Togo
Flag![]() |
Valdkundznam![]() |
Pälidn | Lome |
Eläjiden lugu (2018) | 8,176,449[1] ristitud |
Pind | 56,785 km² |
![]() | |
Kel' | francijan |
Valdkundan pämez' | For Essozimna Gnassingbe |
Päministr | Komi Selom Klassu |
Religii | paganuz, hristanuskond, islam |
Valüt | KFA:n frank (XOF) |
Internet-domen | .tg |
Telefonkod | +228 |
Aigvö | UTC+0 |
Togo, täuz' oficialine form — Togon Tazovaldkund (franc.: République Togolaise), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Lome.
Etimologii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Valdkundan Togo-nimituz mererandpol'žen eve-heimon kelel znamoičeb «levitadud mad mererandpolen järviden taga».
Istorii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Vl 1960 sulakun 27. päiväl Togo tedištoiti ripmatomudes Francijaspäi.
Jäl'gmäine kudenz' lugul Konstitucii[2] om vahvištadud vl 1992 sügüz'kun 27. päiväl. Se om ottud kaiken rahvahan referenduman jäl'ghe, om väges voziden 2002, 2005 da 2007 vajehtusidenke.
Geografijan andmused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Togo_Topography.png/250px-Togo_Topography.png)
Togo om mavaldkundröunoiš Gananke päivlaskmas (röunan piduz — 877 km), Burkina Fasonke pohjoižes (126 km) da Beninanke päivnouzmas (644 km). Ühthine röunoiden piduz kuivudedme — 1647 km. Gvinejan lahten mererandpolen pen' pala om suves. Randanpird om 56 km pitte.
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Agu-mägi (franc.: Mont Agou), 987 m valdmeren pindan päl. Kaikiš pidemb jogi om Mono-jogi, 467 km pitte.
Togon klimat om ekvatorialine, se om neps suves (+23 C° kesklämudenke) da savannan pol'kuiv pohjoižes (+30 C°). Vodes man suves om kaht vihmsezonad, no eile äi sadegid paneb. Ezmäine sezon om sulakun da heinkun keskes, toine — sügüz'kun da kül'mkun keskes.
Londuseližed pävarad oma boksitad, kuld, raudkivend, fosfatad; toižed varad oma mouckivi, mramor, grafit, uran, hrom. Künttud ma otab valdkundan territorijan 38%.
Politine sistem
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Togo om unitarine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (franc.: Président de la République togolaise). Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, strokuiden lugu om röunatusita. Prezident paneb päministrad (fr. Premier ministre) radsijha i voib pästta parlamentad radmaspäi.
Parlament om üks'kodine Nacionaline Suim (franc.: Assemblée Nationale), mülütab 91 deputatad-ühtnijad. Ristitišt valičeb heid videks vodeks.
Prezidentan järgvaličendad oliba vn 2015 25. päiväl sulakud. Parlamentan ühtnijoiden järgvaličendad oliba vn 2018 20. päiväl tal'vkud. For Essozimna Gnassingbe sai valičendoil 58,75% änid (vl 2010 oli 60,9%), radab prezidentan vs 2005 semendkun 4. päiväspäi koumanden strokun jäl'geten. Komi Selom Klassu om päministraks vs 2015 kezakun 10. päiväspäi.
Administrativiž-territorialine jagand
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Kacu kirjutuz: Togon administrativiž-territorialine jagand.
Togon Tazovaldkund jagase videks agjaks (regionaks). Agjad alajagasoiš 30 prefekturha da 1 kommunha.
Eläjad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Togos elädas togolaižed. Vl 2013 valdkundan ristitišt oli 7 154 237 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Uskondan mödhe (2010): hristanuskojad — 43,7%, rahvahaližed veroližed uskondad — 35,6%, islamanuskojad — 14,0%, toižed uskojad — 0,5% (sidä kesken induistad, buddistad i judaistad vähemba mi 0,1% kaikutte), religijatomad — 6,2%.
Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid, surembaspäi penembha): Sokore i Kar.
Ižanduz
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Vl 2012 Togon päeksport oli kakao (20%), cement (12%), kuld (11%), kivivoi (7%), puvill (7%), kal'cijan fosfatad (6%); toine eksport — kofe (4%), heretused (2%), plastik (2%).
Homaičendad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- ↑ Togon ristitišton endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
- ↑ Togon Konstitucijan tekst constituteproject.org-saital. (angl.)
Irdkosketused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- Togon Tazovaldkundan oficialine sait (republicoftogo.com). (fr.)
- Togon Nacionaližen Suiman oficialine sait (assemblee-nationale.tg). (fr.)
![]() |
Togo Vikiaitas |
Afrikan valdkundad | ||
![]() | ||
1 Om Azijas mugažo. |