 منٹ سن کہ طیارے توں ایٹم بم ، زمین دے رُخ اُتے چھڈ دتا گیا تے 43 سیکنڈ بعد انسانی تریخ دا اک بہت وڈا دھماکا ہويا ۔ ایہ اِنّا وڈا دھماکا سی کہ فضا وچ ساڈھے گیارہ میل بلندی اُتے اینکولہ گیے وی ہچکولے کھانے لگیا ۔ شہر اُتے دھواں چھا گیا، کسی نوں نہ تاں کچھ دکھائى دے رہیا سی تے نہ ہی کچھ سمجھ آرہیا سی ۔ سب کچھ سخت تپیش توں پگھل چکيا سی ۔ نہ تاں فضا وچ پرندے بچ گئے تے نہ ہی زمین اُتے انسان و حیوان ۔ جتھے بم گرا اوتھے ارد گرد اک میل دے دائرے وچ کوئى عمارت موجود نہ رہی ۔ اگ دے شعلاں دا اک ایسا جھکڑ چلنے لگیا جس نے شاید کسی نوں زندہ نہ چھڈنے دا تہایہ کیہ ہويا سی ۔ اگ نے شہر دا ساڈھے 4 میل تک دا علاقہ اپنی لپیٹ وچ لیا ہويا سی ۔ چونکہ سب کچھ ملیامیٹ ہوچکيا سی لہذا ریڈیو تے ٹیلی گرافک رابطہ نہ ہونے دی وجہ توں خود جاپان دے دوسرے علاقےآں نوں وی معلوم نئيں سی کہ اُنہاں دے اسيں وطن کس حال وچ نيں ۔ نہ باپ رہیا نہ بیٹا ، نہ ماں رہی نہ بیٹی ۔ اِنّی تباہی مچی کہ کوئى آہ و بکا کرنے والا وی نئيں سی ۔ دھماکے تے اگ توں اُڑدی گرد و دھول نوں حالے بیٹھنے وچ وقت لگے گا ، کیونجے دھماکے توں اُٹھنے والے اگ تے دھوئيں دا مرغولہ 45000 فٹ بلندی تک پہنچیا سی تے اِس اگ دے گولے دا قطر 1200 میٹر سی ۔
آرمی کنٹرول سٹیشن نے ہیروشیما دے ویہہ توں رابطے دی جدوجہد دی لیکن کوئى کامیابی حاصل نہ ہوئى ۔ فوجی قیادت دی سمیرے توں سب کچھ بالاتر سی کہ نہ تاں کوئى وڈا فضائى حملہ ہويا اے تے نہ ہی ہیروشیما وچ گولہ بارود دا اِنّا وڈا ذخیرہ سی جس توں وڈی تباہی دا امکان ہوئے ۔ جاپانی فضائیہ دے اک سٹاف آفیسر نوں حُکم دتا گیا کہ اوہ طیارہ لےکے سروے کرے تے حقائق معلوم کرکے اطلاع دے ۔ ہیروشیما اُتے کيتا گزری اے ایہ جاننے دے لئی طیارہ تقریباً 100 میل دور فاصلے توں اڑا سی تے 3 گھنٹےآں تک مسلسل پرواز کردا رہیا ، لیکن مخمصے دا شکار ایہ طیارہ بغیر کچھ دیکھے واپس پرت گیا تے اپنے آقاواں نوں صرف ایہ خبر دے سکیا کہ اوتھے سوائے بادلاں تے دھوئيں دے کچھ نظر نہ آندا ۔ ٹوکیو وچ جاپان براڈ کاسٹنگ کارپوریشن نوں ایہ اندازہ ہوئے گیا سی کہ ہیروشیما دا ریڈیو سٹیشن خاموش ہوچکيا اے ۔ اُنہاں نے اک ہور ٹیلیفون لائن استعمال کردے ہوئے رابطہ بحال کرنے دی کوشش کيتی مگر بے سود ۔ اگرچہ ہیروشیما توں 10 میل دور دے ریلوئے سٹیشناں توں ایتھے تک دی رپورٹاں موصول ہوئیاں کہ اوتھے اک وڈے دھماکے دی آواز سُنی گئى اے اُتے تفصیلات معلوم نئيں سن ۔ اِسی طرح ریلوئے دے محمکے نے ریل روڈ ٹیلی گراف دے بند ہونے دی اطلاع دتی ۔
اوتھے کیہ ہویا سی اِس دا علم اُس وقت ہويا جدوں امریکی صدر ٹرومین دا تیار شُدہ پیغام ، واشنگٹن ڈی سی دے مقامی وقت دے مطابق 6 اگست دِن گیارہ بجے ریڈیو اُتے سنائى دینے لگیا ۔ دُنیا نوں 16 گھینٹے بعد علم ہويا کہ امریکا ہیروشیما اُتے حملہ کرچکيا اے ۔ امریکی صدر نے اپنے بیان وچ کہیا کہ امریکا نے جاپانی شہر ہیروشیما اُتے قطعی طور اُتے اک نويں بم ”ایٹم بم“ توں حملہ کيتا اے
اک محتاط اندازے دے مطابق، پہلے دھماکے ، تپیش تے تابکاری توں 70٫000 افراد موت دے منہ وچ جاچکے سن تے وقت گزرنے دے نال نال مرنے والےآں دی تعداد اک لکھ تک پہنچ گئى تے جے کینسر تے لمبے عرصے تک بیماری دے بعد مرنے والےآں نوں شامل کيتا جائے تاں ایہ تعداد دو لکھ تک پہنچی ۔
ایٹمی حملے دے آرکائیوز ریکارڈ دے مطابق، 60 فیصد افراد اگ دے شعلاں توں جھلس کر ہلاک ہوئے جدوں کہ 30 فیصد ملبہ گرنے تے 10 فیصد ہور وجوہات توں موت دے منہ وچ چلے گئے ۔ کہیا جاندا اے کہ اگ دے شعلاں نے 16 مربع میل تک دا علاقہ اپنی لپیٹ وچ لیا ہويا سی ۔
بحرالکاہل دیاں جنگاں ، فلپائن دی جنگ ، اوکیناوا جنگ ، اتحادیاں دے بے رحمانہ فضائى بمباری تے ہیروشیما اُتے ایٹمی حملے توں جاپان دے جسم اُتے کئى گہرے زخم آچکے سن ۔ جاپان لڑکھڑاندے دیکھ کے روس نے وی اس اُتے حملہ کر دتا ۔ ایہ 9 اگست سی ۔ اوہی تریخ جدوں جاپان اُتے دوسرا ایٹمی حملہ کيتا گیا ۔
ناگاساکی اُتے ایٹمی حملہ
[سودھو]ناگاساکی ، جنوبی جاپان وچ اک وڈا بندرگاہی شہر سی ۔ ایتھے بہت صنعتاں موجود سن جتھے اسلحہ سازی، جہاز سازی ، آبدوزاں ، ہور جنگی تے فوجی سازوسامان تیار ہُندا سی ۔ ایتھے دی زیادہ تر عمارتاں لکڑی توں بنی سن بلکہ کارخانےآں دی عمارتاں وی لکڑی توں بنائى گئياں سن ۔
ایٹمی حملے توں پہلے تک جنگ عظیم دوم دے دوران وچ اِس شہر اُتے کوئى وڈا فضائى حملہ نئيں ہويا سی ۔ البتہ اگست دے مہینے وچ کچھ روايتی بارود توں بھرے بماں توں حملے ہوئے سن جنہاں وچ اپنے دور دے مشہور متسوبشی سٹیل اینڈ آرمز ورکس دے کارخانے نوں وی نشانہ بنایا گیا، لیکن بد قسمتی توں چھ بم ، ناگاساکی میڈیکل سکول تے ہسپتال اُتے وی گِرے ۔ نواگست دی صبح 3 بجکر 47 منٹ اُتے امریکا دا طیارہ بی ۔ 29 بوک کار سکوارڈن کمانڈر میجر چارلس ڈبلیو سوینی دی قیاد وچ تینیان دے ہوائى اڈے توں ایٹم بم لےکے اُڑا ۔ اِس ایٹم بم دا کوڈ ناں فیٹ مین رکھیا گیا سی ۔ اِس حملے دا پہلا ہدف کوکورا ، جدوں کہ دوسرا ہدف ناگاساکی سی ۔ اِس طیارے دی پرواز توں دو گھینٹے پہلے دو طیارے موسم تے حفاظتی اقدامات دے طور اُتے پہلے اُڑ چکے سن تاکہ حملہ کرنے وچ کوئى رکاؤٹ پیش نہ آئے ۔ کچھ دیر بعد حفاظتی طیارےآں نے اطلاع دتی کہ دونے اہداف واضح نيں تے کسی قِسم دی دھند یا بادل نئيں نيں ۔ جدوں حملہ آور طیارہ اُس حد تک پہنچیا جتھے پرایٹم بم توں سیفٹی پِن کڈ کے اُسنوں حملہ دے لئی تیار کردینا سی کہ اِسی اثناء وچ معلوم ہويا کہ اک محافظ طیارہ بگ سٹنک لاپتہ ہوئے گیا اے ۔ چونکہ سوینی پہلے ہی اپنے مقررہ وقت توں 30 منٹ لیٹ سی لہذا محافظ طیارے دے بغیر سفر جاری رکھنے دا فیصلہ کيتا گیا ۔ تے جدوں ایہ حملہ آورطیارہ بی ۔ 29 اپنے پہلے ہدف کوکورا پہنچیا تاں اُس وقت شہر دے اردگرد 70 فیصد علاقے اُتے دھواں تے دھند چھائی ہوئی سی تے مطلع ابرآلود ہونے دی وجہ توں شہر صاف دیکھائى نئيں دے رہیا سی ۔
شہر اُتے تن چکر لگائے گئے تے اِس دوران معلوم ہويا کہ طیارے وچ تیل دی مقدار کم ہُندی جارہی اے کیونجے تیل دے ذخیرہ ٹینک توں پائپ وچ تیل نئيں آرہیا سی ۔ ہن حتمی فیصلہ ایہ کیہ گیا کہ ناگاساکی اُتے حلمہ کيتا جائے ۔ اِس اُتے وی سوچیا گیا سی کہ جے کوئى ہور دِقت پیش آئی تاں ایٹم بم نوں واپس لے جاکے بحرالکاہل وچ سُٹ دتا جائے گا ۔
جاپان دے مقامی وقت دے مطابق ، صبح 7 بجکر 50 منٹ اُتے ناگاساکی شہر سائرن دی آوازاں توں گونجنے لگیا ۔ اُتے 40 منٹ بعد سب چنگا دا سائرن بجا ۔ جاپانیاں نے ایہ طیارہ 10 بجکر 53 منٹ اُتے دیکھیا تاں ریڈار سروس نے اندازہ لگالیا کہ شاید سراغرسانی کرنے والا کوئى جاسوس طیارہ اے ۔ اِنہاں بے خبر جاپانیاں نوں علم نئيں سی کہ ہیروشیما دے تن روز بعد ، اک ہور قیامت ٹوٹنے والی اے ۔
تاریخی اوراق وچ ذکر اے کہ دِن دے گیارہ بجکر اک منٹ اُتے حملہ آور طیارے نے شہر اُتے چھائے ہوئے بکھرے بادلاں وچوں ناگاساکی شہر نوں دیکھ لیا سی ۔ ہن شکاری نے اپنے شکار اُتے جھپٹنا سی ۔ اِسی لمحے جہاز دے سفاک کپتان نے بٹن دبایا تے فیٹ مین طیارے توں نکل کے شہر دے صنعتی علاقے دی جانب تیزی توں گرنے لگیا ۔ یورنیم ۔ 239 اُتے مشتمل ایہ ایٹم بم 14.1 پونڈ یعنی 6.4 کلوگرام دا دسیا جاندا اے ۔
تینتالیس سیکنڈ بعد ناگاساکی شہر دے اُتے 1٫650 فٹ دی بلندی اُتے فضا وچ اک انتہائى خوفناک تے زوردار دھماکے توں فیٹ مین پھٹ گیا ۔ ایہ دھماکا 21 کلو ٹن ٹی این ٹی دے برابر سی ۔ ایٹمی سائنس داناں دے مطابق، ایہ دھماکا ہیروشیما دے دھماکے توں کدرے وڈا سی ۔ تے آپ یقیناً سن کر حیران ہونگے اِس توں پیدا ہونے والی تپیش دی درجہ حرارت 3٫900 ڈگری سیلسیس یا 7٫000 ڈگری فارن ہائٹ سی تے اس توں پیدا ہونے والے اگ دے شعلاں دی رفتار 1005 کلومیٹر فی گھنٹہ سی ۔
ناگاساکی دا وڈا علاقہ ہن جل کے راکھ دا ڈھیر بن چکيا سی تے جتھے دھماکا ہويا سی اوتھے اک مربع کلومیٹر دے علاقے اُتے انسان و حیوان موقع ہی ہلاک ہوئے ، تے اگے شعلے 10٫000 فٹ تک دے علاقے اُتے پھیل چکے سن ۔ تقریباً 20٫000 عمارتاں مکمل یا وڈی حد تک تباہ ہوچکيتیاں سن ۔ صرف 12 فیصد مکانات بچ گئے سن ۔ اک اندازے دے مطابق ، اِس ایٹمی حملے وچ 40٫000 افراد ہلاک تے 60٫000 زخمی ہوئے سن تے جنوری 1946 تک اندازہ لگایا گیا سی کہ 70٫000 افراد ہلاک ہوچکے سن ۔
جاپان دی شکست
[سودھو]پندرہ اگست 1945 نوں جاپان دے شہنشاہ ہیرو ہیتو نے ریڈیو ٹوکیو اُتے قوم توں خطاب کردے کہیا کہ اُنہاں دا مُلک پوسٹ ڈیم اعلامیے نوں قبول کردا اے ۔ اِس اعلامیے وچ جاپان توں کہیا گیا سی کہ اوہ غیر مشروط طور اُتے ہتھیار ڈال دے جو جاپانی فوج دے لئی ایہ بہت وڈے صدمے دی گل سی ۔ اِس فیصلے دی مخالفت کردے ہوئے کچھ فوجیاں نے 14 تے 15 اگست دی رات بغاوت برپا دی ۔ اوہ اتحادیاں دے سامنے کسی وی صورت وچ ہتھیار سُٹن اُتے آمادہ نئيں سن ، تے اوہ ایہ فیصلہ واپس لینے اُتے بضد سن ۔ اوہ چاھدے سن کہ ٹوکیو شاہی محل اُتے قبضہ کرکے شہنشاہ نوں محل وچ نظر بند کرداں ۔ اِس کاروائى دے دوران وچ شاہی گارڈ دے لیفٹینٹ جنرل تاکیشی موری ہلاک ہوئے ۔ لیکن ایہ باغی عناصر پوری فوج وچ حمایت حاصل نئيں کر پا سکے تے بغاوت ناکام ہوئى ۔ کئى فوجی اِس افسوس ناک لمحے نوں برادشت نہ کردے ہوئے خودکشی کر گئے تے کئى نے 15 تے 16 اگست نوں 100 توں زیادہ امریکی جنگی قیداں نوں قتل کر ڈالیا ۔ برطانوی تے آسٹریلوی دے فوجیاں نوں وی قید دے دوران وچ ہلاک کيتا گیا ۔
ایٹمی حملے جاپان نوں ناقابل تلافی نقصان پہنچیا چکے سن ۔ امریکن ملٹری ہسٹری دے مطابق ، اگرچے فضائى حملےآں نے جاپان دی جنگی صلاحیت نوں خاصا کمزور کر دتا سی لیکن فیر وی ہتھیار ڈالدے وقت جاپان دے پاس 2٫000٫000 فوج سی ۔ گو کہ جاپانی فوج نے دفاعی پوزیشن اختیار کرلئی ہوئى سی لیکن اوہ اک سخت زمینی جنگ لڑنے دے لئی تیار سی تے اِس دے علاوہ جاپان دے پاس 3٫000 لڑاکا طیارے وی سن ۔ جاپانی شاہی بحری بیڑے دے کمانڈرایڈمرل ایسوروکو یاماموتو نے جنگ شروع ہونے دے موقع اُتے جذباتی ہُندے ہوئے اُنگلی اُٹھا کر کہیا سی ، ” ایہی کافی نئيں کہ اسيں گوام ، فلپائن یا ایتھے تک کہ ہوائی یا سان فرانسِسکو نوں فتح کرن بلکہ سانوں اِس توں وی اگے واشنگٹن تک مارچ کرنا چاھیے تے معاہدے اُتے دستخط وائٹ ہاوس وچ ہونے چاھیں“ ۔ لیکن جاپانی ایسا نہ کرسکے تے ہن اُنہاں دی نئيں بلکہ امریکا دی مرضی نال جنگ ختم ہونے دا معاہدہ ہوئے گا ۔
جاپان نوں دراصل مسلسل دو سال توں مختلف محاذاں اُتے شکست دا سامنا رہیا ۔ جنوب مغربی بحرالکاہل ، ماریاناس مہم ، فلپائن مہم، تے سائپن وچ ناکامی توں جاپان نوں کافی نقصان ہويا ، تے فیر آؤجیما تے اوکیناوا جزیرے اُتے امریکی قبضے توں اتحادی افواج جاپانی سرزمین اُتے داخل ہوچکياں سن ۔
چونکہ جاپان دے پاس اپنے قدرتی وسائل انتہائى کم نيں اِسلئے اوہ زیادہ تر خام مال ایشیائى ملکاں توں درآمد کرکے اپنی ضرورتاں پوری کردا اے لہذا جنگ کيتی صورت وچ خام مال دی درآمد وچ مشکلات دا سامنا کرنا پيا ۔ تے فیر اتحادیاں دی جانب توں جاپان دے وڈے کارخانےآں اُتے فضائى بمباری توں وی بہت نقصان ہوچکيا سی ۔ آخر وچ ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے ایٹمی حملہ جاپان دے تابوت وچ آخری کیل ثابت ہويا ۔
اُس وقت دے جاپانی وزیر اعظم کنتارو سوزوکی ، دی کابینہ ہتھیار سُٹن دینے دی مخالف سی ۔ اوہ چاھدے سن کہ جنگ جاری رہے کیونجے جاپانیاں دے لئی شکست تسلیم کرنا اک ایسا فعل سی جس دا اُنہاں نے کدی سوچیا وی نئيں سی ۔ اِس دی وجہ ایہ سی کہ گزشتہ 2000 سالاں وچ نہ تاں کوئى جاپان اُتے جارحیت کرسکیا سی تے نہ ہی اُسنوں کسی جنگ وچ شکست ہوئی سی ۔
امریکی ایٹمی حملے توں پہلے تک ، جاپان نے سوویت یونین دے توسط توں امریکا تے اتحادیاں دے نال امن دی راہ نکالنے دی کوشش کيتی لیکن کامیابی نئيں ہوئى کیونجے سوویت یونین خود اتحادیاں توں وعدہ کرچکيا سی کہ جرمنی دی شکست بعد اوہ جاپان دے خلاف اعلان جنگ کردے گا حالانکہ سوویت یونین تے جاپان دے وچکار عدم جارحیت دا معاہدہ وی ہويا سی ، لیکن بعد وچ سوویت یونین نے اِس معاہدے دی تجدید نئيں کيتی ۔
جاپان نوں ایہ خدشہ سی کہ ممکن اے امریکا تے مغربی طاقتاں نے جاپان دے خلاف جنگ شروع کرنے دے لئی سوویت یونین نوں کچھ رعایتاں دی پیش کش وی دی ہوئے۔ لہذا جاپان دے وزیر خارجہ شیگی نوری توگو، نے سوویت یونین اُتے زور دتا کہ اوہ جاپان دے معاملے وچ غیر جانبدار رہے ۔ جاپان نوں خدشہ سی کہ روس کسی وی وقت منچوریا اُتے اک وڈا حملہ کر سکدا اے اِسلئے وزیرخارجہ توگو نے ماسنوں وچ جاپان دے سفیر نااُوتاکے، نوں 30 جون 1945 نوں اِس پیغام دے نال بھیجیا :
” | ” عزت مآب شہنشاہِ جاپان دا فرمان اے کہ دونے مُلکاں دے وچکار لڑائى دونے مُلکاں دے عوام دے لئی نقصان دہ اے لہذا دلی خواہش اے کہ اِس کشیدگی نوں فوری ختم کيتا جائے تے جتھے تک انگلینڈ تے امریکا دا ایہ اصرار اے کہ جاپان غیر مشروط طور اُتے ہتھیار سُٹ دے تاں جاپان دے پاس سوائے اِس دے کوئى متبادل نئيں کہ اوہ اپنے مادرِ وطن دی عزت و ناموس دے لئی پوری طاقت دے نال لڑے“ ۔ | “ |
ہیرو شیما اُتے 6 اگست نوں ایٹمی حملے دے تن دِن بعد 9 اگست نوں صبح 4 بجے ایہ اطلاع ٹوکیو پہنچی کہ سوویت یونین نے غیر جانبداری دے معاہدے کوتوڑدے ہوئے جاپان دے خلاف اعلان جنگ کر دتا اے تے اُس دی فوجاں نے منچوریا وچ جاپان دی کٹھ پتلی حکومت مانچو کواو اُتے حملہ کر دتا اے ۔ ایہ جاپان دے لئی ہیروشیما دے بعد دوسرا وڈا دھچکہ سی ۔
وزیراعظم سوزوکی نے شہنشہاہِ جاپان نال ملاقات کرنے دے بعد صبح ساڈھے دس بجے سپریم کونسل دا اجلاس بلايا ۔ حالے اجلاس جاری سی کہ دِن گیارہ بجے ایہ خبراں آئیاں کہ امریکا نے ناگاساکی اُتے دوسرا ایٹمی حملہ کر دتا اے ۔ ڈھائى بجے ہونے والے جاپانی کابینہ دے مکمل اجلاس وچ زیادہ تر بحث ہتھیار پھینکنے دے معاملے اُتے ہُندی رہی لیکن تن گھنٹےآں دی بحث و مباحثے دے بعد وی کوئى اتفاقِ رائے نہ ہوئے سکیا ۔ سہ پہر چار بجے توں رات دس بجے تک اک ہور اجلاس ہويا لیکن فیر وی کوئى نتیجہ برآمد نہ ہويا ۔ 8 تے 9 اگست 1945 دی رات، وزیراعظم سوزوکی تے وزیر جارجہ توگو، نے شہنشاہ نال ملاقات کيتی تے وزیرِ جنگ کوریچی دا آنامی ، دا سپریم کونسل دے اجلاس توں تیار کردہ چار نکاندی مجوزہ مسودۀ پیش کيتا ۔ 10 اگست دی صبح دو بجے وزیراعظم سوزکی نے شہنشاہ اُتے فیصلہ چھڈ دتا کہ اوہ کیہ آخری فیصلہ کردے نيں ۔
کچھ تاریخی اوراق توں معلوم ہويا اے کہ شہنشاہ نے کہیا کہ جنگ جاری رکھنا ساڈی قوم دی تباہی ، خون خرابا تے ظلم دے سواء کچھ نئيں ۔ وچ اپنے معصوم عوام نوں ہور مصیبت جھیلدے ہوئے نئيں دیکھ سکدا ۔ گو کہ ایہ ناقابل برداشت اے کہ جاپان دی بہادر تے وفادار فوج کسی دے سامنے غیر مسلح ہوئے ۔ ہن وقت آ گیا اے کہ اسيں ناقابل برداشت نوں برداشت کرن ۔ وچ اپنے غم دے آنسو پیندے ہوئى وزیرِ خارجہ دے تیار کردہ خاکے دی بنیاد اُتے اتحادیاں دے اعلان دی منظوری دیندا ہاں ۔
پندرہ اگست 1945 نوں دوپہر 12 بجے شہنشاہِ جاپان دا پیغام ریڈیو اُتے نشر ہويا ۔ اُنہاں نے اپنی خطاب وچ کہیا کہ ساڈی جراءت مند فوج دی بہادری تے عوام دے پُرخلوص خدمات دے باوجود حالات ایسا رُخ اختیار کر گئے نيں جو جاپان دے حق وچ نئيں ۔ ہور ایہ کہہ دشمن نے ایداں دے ظالمانہ بماں دا استعمال شروع کیہ ہویا اے کہ اُنہاں توں ہونے والی تباہی انہاں گِنت اے ۔ جے اسيں جنگ جاری رکھدے نيں تاں اِس توں جاپانی قوم دے لئی ہور تباہی پیدا ہوئے گی ۔ اساں لکھاں کروڑاں عوام نوں بچانا اے ۔ ایہی وجہ اے کہ اساں اتحادیاں دے مشترکہ اعلامیہ نوں قبول کرنے دا فیصلہ کيتا اے ۔
ستاراں اگست نوں شہنشاہِ جاپان نے وزیراعظم سوزوکی نوں ہٹا کر اپنے چچا پرنس ہیگاشی کونی ناروہیکو، نوں 43ويں وزیراعظم دی حثیت توں ذمہ داریاں سونپ داں تاکہ ہور بغاوت یا قاتلانہ حملےآں نوں روکیا جاسکے ۔ اِسی طرح وزیر خارجہ توگو نوں وی ہٹایا گیا تے اُنہاں دی جگہ ایہ فرائض ماموروشیگے میتسو نوں دے دتیاں گئیاں ۔ شیگے متسو دی اک ٹانگ مصنوعی سی تے اوہ لنگڑا کر چلدا سی تے اُنہاں دے اک ہتھ وچ چھڑی ہُندی سی کیونجے 29 اپریل 1932 نوں کوریا دی آزادی دے اک کارکُن یون بونگ ۔گل نے اُنہاں اُتے بم حملہ کيتا سی جس توں اُنہاں دی اک ٹانگ کٹ گئى سی ۔ اُس وقت اوہ شنگھائى وچ جاپان دے وزیر مقرر سن ۔
جاپان دیاں فوجاں ہن وی سوویت تے چینی افواج دے خلاف لڑ رہیاں سن ۔ جنگ جاری سی تے اُنئيں جنگ بندی تے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کرنا تحال ممکن نئيں سی ۔ ایہ لڑائى ستمبر دے اوائل تک چلدی رہی جدوں سوویت یونین دے افواج نے کوریل جزیرے اُتے قبضہ کر ليا ۔
ہتھیار سُٹن دی تقریب اورجاپان اُتے قبضہ
[سودھو]جاپان دی شکست دے دستاویزات اُتے جاپان ، امریکا ، سوویت یونین ، چین ، آسٹریلیا ، کینڈا ، فرانس ، ہالینڈ تے نیوزی لینڈ نے دستخط کیتے ۔ دستاویزات اُتے دستخط دی تقریب 2 ستمبر 1945 نوں خلیجِ ٹوکیو وچ لنگرانداز امریکی بحری بیڑے یو ایس ایس میسوری اُتے منعقد دی گئى جو 23 منٹ تک جاری رہی تے اِسنوں دُنیا بھر وچ نشر کيتا گیا ۔ جاپان دے وزیر خارجہ مامورو شیگے میتسو ، نے شہنشاہِ جاپان تے جاپانی حکومت کیتی جانب توں دستخط کیتے ۔ دستاویزات اُتے دستخط کرنے والا اوہ پہلا فرد سی اِس دے بعد جاپانی فوج دے چیف آف آرمی جنرل سٹاف، جنرل یوشی جیرواُمیزو تے تیسرے نمبر اُتے امریکی جنرل ڈگلس میک آرتھر نے دستخط کیتے ۔
معاہدے وچ درج سیکہ :
- جاپانی افواج جتھے کدرے نيں اوہ اتحادی افواج دے سامنے غیر مشروط طور اُتے ہتھیار سُٹ دین ۔
- جاپانی افواج جتھے کدرے نيں اپنی مخالفانہ سرگرمیاں ترک کرداں تاکہ بحری جہازاں ، طیارےآں ، فوجی تے شہری تنصیبات نوں نقصان نہ پہنچے ۔
- جاپانی حکومت اپنے جنرل ہیڈکوارٹرز نوں حُکم دے کہ اوہ اتحادی افواج دے تمام جنگی قیدیاں تے زیر حراست شہریاں دا آزاد کرے
چونکہ جاپانی فوج بحرالکاہل، جنوب مشرقی ایشیا تے چین سمیت کئی علاقےآں وچ بکھری ہوئى سی اِسلئے اُنہاں محاذاں اُتے ایہ اطلاع نہ پہنچ سکی کہ اُنہاں دے مُلک نے ہتھیار ڈال دئیے نيں ۔ کئى جاپانی افواج نوں یقین نئيں آرہیا سی تے اوہ اِسنوں اتحادی افواج دا پروپیگنڈہ تصور کرکے مسترد کرچکے سن تے کئى نے تاں شکست دی وجہ توں اپنے مُلک واپسی نوں بالکل ترجیح ہی نئيں دتی ۔ اک اندازے دے مطابق ، جاپان دے 5٫400٫000 فوجیاں تے 1٫800٫000 بحری فوجیاں نوں جنگی قیدی بنالیا گیا سی جنہاں وچ 60٫000 جنگی قیدی چین دے پاس سن ۔
ایہ جاپان دی تریخ وچ پہلی بار سی کہ غیر مُلکی افواج اُس دی سرزمین اُتے قبضہ کررہیاں نيں ۔ جنگ دے دوران وچ اتحادی افواج نے منصوبہ بنایا سی کہ جس طرح مقبوضہ جرمنی دے حصے بخرے کرکے اتحادیاں دے وچکار ونڈ دتا گیا اوہی سلوک جاپان دے نال وی کيتا جائے گا ۔ اُتے امریکا نے آخری منصوبے وچ جاپان نوں اپنے زیرِ قبضہ رکھیا ، تے نال نال جنوبی کوریا ، اوکیناوا ، تے آمامی جزیرے اُتے وی اپنا تسلط رکھیا ۔
جدوں کہ سوویت یونین نوں شمالی کوریا ، سخالین تے کوریل جزیرے دا قبضہ دتا گیا ۔
جاپان دے جنگی جرائم
[سودھو]جاپان اُنسواں صدی توں لےکے ویہويں صدی دی وسط تک کئى جنگی جرائم دا مرتکِب ہويا ۔ جنہاں وچ عام شہریاں دا استحصال تے ہلاکت، جنگی قیدیاں توں ناروا سلوک تے دُشمن فوج دے نال لڑدے ہوئے نیوریمبرگ چارٹر دے معین کردہ قوانین دی خلاف ورزی شامل سی ۔ اگرچے جاپان نے جنیوا کنونشن اُتے دستخط نئيں کیتے سن اُتے جنگ عظیم دوم دے دوران وچ اُس دی فوج نے خود اپنے فوجی قوانین دی خلاف ورزی دی ۔ جاپانی فوج نے سن 1899 تے سن 1907 دے ہیگ کنونشن جداں بین الاقوامی معاہداں دی پاسداری وی نئيں کيتی جس وچ کیمیائى ہتھیاراں دے استعمال اُتے پابندی اے تے جنگی قیدیاں نوں تحفظ فراہم کیتا گیا اے ۔
تریخ دان چالمرز جونس لکھدے نيں کہ جاپان نے چین، فلپائن ، ملایا، ویت نام، کمبوڈیا، انڈونیشیا تے برما وچ تن کروڑ افراد نوں ہلاک کيتا، جنہاں وچ چیناں دی تعداد دو کروڑ تیس لکھ سی ۔ لکھاں افراد توں جبری مشقت لی تے مقبوضہ علاقےآں دے اثاثےآں تے وسائل نوں لُٹیا ۔ جنگی محاذاں اُتے لڑنے والے جاپانی فوجیاں دی جنسی تسکین دے لئی عورتاں دا بے دردی توں استحصال کيتا ۔ اِنہاں سب واقعات وچ سب توں دردناک واقعات چین دے اُس وقت دے راجگڑھ نان کینگ وچ رونماء ہوئے جتھے جاپانی فوج نے عام شہریاں دا انتہائى سفاکانہ انداز وچ قتل عام کيتا ۔ مشرقی بعید دے لئی قائم فوجی ٹربیونل جِسے ٹوکیو ٹرائل وی کہندے نيں دی تحقیقات دے مطابق سنہ 1937–38 وچ جاپانی فوج نے دو لکھ عام شہریاں تے جنگی قیدیاں دا قتل عام کيتا ۔ جاپان دے خصوصی فوجی یونٹاں نے چین وچ عام شہریاں تے جنگی قیدیاں اُتے تجربات کیتے ۔ انسانی جسِم دے اندر دے نظام دا جائزہ لینے دے لئی بغیر بے ہوشی دے اُنئيں چیرلیا جاندا سی ، یا پیوند کاری دے لئی اعضاء کٹ لئی جاندے سن تے یا زندہ انسان دے اعضاء نوں سخت سردی دے موسم وچ منجمد کر دتا جاندا سی ۔ کیمیائى ہتھیاراں دے اثرات دیکھنے دے لئی کئى تجربات کیتے گئے ۔ اِنہاں وچ زیادہ تر تجربات جاپانی فوج دے بدنام زمانہ یونٹ 731 نے کیتے جس دے سربراہ شیروایشی سن جو اک مائیکروبائلوجسٹ تے اِس یونٹ دے لیفٹینٹ جنرل سن ۔ اُنئيں قابض امریکی فوج نے تجربات توں حاصل کردہ کیمیائى ڈیٹا دینے دے بدلے وچ معاف کيتا تے کوئى جنگی مقدمہ نئيں چلایا، بلکہ کہیا جاندا اے کہ بعد وچ اُسنوں کیمیائى ہتھیاراں اُتے ہور تحقیق دے لئی امریکا بلوایا گیا ۔
لیکن اُس دی بیٹی دا کہنا سی کہ اوہ جاپان ہی وچ رہے تے 67 دی عمر وچ سنہ 1959 وچ گلے دے کینسر دی وجہ توں انتقال کر گئے ۔ جاپانی فوج اُتے ایہ الزام وی سی کہ اُس دے فوجیاں نے جنگی قیدیاں دا گوشت وی کھایا تے کئى نوں اِس مقصد دے لئی گولی مار دے ہلاک کيتا گیا ۔ جنگی جرائم دے ٹربیونل وچ کئى سابق فوجیاں نے گواہی دے کہ اوہ ایداں دے واقعات دے چشم دید گواہ نيں کہ جاپانی فوج نے انسانی گوشت کھایا ۔ اُنہاں وچ ہندوستان دے اک جنگی قیدی حوالدار چنگدی رام دا بیان وی اے جس وچ اُنہاں کہیا اے کہ 12 نومبر 1944 نوں جاپانی فوجیاں نے اتحادی فوج دے اک گرفتار پائلٹ دا پہلے گلہ کٹیا تے بعد وچ اُس دے اعضاء بھون کر کھائے ۔ اِسی طرح اک حلفیہ بیان لانس نائیک حاتم علی دا وی اے جو سنہ 1947 وچ برصغیر دی آزادی دے بعد پاکستان دا شہری بنا ۔ علی نے نیوگِنی وچ ہونے والے واقعات دے بارے وچ کہیا کہ جاپانی فوج ہر روز اک قیدی نوں باہر کڈ کے لے جاندی سی اوراُسنوں قتل کرکے کھا جاندے سن ۔ اُنہاں دے مطابق ، اِس طرح توں سو قیدیاں نوں قتل کيتا گیا ۔
جاپانی فوج نے مقبوضہ علاقےآں وچ جبری مشقت لینے دے لئی ہزاراں لکھاں لوکاں نوں غلام بنایا ۔ تریخ داناں دی اک مشترکہ تحقیق توں معلوم ہويا اے کہ صرف چین وچ اک کروڑ توں زیادہ افراد توں جبری مشقت لی گئى ۔ اِسی طرح برما ۔ سیام ریلوئے لائن دی تعمیر دے دوران وچ دس لکھ عام شہری تے جنگی قیدی ہلاک ہوئے ۔ انڈونیشیا دے جاوا جزیرے اُتے چالیس لکھ توں زیادہ افراد توں جبری مشقت لی گئى ۔ ایہی نئيں جاپانی فوج نے انڈونیشیا تے چین دے کئى علاقےآں وچ مقامی عورت دی آبرویزی دی تے خواتین نوں جنگی محاذاں اُتے جبراً بھیج کر فوجیاں دے جنسی حوس دا نشانہ بنایا گیا ۔ ایسی خواتین جنگی تریخ وچ کمفرٹ وومن دے ناں توں پہچانی جاندیاں نيں تے اُنہاں وچ کئى نے بعد وچ جاپانی حکومت اُتے ہرجانے دا دعویٰ وی کيتا ۔
مشرقی بعید دے لئی بین الاقوامی فوجی ٹربیونل
[سودھو]یہ ٹربیونل ، ٹوکیو ٹرائل دے ناں توں وی پہچانا جاندا اے ۔ اِس عدالت نے 3 مئى 1946 توں اپنے کم دا آغاز کيتا ۔ عدالت وچ جج دے فرائض سرانجام دینے والےآں دا تعلق آسٹریلیا ، کنیڈا، چین ، فرانس، برٹش انڈیا ، ہالینڈ ، نیوزی لینڈ، فلپائن، برطانیہ ، امریکا تے سوویت یونین توں سی ۔ جاپان دے جنگی جرائم نوں تن زمراں وچ تقسیم کيتا گیا جنہاں وچ کلاس اے وچ امن دے خلاف جرائم، کلاس بی وچ جنگی جرائم تے کلاس سی وچ انسانیت دے خلاف جرائم ۔
جن افراد نوں مقدمات دے لئی ملزم دے طور اُتے نامزد کيتا گیا اُنہاں اُتے اک رہنماء دی حثیت توں جارحانہ جنگ شروع کرکے بین الاقوامی قوانین دی خلاف ورزی کرنے دا الزام عائد کيتا گیا ۔ ملزمان اُتے چین ، امریکا، دولت مشترکہ برطانیہ، ہالینڈ ، فرانس (انڈوچائنہ) تے سوویت یونین دے خلاف جنگ شروع کرنے ، جنگی قیدیاں تے عام شہریاں توں غیر انسانی سلوک کرنے تے قتل و غارت نوں نہ روک کر اپنے فرائض وچ غفلت برتنے دا الزام لگیا کر ٹوکیو جنگی جرائم مقدمے دے سامنے پیش کيتا گیا ۔
تین مئى 1946 نوں سرکاری استغاثہ دے بیان توں مقدے دا باقاعدہ آغاز ہويا ۔ استغاثہ نے پندرہ مراحل وچ شہادتاں پیش کيتیاں ۔ شہادتاں جمع کرنے دا عمل بہت کٹھن سی کیونجے جاپانی فوج نے اپنی شکست توں پہلے اپنا بہت سا فوجی ریکارڈ ضائع کر دتا سی ۔ 24 جنوری 1947 نوں اسغاثہ دی جانب توں عدالدی کاروائى مکمل دی گئى تے 27 جنوری توں مدعالیان دی جانب توں دفاعی کاروائى دا آغاز کيتا گیا ۔ اِنہاں دی دفاع دے لئی سو اٹارنی مقرر سن ، جنہاں نے عدالدی کاروائى دے آزاد، شفاف تے غیر جانبداری اُتے شکوک و شبہات دا اظہارکیا ۔ اُنہاں نے بین الاقوامی قانون وچ امن دے خلاف جرائم، سازش، جارحانہ جنگ کيتی تشریحات نوں وی چیلنج کيتا ۔ دفاعی اٹارہور نے ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے ایٹمی بمباری نوں وی جنگی جرائم وچ شامل کرنے دے بارے وچ دلائل دئیے اُتے اُسنوں نظر انداز کيتا گیا جس دی وجہ توں ایہ عدالت سخت تنقید دا نشانہ بنی ۔ اُنہاں نے اپنی جانب توں مقدمے دی کاروائى 225 دِناں وچ مکمل دی ۔ مقدمات دا فیصلہ کرنے دے لئی چھ ماہ تک ہور کاروائى جاری رہی تے 1٫781 صحفات تیار کیتے گئے ۔ مسلسل چار روز تک فیصلے سنوائے گئے 12 نومبر 1948 نوں عدالدی کاروائى اختتام پزیر ہوئی ۔
اک اندازے دے مطابق پنج ہزار جاپانیاں اُتے مقدمات چلائے گئے جنہاں وچ زیادہ توں زیادہ 900 نوں پھانسی دتی گئى تے ادھے توں زیادہ نوں عمر قید دی سزا سنائى گئى ۔ جاپان دے جنہاں سرکاری عہدے داراں نوں سزا سنوائى گئى اُنہاں وچ وزرائے اعظم ، وزرائے خارجہ ، وزرائے جنگ ، چیف کابینہ سکریٹری، گورنرِ کوریا ، وزرائے بحریہ ، جرمنی دے لئی سفیر، چیف آف ملٹری بیورو افیئرز ، اٹلی دے لئی سفیر ، کابینہ پلاننگ بورڈ دے صدر تے وزیرِ مالیات شامل سن ۔ فوجی عہدے داراں وچ شاہی جاپانی بحریہ جنرل سٹاف ، چیف آف انٹیلجنس ، کمانڈر برائے برما ، کمانڈر برائے شنگھائى ، کمانڈر برائے فلپائن تے ہور شامل سن ۔ اِنہاں وچ چھ جنرل دے عہدے دار سن تے اک کرنل سی ۔ اِس دے علاوہ اک سیاسی فلاسفرشومئے اوکاوا نوں وی سزا سنوائى گئى سی ۔
چیف آف انٹیلیجنس جنرل کینجی دوئى ہارا ، وزیرخارجہ کوکی ہیروندا ، وزیرِجنگ جنرل سیشیرو ایتاگاکی، جنگی کمانڈر جنرل ہیتارو کیمورا، جنگی کمانڈر جنرل ایوانے ماتسوئے تے جنگی کمانڈر جنرل ہیدے کیتو(جو بعد وچ وزیراعظم بنے سن ) نوں سزائے موت دتی گئى ۔
نیوریمبرگ ٹرائیلز دی طرح ٹوکیو ٹرائیلز اُتے وی خاصی تنقید دی گئى کہ مقدمات وچ سنوائے گئے فیصلے فاتح مُلکاں دا انصاف سی ، جو حق بجانب نئيں ہوئے سکدا ۔ ایہ تنقید وی دی گئى شاہی خاندان نوں کِداں بری اُلذمہ قرار دتا گیا ۔ اُنہاں اُتے کیوں مقدمات نئيں چلائے گئے ۔اتحادی افواج دے سپریم کمانڈر ڈگلس میک آرتھر تے اُنہاں دے عملے نے شہنشاہ شوا، تے اُس دے شاہی خاندان نوں مقدمات توں بچانے دے لئی بنیادی کردار ادا کيتا ۔ شاہی خاندان دے شہزادہ چی چیبو، شہزادہ تسونی یوشی ، شہزادہ آساکا ، شہزادہ ہیگاشی کونی تے شہزادہ ہیرویاسو فوشیمی نوں ٹوکیو ٹرائل دا سامنا نئيں کرنا پيا ۔ میک آرتھر نے بیکٹرئیلوجیکل ریسرچ یونٹاں دے سربراہ شیروایشی تے اُنہاں دے عملے نوں وی مقدمات توں مبرا رکھیا ۔
معاہدہ سان فرانسیسکو
[سودھو]جب جاپان نوں جنگ عظیم دوم وچ شکست ہوئى تاں امریکا نے جاپان دے تمام انتظامی امور اپنے ہتھ وچ لےکے امریکی افواج نے شاہی جاپانی فوج تے بحریہ دے اڈاں اُتے قبضہ کر ليا سی ۔ جاپانی مسلح افواج دی ہر طرح دی سرگرمی مکمل طور اُتے ختم دی گئى ۔ امریکی فوج بشمول اتحادی افواج دا منصوبہ سی کہ جاپان نوں فوج توں قطعی طور اُتے صاف کيتا جائے تے اک ایسا آئین مرتب کيتا جائے جس وچ فوج رکھنے دی کوئى شِق نہ ہوئے ۔
سن 1950 وچ کوریا دی جنگ شروع ہوئى تاں جاپان وچ اتحادی افواج دے کمانڈر ڈگلس میک آرتھر نے جاپانی حکومت نوں پیرا ملٹری ریزرو پولیس رکھنے دی اجازت دتی گئى جو بعد وچ جاپان دی سیلف ڈیفینس فورس دے ناں توں پہچانی جانے لگی ۔ جدوں معاہدہ سان فرانسیسکو ہويا تاں جاپان دی خود مختاری بحال کردتی گئى تے اُسنوں اک آزاد ریاست دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ۔
معاہدہ سان فرانسیسکو ، امن معاہدے دے ناں توں وی پہچانا جاندا اے ۔ جاپان نے اتحادی ملکاں دے نال اِس معاہدے اُتے 8 ستمبر1951 نوں دستخط کیتے جس توں جاپان تے اتحادی ملکاں دے درمیان وچ جنگ دے خاتمے دا باضابطہ طور اُتے اعلان کيتا گیا ۔ اِس معاہدے دے تحت جاپان نے اتحادی ملکاں دے عام شہریاں تے سابق جنگی قیدیاں نوں معاوضہ دینے اُتے رضامندی ظاہر کیتی ۔ اِس کانفرنس وچ امریکا، جاپان، برطانیہ، فرانس، انڈونیشیا، آسٹریلیا تے پاکستان سمیت 52 ملکاں نے شرکت کيتی ۔ برما ، بھارت یوگوسلاویہ نوں وی مدعو کيتا گیا سی اُتے اُنہاں نے شرکت نئيں کيتی ۔ عوامی جمہوریہ چین تے تائیوان نے وی خانہ جنگی دی وجہ توں حصہ نئيں لیا ۔ سوویت یونین نے اِس معاہدے اُتے سخت تنقید دی تے کہیا کہ امریکا تے برطانیہ نے جو امن مسودۀ تیار کيتا اے اُس وچ روس دے مفادات دا خیال نئيں رکھیا گیا تے نہ ہی مشورہ کيتا ۔ سوویت یونین دے نائب وزیرِ خارجہ آندرے گرومیکو تے اُنہاں دے وفد نے کئى بار کاروائى روکنے دی کوشش کيتی تے جس روز معاہدہ دستخط ہورہیا سی اُس روز گرومیکو نے اعتراضات بھریا اک تفصیلی بیان جاری کيتا ۔ سوویت یونین نوں ایہ اعتراض وی سی کہ اِس معاہدے دے بعد جاپان، امریکا دا فوجی اڈا بن جائے گا جس توں سوویت یونین دی سلامتی نوں براہِ راست خطرہ اے ۔
معاہدے دے مطابق، بونین تے ریوکیو دے جزیرے جنہاں وچ اوکیناوا،عمامی، میاکو تے یائی یاما دے جزیرے وی شامل سن، امریکا دے تسلط وچ دئیے گئے ۔ جاپانی حکومت، کمپنیاں، تنظیموںاور عام شہریاں دے تمام اثاثےآں نوں ضبط کيتا گیا ۔ اک اندازے دے مطابق، جاپان دے کوریا وچ اثاثےآں دی مالیت 46 کروڑ 80 لکھ امریکی ڈالر توں زیادہ سی ۔ تائیوان وچ 2 ارب 84 کروڑ61 لکھ ڈالر،شمال مشرقی چین وچ 9 ارب 76 کروڑ88 لکھ،شمالی چین 3 ارب 69 کروڑ 58 لکھ،وسطی جنوبی چین وچ 2 ارب 44 کروڑ 79 لکھ ڈالر جدوں کہ ہور علاقےآں وچ اک ارب 86 کروڑ 76 لکھ ڈالر سی ۔
جاپان كواثاثےآں دے ضبط کرنے دے علاوہ پابند کيتا گیا کہ اوہ برما نوں 20 کروڑ ڈالر، فلپائن نوں 55 کروڑ، انڈونیشیا نوں 22 کروڑ 30 لکھ 80 ہزار تے ویت ناں نوں 3 کروڑ 80 لکھ ڈالر دا معاوضہ ادا کريں گا ۔
اِس معاہدے دے شِق نمبر5 دے تحت ، جاپان نے اپنے آپ نوں پابند کر ليا کہ اوہ اپنے بین الاقوامی تنازعات کوپرامن طریقےآں توں حل کريں گا ۔ کسی ملک دی خودمختاری یا سیاسی آزادی دے خلاف دھمکی یا طاقت دے استعمال توں گریز کريں گا ۔ اقوام متحدہ دے اپنے چارٹر دے مطابق دی جانے والی کاروائیاں وچ معاونت کرے گا ۔
جنگِ کوریا تے جاپان
[سودھو]جب امریکا نے جاپان اُتے قبضہ کر ليا تاں جنگ عظیم دوم دے اختتام اُتے اتحادیاں نے کوریا توں پُچھے بغیر،اُنہاں دی سرزمین نوں یک طرفہ طور اُتے امریکا تے سوویت یونین دے وچکار اڑتیئس متوازئ خط پرتقسیم کرنے دا فیصلہ کيتا ۔ چونکہ مشرق و مغرب تے سوشلسٹاں تے سرمایہ داراں دے وچکار سرد جنگ شروع ہوچکيتی سی اِسلئے نہ صرف یورپ تے افریقہ بلکہ ایشیا دے کئى حصےآں اُتے اک ہور عالمی جنگ چھڈنے دے آثار خاصے گہرے ہُندے جارہے سن، بلکہ خدشہ سی کہ ہن اک ایٹمی جنگ ہونے والی اے کیونجے سنہ 1949 دے اواخر وچ سوویت یونین ایٹمی صلاحیت دا تجربہ کرچکيا سی ۔ جزیرہ نماء کوریا پرجنگ دے بادل تیزی دے نال چھاگئے سن کیونجے جنوبی کوریا ، امریکا دے زیرِ عتاب سی جدوں کہ شمالی کوریا، سوویت یونین تے چین دے زیرِ اثر سی ۔ کوریا دے اِنہاں دونے حصےآں نے اپنے قانونی ہونے دا دعویٰ کيتا ۔
گو کہ جاپان نے کوریا اُتے سنہ 1910 وچ قبضہ کر ليا سی لیکن اِس توں کافی عرصہ پہلے اوہ جاپان دے اثر و رسوخ دے تحت رہیا ۔ کوریائى لوکاں نے جاپانی قبضے دے خلاف خاصی طویل جدوجہد دی ۔ جاپان دے خلاف لڑنے والے گوریلہ گروپ دے اک رہنماء کم ال سنگ سن جنہاں نوں سوویت یونین توں تربیت تے مالی تے فوجی اعانت ملدی سی ۔
جب جاپان ایٹمی حملے دے بعد شکست کھانے لگیا سی تاں اُسی دوران وچ سوویت افواج نے شمالی کوریا دی جانب توں حملہ کيتا تے اُس دیاں فوجاں بڑھدے بڑھدے اڑتیس متوازی خط تک پہنچ گئياں سن جتھے اُتے جزیرہ نماء کوریا نوں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ۔ گوریلہ لیڈر کیم ال سنگ ، شمالی کوریا دے رہنماء بنے تے اُنہاں نے مُلک نوں سوشلسٹ بُنیاداں اُتے استوار کرنا شروع کر دتا ۔ اُنئيں سوویت یونین توں بدستور امداد ملدی رہی لیکن جنوبی کوریا نوں امریکا دی جانب توں کوئى خاص مدد نئيں مل رہی سی ۔ سنہ 1949 دے اوائل وچ جاپان توں آزادی حاصل کردے وقت کیم ال سنگ نے سوویت یونین دے رہنماء جوزف سٹالن توں کہیا کہ ہن وقت آ گیا اے کہ جنوبی کوریا اُتے چڑھائى کرکے اُس اُتے قبضہ کر ليا جائے ۔
جون 1950 وچ شمالی کوریا ئى حکومت نے دونے دے ادغام دے لئی تجاویز داں لیکن جنوبی کوریا نے مسترد کيتیاں ۔ پنج روز بعد اک ہور تجویز پیش دی گئى لیکن اوہ وی مناسب نہ ہونے دی بناء اُتے مسترد کردتی گئى تے اِسی اثناء شمالی کوریا دی فوجاں نے خطِ تقسیم دے مختلف علاقےآں توں حملہ کر دتا تے مختصر وقت اُنہاں دی پیش قدمی جنوبی کوریا دے راجگڑھ سیئول تک پہنچی ۔ اُنہاں دا ارادہ سی کہ پُسان دی بندرگاہ اُتے قبضہ کرکے بیرونی کُمک دا راست روک دتا جائے ۔ ستائیس جون 1950 نوں سلامتی کونسل نے اک قرارداد دے ذریعے شمالی کوریا دی جارحیت دی مذمت کيتی تے اُس دے خلاف فوجی کاروائى دا حکم دتا ۔ سوویت یونین تے چین نے مخالفت کيتی ۔ اقوام متحدہ دی زیرِ قیاد فوجاں نے بھرپور تیاری دے نال جوابی کاروائى شروع دی ۔ امریکا تے اقوام متحدہ دی افواج دی خوش قِسمتی سی کہ جاپان اگلے محاذ دے لئی بہترین اڈے دے طور اُتے موجود سی ۔ جاپان دی بندرگاہاں، ہوائى اڈے تے ہور تنصیبات دے نال نال اک تعلیم یافتہ تے جفاکش جاپانی قوم توں وی استفادہ کيتا جاسکیا ۔ امریکی بحریہ دے لئی جاپان دے مغربی کیوشو وچ بندرگاۀ ساسیبو کافی مدد گار ثابت ہوئى کیونجے ایہ علاقہ کوریا دے جنوب توں تقریباً 165 سمندری میل دے فاصلے اُتے سی ۔ اِسی طرح ٹوکیو دے نزدیک یوکوسوکا دا علاقہ جنگی سازو سامان دی صفائى تے مرمت دے لئی بہترین اڈا سی ، حالانکہ ایہ جنگی محاذ توں 700 سمندری میل دے فاصلے اُتے سی ۔
15 ستمبر 1950 نوں امریکی جنرل میک آرتھر نے شمالی کوریائى فوجاں اُتے 40 ہزار امریکی تے برطانوی افواج دی بھرپور قوت دے نال پِچھے توں حملہ کيتا تے شمالی کوریائى فوجاں ماردے دھکیلدے ہوئے چین دے دریائے یالو تک پہنچیا دتا ۔ جنرل میک آرتھر دا اندازہ سی کہ چین مداخلت نئيں کريں گا مگر ایہ سب غلط ثابت ہويا تے چین نے تقریباً 3 لکھ فوج توں حملہ کيتا تے سال دے اختتام تک اقوام متحدہ دی فوجاں نوں ماردے ہوئے واپس خط تقسیم تک پہنچیا دتا ۔ اِس دے بعد جنوری 1951 وچ چینی تے کوریائى فوجاں نے موسمِ سرما دا وڈا حملہ کرکے سیئول تک چڑھائى دی ۔ امریکی زیرقیادت اقوام متحدہ دی فوجاں دے حوآلے وڈی حد تک پست ہوچکے سن تے ایتھے تک کہ مقالہ کرنے دے لئی ایٹمی حملہ اُتے سوچیا جانے لگیا ۔ کئى محاذاں اُتے لڑائى دے نال نال جنگ بندی دے مذاکرات وی ہُندے رہے ۔ سرد جنگ کيتی پہلی پراکسی جنگ 1950 توں 1953 تک لڑی گئى تے بالاخر 27 جولائى 1953 نوں جنگ بندی دا معاہدہ دستخط ہويا ۔
جنگِ کوریا توں جاپان نوں اقتصادی طور اُتے وڈے فائدے حاصل ہوئے ۔ چونکہ اقوام متحدہ دی افواج نے زیادہ تر جنگی کاروائیاں دے لئی جاپان دی سرزمین استعمال کیتی لہذا ایتھے دے کارخانےآں تے فیکٹریاں دی پیداوار وچ بھر پور اضافہ ہويا کیونجے ضروریات ایتھے توں خرید کر پوری دی جادیاں سن ۔ روزگار وچ تیزی توں اضافہ ہويا تے تعمیراتی دا وڈے پیمانے اُتے ہويا ۔ چونکہ جاپان، امریکا دے فوجی دفاعی چھتری تلے رہ رہیا اے اِسلئے اُسنوں دفاع اُتے نہ ہونے دے برابر خرچ کرنا پيا تے تمام فنڈز معاشی ترقی، سرمایہ کاری، صنعتاں دے قیام تے بہتر معاشرتی زندگی اُتے خرچ ہونے لگے ۔
چونکہ جاپان خطے دے اک اہم قوت دے طور نظر انداز نئيں کيتا جاسکدا سی اِسلئے معاہدہ سان فرانسیسکو دے ذریعے اُس دے بین الاقوامی وقار نوں بحال کيتا ۔ بعد وچ اِسی معاہدے اُتے نظرثانی کرکے باہمی تعاون تے سلامتی دا اک نواں معاہدہ دستخط کيتا گیا ۔
جاپان ۔ امریکا باہمی تعاون تے سلامتی دا معاہدہ
[سودھو]جنگ کوریا تے سوویت یونین تے چین دی فوجی طاقت نے امریکا نوں مجبور کر دتا سی کہ اوہ اپنے دشمن مُلک جاپان دے نال باہمی تعاون تے سلامتی دی بنیاد اپنے روابط نوں ہور مضبوط کردے ۔ چونکہ جاپان دی کوریا سمیت چین تے روس دے نال ماضی دے ادوار کئى تلخیاں توں بھرے پئے سن لہذا ایہ پیش رفت دونے ملکاں دے مفاد وچ سی ۔
جاپان تے امریکا نے سنہ 1951 دے سلامتی دے معاہدے اُتے نظر ثانی کرنے تے اک نواں معاہدہ دستخط کرنے دے لئی سنہ 1959 وچ مذاکرات دا آغاز کيتا تے بالاخر 19 جنوری 1960 نوں دونے مُلکاں نے واشنگٹن ڈی سی وچ باہمی تعاون تے سلامتی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ۔ لیکن توقعات کدرے زیادہ خراب صورت حال اُس وقت سامنے آئى جدوں ایہ معاہدہ منظوری دے لئی 5 فروی نوں جاپانی پارلیمان وچ پیش کيتا گیا ۔ حزب اختلاف نے اِس معاہدے دی بھرپور مخالفت کيتی تے ایوان نمائندگان وچ تند و تیز بحث ہوئى ۔ جاپان سوشلسٹ پارٹی نے اُس وقت دی حکمراں جماعت لبرل ڈیموکریٹک پارٹی دے قانون سازاں نوں ایوانِ زريں وچ داخل ہونے توں روکنے دی کوشش کيتی ۔ وڈی تعداد وچ پولیس فورس بُلوائى گئى ۔ طالب علماں تے مزدور انجمناں نے مُلک بھر وچ وسیع پیمانے اُتے مظاہرے شروع کیتے ۔ صورت حال ایتھے تک ابتر ہوئى کہ امریکی صدر آئیزن ہاور دا طے شُدہ وقت دے مطابق دورہ نہ ہوئے سکیا ۔ ایہ جنگ عظیم دوم دے بعد جاپان دا سب توں وڈا اندرونی سیاسی انتشار سمجھیا جاندا اے ۔ اِسی معاہدے دی وجہ توں جاپان دے وزیرِاعظم کیشی نوبوسوکی نوں وی مستعفی ہونا پيا ۔
سولہ جون نوں معاہدہ منظور ہويا، جس دے مطابق جے جاپانی انتظامیہ دے ماتحت کسی علاقے اُتے مسلح حملہ ہويا تاں دونے ملکاں اک دوسرے دی مدد کرنے دے پابند ہونگے ۔ چونکہ جاپان نوں صرف خود دفاعی فوج رکھنے دی اجازت اے اِسلئے اوہ امریکی سرزمین اُتے امریکا دی مدد دا اختیار نئيں رکھدا ۔ جاپان وچ موجود امریکی افواج جے کسیقِسم دی فوجی آوا جائی کرے گی تاں اوہ جاپانی حکومت نوں پہلے توں اطلاع دے گی ۔ اِس دے علاوہ بین الاقوامی تعاون تے باہمی اقتصادی تعاون نوں فروغ دینے اُتے وی اتفاق کيتا گیا ۔ ایہ معاہدہ دس سال دے لئی دستخط کيتا گیا ۔
ٹوکیو اولمپک 1964
[سودھو]جاپان وچ گرمائى اولمپک کھیلاں دا انعقاد سن 1964 وچ کیہ گیا سی ۔ گو کہ اِس توں پہلے سن 1940 دے اولمپک کھیلاں دی میزبانی وی جاپان نوں دینے دی منظوری مل گئى سی ، مگر جاپان دی جانب توں چین اُتے حملے دے باعث ایہ اعزاز ہیلسنکی نوں دتا گیا اُتے کھیلاں دا انعقاد نہ ہوئے سکیا کیونجے جنگ عظیم دوم دی وجہ اِنہاں کھیلاں دی منسوخی دا اعلان کيتا گیا ۔ ٹوکیو اولمپک وچ امریکا نے 36 گولڈ دے نال پہلے ، سوویت یونین نے 30 گولڈ میڈل دے نال دوسرے تے جاپان نے 16 گولڈ میڈلز دے نال تیسری پوزیشن حاصل کيتی سی ۔ ایہ ایشیا وچ منعقد ہونے والے پہلے اولمپک کھیل سن ۔ اک اندازے دے مطابق ، ٹوکیو وچ کھیلاں دے انعقاد دے لئی تقریباً 3 بلین امریکی ڈالرز خرچ کیتے گئے ۔
جاپانی صنعتی پیداوار وچ تیز ترقی
[سودھو]امریکی قبضے تے ٹوکیو اولمپک کھیلاں دے بعد جاپانی معاشرہ تیزی توں مغربی انداز اپنانے لگا۔ امریکی موسیقی، لباس تے اندازِ زندگی اپنایا جانے لگیا ۔ جاپان دے کئى دانشوراں دی تخلیقات نوں یورپ تے امریکا وچ پذیرائى ملنے لگی ۔ جاپانی انیمیشن کارٹون تے منگیا کامِک کتاباں دُنیا بھر وچ مشہور ہونے لگاں ۔ کہیا جاندا اے کہ 1960 دی دہائى وچ جاپان نے اِنّی بہترین معاشی پالیسیاں مرتب کيتیاں کہ اُس دا سالانہ اقتصادی شرح نمو 9 فیصد تک پہنچیا ۔ خاص طور اُتے آٹوموبائل تے الیکٹرانکس دی صنعت نے زیادہ ترقی دی ۔ بندرگاہون، سڑکاں تے ریلوئے لائناں دی تعمیر دی گئى ، جس دی وجہ توں جاپانی برآمدات تیزی توں ودھانے وچ بہت زیادہ مدد ملی ۔ سرکاری اخراجات وچ کمی دی گئى تے ٹیکس آمدنی نوں عوامی فلاحی منصوبےآں دے لئی بہتر طور اُتے استعمال کيتا جانے لگیا ۔ چونکہ لبرل ڈیموکریٹک پارٹی نوں اکثریت حاصل سی جس نے 1963 دے انتخابات وچ 55 فیصد ووٹ جتے سن تے ایوانِ زريں وچ 60 فیصد نشیستاں جیت لاں سی اِسلئے اُسنوں بہتر پالیسیاں تشکیل دینے وچ خاصا اختیار حاصل سی تے اُس نے مُلک نوں وڈی اقتصادی ترقی توں ہمکنار کيتا ۔ اُسی دور وچ شنکانسن ٹرین دا آغاز کيتا گیا ۔ سن 1964 وچ آغاز کرنے والے توکائیدو شنکانسن دی ابتداء وچ رفتار 210 کلومیٹر فی گھنٹہ سی جس دی رفتار سن 2003 وچ مقناطیسی نظام دے تحت ورلڈ ریکارڈ 581 کلومیٹر فی گھنٹہ تک پہنچی ۔ سنہ 1960 دی دہائى وچ جاپانی گڈی ساز صنعت نے تیزی توں ترقی کرنی شروع دی تے کہیا جاندا اے کہ جاپانی وزارتِ بین الاقوامی تجارت و صنعت نے اِس حوالے توں کلیدی کردار ادا کيتا ۔ 1950 دی دہائى دی وسط وچ “عوامی گاڑی” تیار کرنے دے لئی کئى اعانتاں داں لیکن وقت گزرنے دے نال نال جدوں بین الاقوامی سطع اُتے مسابقت سازی وچ تیزی آئى تاں وزارت نے 60 دی دہائى دی وسط وچ جاپانی گڈی سازاں دے ادغام اُتے زور دتا تے نسان نے پرنس موٹرز تے اِسی طرح ٹویوٹا نے ہینو تے ڈائیاہتسو نوں ضم کيتا ۔ اِس فیصلے دے بہت دور رس نتائج سامنے آئے تے جاپان چند سالاں وچ دُنیا دا گاڑیاں بنانے دا چھٹا وڈا ملک بنا ۔
جنگ عظیم دوم دے بعد جاپانی الیکٹرانکس مصنوعات وچ وی تیزی توں ترقی ہوئى تے معیار و پیداوار دونے وچ اضافہ ہويا ۔ اِس میدان وچ سونی نے وڈا کردار ادا کيتا ۔ ایہ کمپنی سنہ 1946 وچ ماسارو ایبوکا تے آکیو موریندا نے قائم کيتی سی ۔ سونی نے جدید الیکٹرانکس وچ وڈی تیزی توں ترقی دی تے پہلا پاکٹ سائز ریڈیو ایجاد کرکے سونی نے جاپان تے دُنیا بھر وچ وڈا ناں کمایا ۔ بعد وچ جاپانی کمپنیاں نے ٹرانزسٹرز دے بعد سیمی کنڈکٹرز دی پیداوار شروع دی جس دی دُنیا بھر وچ بہت منگ رہی ۔ جاپانی مصنوعات نے بہتر معیار دی وجہ توں دُنیا کر ہر مارکیٹ اُتے غالبہ پانے دی کوشش کيتی جس دی وجہ توں اُسنوں امریکا تے یورپ دے مصنوعات دے مقابلے وچ ترجیح دتی جانے لگی ۔
عموماً کہیا جاندا اے کہ جاپان دی ترقی وچ لبرل ڈیموکریٹک پارٹی نے وی اہم کردار ادا کيتا اے ۔ اِس پارٹی دا سنہ 1955 وچ اُس وقت قیام عمل وچ لیایا گیا جدوں جناب یوشیدا شیگیرو دی زیرِقیادت لبرل پارٹی تے جناب ایچیرو ہاتویاما دی قیادت وچ جاپان ڈیموکریٹک پارٹی دا ادغام کيتا گیا ۔ ایہ دونے قدامت پسند جماعدیاں سن تے اِنہاں دا مقصد جاپان سوشلسٹ پارٹی دے خلاف اک مضبوط اتحاد قائم کرنا سی ۔ اِسی اتحاد دی بدولت اُنہاں نے کھبے بازوکی جماعتاں دے خلاف اکثریت حاصل کرکے اقتدار سنبھالیا ۔
ایل ڈی پی اُتے الزام لگایا جاندا اے کہ اوہ امریکی انٹیلیجنس ایجنسی سی آئى اے توں بھرپور مالی معاونت حاصل کردی رہی اے تاکہ سوشلسٹ تے کمیونسٹ نظریات والی کھبے بازو دی جماعتاں اقتدار وچ نہ آئیاں ۔ امریکی پالیسی سی کہ جاپان وچ کِسے وی صورت وچ سوشلسٹاں تے کمیونسٹاں دا زور نہ ودھے کیونجے جاپان دے ہمسایہ ملکاں سوویٹ یونین ، شمالی کوریا تے چین پہلے ہی سوشلزم دا نظام رائج کرچکے سن تے امریکا ، یورپ وچ وی سوشلزم دے پھیلاؤ نوں روکنے دے لئی اقتصادی تے فوجی اقدامات کرچکيا سی ۔
امریکی جنرل میک آرتھر نے 6 جون 1950 نوں اُس وقت دے وزیر اعظم یوشیدا دے ناں اک خط بھیجیا سی جس وچ اعلٰی سرکاری عہدےآں اُتے تعینات کمیونسٹ نظریات دی حامل شخصیتاں نکالنے دی تاکید دی گئى سی ۔ جریدے ایشیا پیسیفیک دے مطابق، 1948 توں 1950 تک دی مدت وچ انتظامی عہدےآں، سرکاری سکولاں دے استاداں تے یونیورسٹی پروفیسراں تے نجی کمپنیاں توں سوشلسٹ نظریات دے 27 ہزار توں ودھ افراد نوں کڈ دتا گیا سی ۔
جاپان تے جنوب ۔ مشرقی ایشیا ء
[سودھو]جاپان نے اُنہاں ایشیائى ملکاں دے نال تعلقات بہتر کرنے دی بھرپور کوشش کيتی جنہاں اُتے جاپانی شاہی فوج دا قبضہ رھا یا جاپانی جارحیت دا شکار رہے ۔ گو کہ وقت گزرنے دے نال نال تعلقات وچ بہری آئى اے اُتے یا یاسکونی زیارت دا ذکر کرنا تمہید دے طور اُتے ضروری اے کیونجے ایہ معاملہ ہن وی کدی کدائيں اُس وقت تنازعہ دی صورت اختیار کرلیندا اے جدوں جاپانی پارلیمنٹ دے اراکین یا مقتدر شخصیتاں اِس زیارت دا دورۀ کردے نيں ۔
یہ شنتو مذہب دی زیارت اے جواُنہاں افراد دی روحاں دی یاد دے لئی اے جنہاں نے سنہ 1867 توں 1951 تک سلطنتِ جاپان دی خدمت کيتی یا لڑدے ہوئے مرگئے نيں ۔ اک اندازے دے مطابق ، زیارت دے ریکارڈ بُک وچ چوبیس لکھ ، چھیاسٹ ہزار پنج سو بتیس روحاں دا اندراج کيتا جا چکيا اے ۔ اِس وچ اک ہزار اڑسٹھ اوہ افراد وی نيں جنہاں نوں جنگ عظیم دوم وچ جنگی جرائم دے پاداش وچ اتحادیاں دے قائم کردہ ٹربیونلز نے سزائے موت سنیا دتی سی ۔
جاپانیاں نوں ایہ افسوس زندگی بھر رہے گا کہ اُنہاں دے افراد نوں جنگی جرم دی بناء اُتے سزائے موت دتی گئى لیکن ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے ایٹمی حملے وچ لکھاں بے گناہ افراد نوں ہلاک اوہ زخمی کرنے دے جرم وچ کِسے امریکی نوں سزاء نئيں دتی گئى ۔ جاپان دے اراکین پارلیمنٹ یا وزیراعظم نے جدوں وی اِس زیارت دا دورۀ کيتا اے تاں چین، شمالی و جنوبی کوریا تے تائیوان سمیت کئى حلفےآں توں تنقید بھری آوازاں اُٹھدی نيں کہ جنہاں لوکاں نے اِنہاں ملکاں دے عوام دے خلاف جنگی جرائم کیتے نيں اُنئيں کسی وی صورت وچ تعظیم پیش نہ کيتی جائے ۔ جاپان دے سابق وزیر اعظم جُن ایچیرو کوئى زومی اِس حوالے توں خاصے تنقید دا نشانہ بندے رہے نيں جنہاں نے سنہ 2001 توں 2006 تک باقاعدگی توں یاسکونی زیارت دا نجی طور پردورۀ کيتا ۔
جنگ عظیم دوم دے بعد ، جاپانی خارجہ پالیسی نے کروٹ لی تے جنوب مشرقی ایشیا دے جنہاں ملکاں نوں جاپانی عسکریت پسندی توں بہت نقصان پہنچیا سی اُنہاں دے نال سنہ 1950 دی دہائى وچ روابط بحال تے مضبوط کرنے دے لئی مختلف اقدامات کیتے گئے ۔ سنہ 1954 وچ جاپان نے کولمبو منصوبے وچ حصہ لیا تے کئى جاپانی تکنیکی تے زرعی ماہرین نوں خطے دے مختلف ملکاں وچ تربیت تے رہنمائى فراہم کرنے دے لئی بھیجیا ۔ اُسی سال کاروباری تنظیم ایشین ایسوسیشن قائم کيتی گئى جس دا مقصد، جاپانی آلات تے اور ٹیکنالوجی نوں ایشیا دے ترقی پزیر ملکاں نوں بہم پہچانیا سی ۔ اک سال بعد، جاپان نے اقوام متحدہ دے اقتصادی کمیشن برائے ایشیا تے مشرقِ بعید وچ شمولیت اختیار کيتی، تے سنہ 1955 ہی وچ جاپان نے ایشیا۔افریقہ کانفرنس دے لئی وفد بھیجیا ۔ جدوں لبرل ڈیموکریٹک پارٹی معرِض وجود وچ آئى تاں اُس وقت دے وزیر خارجہ نے خیال ظاہر کيتا کہ اُنہاں دا مُلک ، جنوب مشرقی ایشیا وچ استحکام پیدا کرنے دے لئی طویل مدتی اقتصادی منصوبےآں دا ارادہ رکھدا اے ۔ اُسی دہائى وچ جاپان نے جنگ دے نقصانات دا ازلہ کرنے دے لئی سنہ 1960 توں پنج سالہ مدت وچ جنوبی ویت ناں نوں 3 کروڑ 90 لکھ ڈالر ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا ۔ اِسی طرح چھ سالہ مدت وچ لاؤس نوں 20 لکھ 80 ہزار ڈالر، کمبوڈیا نوں پنج سال وچ 40 لکھ 20 ہزار ڈالر تے سیئى لینڈ نوں 2 کروڑ 68 لکھ ڈالر دی ادائیگی اُتے رضامندی ظاہر کیتی گئى ۔
چونکہ اِسی دہائى وچ جنگِ ویت ناں شروع ہوگئى سی جو 30 اپریل 1975 تک جاری رہی ، اُتے جاپان نے اپنا غیر جانبدار موقف اپنایا ۔ اِس جنگ وچ کوریا دی تریخ دہرائى گئى جتھے شمالی ویت ناں دی کمیونسٹ اتحادیاں نے مدد کيتی جدوں کہ جنوبی ویت ناں دی امریکا تے جنوب مشرقی ایشیائى معاہدہ تنظیم سیٹو نے مدد کيتی ۔ اِس جنگ وچ ویت نامیاں نے امریکی استعمار دے خلاف گوریلہ جنگ لڑی جو امریکا دے لئی بہت مہنگی پئی تے بالاخر اُسنوں اوتھے توں نکلنا پيا ۔
ویت ناں دی جنگ وچ جاپان نے فوجی کردار ادا نئيں کيتا بلکہ مزاکرات دے عمل نوں اگے بڑہانے دی حوصلہ افزائى دی ۔ امن قائم ہونے دے بعد جاپان تے ویت ناں دے سفارتی تعلقات اگست 1975 وچ قائم ہوئے ۔
جاپان ۔ چین تعلقات
[سودھو]جاپان تے چین دی تریخ کئى باہمی رشتاں تے رنجشاں توں بھری پئی اے ۔ کیونجے جغرافیائى لحاظ توں دونے ملکاں دے وچکار پانی دی اک تنگ سی پٹی حائل اے اِسلئے اک دوسرے اُتے اثر انداز ہونا اک فطری سی گل اے ۔
جنگ عظیم دوم دے بعد ، دونے ملکاں دے دوطرفہ تعلقات وچ اُس وقت تیزی آئى جدوں 1960 دی دھائى وچ روس تے چین دے تعلقات خراب ہوئے جس دی بناء اُتے روس نے اپنے تمام ماہرین واپس بلوا لئی تے ایداں دے وچ چین دے پاس بہتر راستہ ایہی سی کہ اوہ جاپان دی تکنیکی مہارت تے مستحکم مالی حثیت توں استفادہ کرے ۔ اِس سلسلے وچ پہلا وڈا قدم لیؤ۔ تاکاساکی معاہدہ سی جس دی بدولت جاپان ، چین نوں صنعتی کارخانےآں دی خرید دے لئی مالی معاونت دینے اُتے رضامند ہويا تے چین نوں ٹوکیو وچ اپنا تجارتی مِشن کھولنے دی اجازت دتی گئى ۔ دونے مُلکاں دے باہمی تعلقات وچ اُس وقت تیزی پیدا ہوئى جدوں 1972 وچ امریکی صدر رچرڈ نکسن نے عوامی جمہوریہ چین دا پہلی بار دورۀ کيتا ۔ ایہ دورۀ اُس وقت طے پایا جدوں اُس وقت دے امریکا دے قومی سلامتی دے مشیر ھنری کسینجر نے پاکستان دے توسط توں خُفیہ طور اُتے بیجنگ دا جاکے باہمی تعلقات وچ بہتری لیانے دے لئی نکسن دے دورے دا اہتمام کيتا ۔ جاپان دے اُس وقت دے وزیر اعظم تاناکا کاکوئے نے اقتدار سنبھالنے دے بعد بیجنگ دا دورۀ کيتا تے ستمبر 1972 وچ دونے ملکاں دے وچکار سفارتی تعلقات قائم ہوئے ۔ ماؤژے دونگ دی وفات دے بعد چین وچ اقتصادی اصلاحات نوں آغاز ہويا تاں ٹوکیو تے بیجنگ دے تعلقات وچ وسعت لیانے دی ہور گنجائش پیدا ہوئى اے، کیونجے ہن چین وچ نجی ملکیت دے کاروبار نوں ترقی ملنے لگی سی تے ایويں جاپانی سرمایہ کاراں نوں سرمایہ لگانے دے کئى شعبے پیدا ہوئے ۔
جاپان تے چین دے وچکار امن معاہدے دے لئی سنہ 1974 وچ وی کوشش کيتی گئى سی لیکن کچھ شِقاں اُتے اختلاف دی وجہ توں ایہ سلسلہ رُک گیا سی ۔ شمالی تائیوان وچ واقع سینکا نوں جزیرے اُتے تے ریوکیو جزیرے دے جنوبی حصے پربھی اختلاف سی ۔ چار سال بعد دونے ملکاں نے امن عمل نوں اک بار فیر ودھایا تے 12 اگست 1978 نوں امن تے دوستی دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے ۔ چین دے رہنماء ڈینگ ژیاؤپنگ تے جاپان دے وزیراعظم فوکودا تاکئو نے اِس معاہدے اُتے دستخط کیتے تے ایويں ایشیا دی دو وڈی طاقتاں دے وچکار پرانی دشمنی دوستی وچ بدلنے دی راہ ہموار ہوئی۔
لوک
[سودھو]انتظامى تقسیم
[سودھو] تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: جاپان دے علاقہ جات
جاپان تقریباً 3000 توں ودھ جزیراں اُتے مشتمل اے ۔انتہاى شمالى جزیرہ ہوکائیدو کہلواندا اے اس دے بعد ہونشو، شیکوکو کیوشو تے اکیناوا اے۔ جاپان اٹھ علاقہ جات وچ منقسم جو سرکاری انتظامی اکائیاں نئيں نيں، لیکن روايتی طور اک وڈی تعداد وچ جاپان دی علاقائی تقسیم دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Regionen_japans.png/220px-Regionen_japans.png)
- جاپان دے 47 پریفیکچر نيں جنہاں دے ناں مندرجہ ذیل نيں۔
تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: جاپان دے پریفیکچر
ہوکائیدو | توہوکو | کانتو | چوبو | کانسائی | چوگوکو | شیکوکو | کیوشو | اوکیناوا |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1. ہوکائیدو |
2. اوموری |
8. ایباراکی |
15. نیگاندا |
24. میہ |
31. توتوری |
40. فوکوکا |
47. اوکیناوا |
جپان | |
Japan | |
日本国 | |
![]() |
![]() |
راجگڑھ: | ٹوکیو |
تھاں: | 377,944 مربع کلومیٹر |
لوک گنتی: | 127,960,000 |
کرنسی: | ین |
بولی: | جپانی |
![]() |
حکومت
[سودھو]جاپان وچ پارلمانی جمہوریت اے مگر ایہ ملک شہنشاہ جاپان دی ملکیت اے شہنشاہ معظم دی رہائیش جاپانی شاہی محل وچ اے ۔
سرکار تے سیاست
[سودھو]جپان اک قنونی بادشائی اے جتھے شہنشاہ کول تھوڑا زور اے۔ جپان دا شہنشاہ دیس دا نشان تے اک ہون دی نشانی اے۔ جپان دے وزیراعظم کول تے جپانی پارلیمنٹ کول اصل طاقت اے۔ طاقت دا گڑھ جپانی لوک نیں۔ اکیہیتو اجکل جپان دا شہنشاہ اے۔ ناروہوتو جپان دا اگلا شہنشاہ اے۔ جپان دی پارلیمنٹ دو انگاں نال رل کے بندی اے۔ ہاؤس آف ریپریزنٹیٹو جیدے چ 480 سنگی نیں تے ہاؤس آف کونسلر جیدے چ 242 سنگی نیں۔ ہاشس آف ریپریزنٹیٹو سدے ووٹاں نال چنیا جاندا اے۔ 20 ورے دا بندا ووٹ دے سکدا اے۔ 2009 نوں ڈیموکریٹک پارٹی آف جپان راج کر رئی اے۔
جپانی وزیراعظم جپانی سرکار دا آگو اے تے اوہنوں پہلے جپانی پارلیمنٹ چندی اے تے فیر چپان دا شہنشاہ اوہنوں وزیراعظم لئی اگے کردا اے۔ جپان دے قنون جرمنی توں لۓ گے نیں تے فیراوہناں وچ تبدیلیاں کیتیاں گیا۔
جغرافیا
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Japan_topo_en.jpg/250px-Japan_topo_en.jpg)
جپان 6,852 جزیریاں نال چڑھدے ایشیاء دے کنڈے تے بحرالکاہل چ وسدا اک دیس اے۔ بتر توں دکھن ول پھیلے ہوۓ وڈے جزیرے ایہ نیں: ہوکیڈو، ھونشو، شیکوکو، کیوشو۔ ریوکیو جزیرے جناں چ اوکیناوا وی ہیگا اے، کیوشو توں تھلے کرکے نیں۔ جپان دا 73 ٪ تھاں پعاڑی تے جنگلی اے جتھے وائی بیجی نیں ہوسکدی تے ناں اے کعر کارخانے بن سکدے نیں۔ ایدے نال فیر ایہ ہویا اے جے وشکارلے جپان چ چوکھے سارے جپانی ریندے نیں۔
جپان دے جزیرے بحرالکاہل دے اگ دے چکر وچ اگپہاڑی تھاں تے نیں۔ جپان ڈیڑھ کروڑ ورے پہلے یوریشیائی براعظم نال جڑیا ہویا سی۔ ایدے تھلے دی پلیٹ دے چڑھدے ول جان نال ایہ ایتھے آیا تے جپانی سمندر جمیا۔ ھونشو دے جزیرے تے ضلع شیزوکا وچ 1707 توں ستا فیوجی 3776 میٹر دی اچائی نال جپان دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ جپانی الپس دے پربت دھارے ہونشو نوں وشکاروں دو کردے نیں۔ شینانو جپان دا سب توں لماں تے وڈا دریا اے۔ ہونشو دے ضلع شیگا وچ جپان دی سب توں وڈی جھیل بیوا اے۔ جپان وچ 517 چھمبراں نیں جناں وچوں 100 نوں جپان دیاں سوہنیاں چھمبراں منیا گیا اے۔
جپان دے 108 اگپہاڑ نیں۔ ایتھے آن والے وڈے زلزلے سمندری طوفان لیاندے نیں۔
فوج تے بارلے جوڑ
[سودھو]جپان اپنی فوج تے تے پیسے لان والے وڈیاں دیساں چوں اک اے۔ جپان دے امریکہ نال گوڑے فوجی ساک نیں۔ جپان دے اپنے الے دوالے دیاں دیساں نال کج تھاواں بارے چگڑے وی نیں۔
کم کاج
[سودھو]1868 توں میجی ویلے توں جپان کھلی مارکیٹ والی پالیسی تے چلیا۔ تھوڑے ویلے چ ای جپان ایشیاء دا اک اگے وددا دیس بن گیا۔ 1960 توں 1980 تک جپان رج کے اگے ودیا۔ 2009 دے سعاب کتاب چ جپان امریکہ دے مگرون دنیا دی سب توں چوکھا کارخانیاں والا دیس اے۔ جیدا مل 5 ٹرلین ڈالر اے۔ جپان دیاں وڈیاں کمپنیاں چ ٹویوٹا سونی ہنڈا، ہٹاچی، مٹسوبیشی، نسان تے کینن نیں۔
2009 وچ جپان نے اپنا 18.88٪ مال چین، 16.42٪ امریکہ، 8.13٪ دکھنی کوریا، 6.27٪ تائیوان تے 5.49٪ ہانگ کانگ ٹوریا۔
لوک گنتی
[سودھو]جپابی لوک گنتی 12 کروڑ تے 73 لکھ دے نیڑے اے۔ 80٪ لوک ہونشو جزیرے تے ریندے نیں۔ اے بولی تے رہتل نال اکو جئی اے۔ 98.5% جپانی نسل توں نیں۔ اک جپانی وزیراعظم تارو ایسو نے کیا سی،"جپانی اک نسل، اک رہتل، اک بولی تے اک کلچر والی قوم اے"۔ جپان وچ جین دی اوسط عمر 83.5 ورے اے۔ جپان دی چوکھی لوک گنتی وڈی عمر دی ہورئی اے تے 2050 وچ 65 سال توں اپر دے لوک جپانی لوک گنتی دا 40٪ ہون گے تے ایہ گل جپانی سماج دی اک سر پیڑ اے۔ جپانی لوک گنتی تھوڑے نیانے جمن باجوں 2050 نوں 9 کروڑ تے 50 لکھ ہووے گی. جپان وچ اپنے ہتھیں آپ اپنے نوں مارن توں 30 توں تھوڑی عمر دے لوکاں وچ موت مرن دا وڈا کارن اے۔ 2009 وچ تے لگاتار سدے 12ویں ورے اپنے ہتھیں مرن والیاں دی گنتی 30000 سی۔
بولی
[سودھو]99٪ جپانی لوک جپانی بولی پہلی بولی لئی بولدے نیں۔ ایہ کانجی لپی وج لکھی جاندی اے۔ اک سعاب نال 49٪ جپانی بول چینی توں اۓ نیں 34٪ دے نیڑے بول کعر دے نین تے 9٪ دے نیڑے بول ادھارے نیں۔ جپانی بولی دیاں چار پڑ بولیاں وی نیں:ہیچیجو، لیندی چڑھدی تے کیوشو۔
مت
[سودھو]30٪ دے نیڑے جپانی لوک اپنے آپ نوں کسے مت نال جوڑدے نیں۔ اک ہور کاہڈ وچ 84–96 % نے اپنے آپ نوں بدھ مت یا شنتو نال جوڑیا۔ چین دے کنفیوشنزم تے تاؤازم نے وی جپانی ریتاں نوں اپنے رنگ وچ رنگیا اے۔ 1٪ جپانی سائی نیں تے مسلمان، سکھ، ہندو تے یہودی وی ایتھے وسدے نیں۔
پڑہائی
[سودھو]پرائمری، سیکنڈری تے یونیورسٹی پڑھائی دا مڈھ 1872 وچ میجی ویلے رکھیا گیا۔ 1947 مگروں 6 توں 15 سال تک دی عمر دی 9 سال دی پڑھائی لازمی کردتی گئی۔ جپان دیاں 5 یونیورسٹیاں دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں وچ منیاں گیاں نیں۔
سائینس تے ٹیکنالوجی
[سودھو]جپان سائینس تے ٹیکنالوجی چ اک بعوت اگےودیا دیس اے۔ 700000 دے نیڑے کھوجی جپانیاں لئی 130 ارب ڈالر دا بجٹ اے۔ جپان نیں سائینس چ 15 نوبل انعام تے 3 فیلڈز میڈل جتے نیں۔ جپان روبوٹ بنان چ وی چوکھا اگے اے۔
جپانی رہتل
[سودھو]ریشم دے بنے ہوۓ کمونو کپڑے نوں پاکے تے گیشا بن کے پروہنے اگے چآ رکھنا اک جپانی سوہنا کم اے۔ عام جپانناں یوکاٹا پاندیاں نیں۔ مائیکو دے ناچ جپانی رہتل دا اک اچیچیا نگ اے۔
اوریگامی کاغذ نال چیزاں بنان دا اک چپانی ٹنگ اے۔ اکابانا گھر دی بیٹھک نوں بوٹیاں نال سجا کے رکھن دا اک جپانی ول اے۔ بونسائی بوٹے نوں نکا تے گینڈا رکھن دا ول جیہنے پوری دنیا وچ اپنی مانتا پائی اے۔ گھر دے فرش تے پان لئی ٹاٹامی وچھائی جاندی اے۔
جپانی پھلواری پتھر، بوٹیاں تے اچی نیویں تھاں دے رلن نال بندی اے تے بدھ مندراں نال امن چین تے سوہنپ دا اپنا سواد دیندی اے۔
گنجی کعانی جپانی کلاسیکی لکھتاں وچ ودیا منی جاندی اے۔ ہائیکو، نظماں دی اک جپانی ونڈ، دنیادیاں کئی بولیاں وچ لکھی جاندی اے۔ ایک اک نکی نظم اے جیدے وچ 3 لیناں ہوندیاں نیں۔
جپان وچ جیون
[سودھو]جپان چ میملز دیاں 130 ونڈاں، پنچھیاں دیاں 600 ونڈاں، ریپٹائیلز دیاں 73 ونڈاں، مچھیاں دیاں 3000 ونڈاں، تے تتلیاں دیاں 300 ونڈاں ہوندیاں نیں۔ 5000 توں لے کے 6000 تک بوٹیاں دیاں ونڈاں وی نیں۔
کھیڈاں
[سودھو]سومو کشتی جپان دی قومی کھیڈ سمجی جاندی اے۔ جپانی لڑائی کھیڈاں جوڈو، کراٹے تے کینڈو پورے دیس وچ کھیڈیاں تے ویکھیاں جاندیاں نیں۔ 1964 دیاں اولمپک کھیڈاں ٹوکیو وچ ہویاں۔ پالا اولمپک کھیڈاں سیپورو وچ 1972 نوں تے 1998 نوں ناگانو وچ ہویاں۔
بیس بال جپان وچ سب توں چوکھی کھیڈی جان والی کھیڈ اے۔ 2002 دا فیفا ورلڈ کپ جپان تے دکھنی کوریا نے رل کے کرایا۔ فٹ بال دا ایشیائی کپ جپانی فٹ بال ٹیم 4 واری جت چکی اے تے جپانی زنانیاں زنانہ فیفا ورلڈ کپ 2011 جت چکیاں نیں۔ جپان وچ گالف وی بڑے چآ نال کھیڈی جاندی اے۔
دیسی گؤن
[سودھو]ٌٌٌ*کی می گائیو
مذاہب
[سودھو]جاپان دا اہم ترین مذہب شنتومت کہلاندا اے، جس نوں انگریزی وچ Shintoism کہیا جاندا اے۔ اسلام ایتھے کم تعداد وچ موجود اے، لیکن ایتھے اُتے مسیتاں ضرور واقع نيں، جنہاں وچ مسجد کوبے سب توں پرانی تے مشہور مسجد اے۔
مورت نگری
[سودھو]لسٹ متعلقہ مضامین جاپان
[سودھو]- لسٹ متعلقہ مضامین جاپان
- لسٹ جاپان وچ سفارتی مہمات
- لسٹ جاپانی پریفیکچر بلحاظ انسانی ترقیاتی اشاریہ
- لسٹ جاپانی پریفیکچر بلحاظ خام ملکی پیداوار
- لسٹ جاپانی پریفیکچر بلحاظ آبادی
- جاپان دے پریفیکچر
- حکومت جاپان
- لسٹ جاپانی شہر بلحاظ آبادی
بارلے جوڑ
[سودھو]![]() |
وکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: جپان |
حوالے
[سودھو]- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےcia
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےDentsu2006
لئی۔ - ↑ According to legend, Japan was founded on this date by Emperor Jimmu، the country's first Emperor.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ۱۴.۰ ۱۴.۱ ۱۴.۲ ۱۴.۳ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ظاہر شاہ افریدی جاپان دے قومی نشریاتی ادارے وچ ملازم نيں انھاں دا ایہہ مضمون جاپان دی اخبار سائیٹ اُتے شائع ہو چکيا ہے افریدی صاحب دی اجازت توں شائع کيتا جا رہیا ہے تحقیق و تدوین ۔ ظاہرشاہ آفریدی۔
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ (1987) [[[:سانچہ:گوگل کتاباں]] On Understanding Japanese Religion]. Princeton University Press, 145. ISBN 978-0-691-10229-0. Retrieved on جولائی 28, 2018. “emphasis on the undisrupted chronological continuity from myths to legends and from legends to history, it is difficult to determine where one ends and the next begins. At any rate, the first ten legendary emperors are clearly not reliable historical records.”
- ↑ Szczesniak, Boleslaw (1954). "The Sumu-Sanu Myth. Notes and Remarks on the Jimmu Tenno Myth". Monumenta Nipponica 10 (1/2): 107–126. doi: .
سانچہ:G20 سانچہ:G8 سانچہ:اوقیانوسیہ دے ملکے تے خطے
![]() |
وکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: جاپان |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Flag_of_Japan.svg/20px-Flag_of_Japan.svg.png)
آیچی · اکیٹا · آوموری · چیبا · اہیمے · فوکوئی · فوکوکا · فوکوشیما · گیفو · گنما · ہیروشیما · ہوکیڈو · ہیوگو · اباراکی · اشیکاوا · ایواٹے · کاگاوا · کاگوشیما · کاناگاوا · کوچی · کوماموٹو · کیوٹو · مائی · میاگی · میازاکی · ناگانو · ناگاساکی · نارا · نیایگاٹا · اویٹا · اوکایاما · اوکیناوا · اوساکا · ساگا · سائیٹاما · شیگا · شیمانے · شیزوکا · ٹوچیگی · ٹوکوشیما · ٹوکیو · ٹوٹوری · ٹویاما · واکایاما · یاماگاٹا · یاماگوچی · یاماناشی
اباشیری کوازی · اکان · اشیزوری-اواکائی ·
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- سانچہ تبدیل دے نادرست اختیارات
- خانہ معلومات ملک وچ غیر متعین پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- مضامین جنہاں وچ جاپانی بولی دا متن شامل اے
- Articles containing Japanese language text
- جاپان
- 660 ق م
- 660ق م وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
- آزاد خیال جمہوریتاں
- آئینی بادشاہتاں
- اقوام متحدہ دے رکن ملک
- ایشیائی ملک
- بحر الکاہل دے کنارے واقع ملک
- بحیرہ فلپائن دے کنارے واقع ملک
- جزیرہ ملک
- جی 20 اقوام
- جی 20 ملک
- ستويں صدی ق م وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
- سلطنتاں
- شاہی سلطنتاں
- شمال مشرقی ایشیائی ملک
- گروہ 8 دے ملکاں
- مشرق ایشیائی ملک
- جپان
- ایشیا
- ایشیا دے دیس