Нарачана-Вілейская нізіна
Нарачана-Вілейская нізіна | |
---|---|
Каардынаты: 54°54′ пн. ш. 26°42′ у. д.HGЯO | |
Размяшчэнне | Беларусь |
Вышыня над узроўнем мора | да 232 м |
Працягласць з поўначы на поўдзень | 35—75 км |
Працягласць з захаду на ўсход | 115—145 км |
Плошча | 8700 км² |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BD%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B0.svg/220px-%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BD%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B0.svg.png)
Нарача́на-Віле́йская нізі́на[1] — фізіка-геаграфічны раён Беларускага Паазер’я на паўночным захадзе Беларусі.
Геаграфія
[правіць | правіць зыходнік]Нарачана-Вілейская нізіна займае часткова Вілейскі, Лагойскі, Маладзечанскі раёны Мінскай вобласці, Астравецкі і Смаргонскі раёны Гродзенскай вобласці. Мяжуе на поўначы са Свянцянскімі градамі, на ўсходзе з Верхнебярэзінскай нізінай, на паўднёвым усходзе з Мінскім узвышшам, на паўднёвым захадзе з Ашмянскім узвышшам, на паўночным захадзе з Нярыска-Жэймянскай нізінай (у Літве). Працягнулася з захаду на ўсход ад 115 да 145 км, з поўначы на поўдзень ад 35 да 75 км, нлошча 8,7 тыс. км².
Геалогія
[правіць | правіць зыходнік]Тэрыторыя прымеркавана да паўднёва-заходняй часткі Вілейскага пахаванага выступу Беларускай антэклізы і Прыбалтыйскай монакліналі. Крышталічны фундамент перакрыты асадкавай тоўшчай верхняга пратэразою (венд), ніжняга і сярэдняга кембрыю, ардовіку, сілуру, сярэдняга дэвону, месцамі ніжняга і верхняга мелу і антрапагену на ўсёй тэрыторыі. У антрапагенавай тоўшчы (магутнасць 80—100, зрэдку 120 м) вылучаны адклады бярэзінскага, дняпроўскага, сожскага і паазерскага зледзяненняў.
Карысныя выкапні: гліны, жвір, пяскі, торф, сапрапель, мінеральныя воды (Нарачанская крыніца).
Рэльеф
[правіць | правіць зыходнік]Пераважаюць вышыні 155—190 м, на Канстанцінаўскай градзе, што знаходзіцца на нізіне — найвышэйшы пункт 232 м над узроўнем мора. Будова нізіны складаная. Сучасная яе паверхня ўтворана пераважна сожскім і паазерскім ледавікамі і іх расталымі водамі. Яна спадзістахвалістая і плоская, месцамі хвалістая і градава-хвалістая. У паўночнай частцы нізіны вылучаны канцовамарэнныя грады паазерскага зледзянення — Свірская, Канстанцінаўская, Паўночна-Нарачанская і Паўднёва-Нарачанская, якія ўтвараюць сістэму ўзгоркаў і ўвалаў даўжынёй 0,5—З км, з адноснымі вышынямі 10—20 м. Грады складзены з супясчана-сугліністай марэны і пясчана-галечнага матэрыялу. Да ўскраін Свірскай і Паўночна-Нарачанскай град прымеркаваны озы і камы. На ўсходзе нізіны канцова-марэнныя ўтварэнні сожскага зледзянення — Куранецкая і Касцяневіцкая грады. Схілы іх згладжаны і парэзаны лагчынамі.
Большасць жа тэрыторыі займае водна-ледавіковая раўніна, сфарміраваная расталымі водамі паазерскага ледавіка. Паверхня яе пераважна спадзіста-хвалістая, адносныя перавышэнні 3—4 м. Характэрны замкнутыя забалочаныя ўчасткі з рэліктавымі ледавіковымі азёрамі, пясчанымі ўзгоркамі-дзюнамі.
Клімат
[правіць | правіць зыходнік]Сярэднія тэмпературы студзеня −7,5 °C, ліпеня 16,8 °C; ападкаў — 602 мм за год.
Гідраграфія
[правіць | правіць зыходнік]Рэкачная сетка належыць да басейна Нёмана. Найбольшыя рэкі Вілія з прытокамі Ашмянка, Уша, Ілія, Дзвінаса, Сэрвач, Нарач з Вузлянкай, Страча.
Шмат азёр, сярод іх самае вялікае возера Беларусі Нарач, а таксама Мястра, Баторына, Свір, Вішнеўскае, Вялікія Швакшты, Малыя Швакшты, Сарачанскія азёры.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BC%D0%B0_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB.jpg/220px-%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BC%D0%B0_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB.jpg)
У межах нізіны пачынаецца Вілейска-Мінская водная сістэма, у складзе якой створана Вілейскае вадасховішча. Тут часткова знаходзіцца і галоўны канал Вілейска-Мінскай воднай сістэмы.
Глебы і расліннасць
[правіць | правіць зыходнік]Разарана 30 %, пад лесам 36 % тэрыторыі. Глебы дзярнова-падзолістыя, тарфяна-балотныя, дзярнова-перагнойна-глеевыя. Пераважаюць хваёвыя, трапляюцца шыракаліста-яловыя лясы.
Гаспадарка, ахова прыроды
[правіць | правіць зыходнік]Тут размешчаны Нарачанскі нацыянальны парк. Вакол возера Нарач курортная і водаахоўная зоны.
Зноскі
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
- Геаграфія Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 63—64.
- Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с., іл. — 10 000 экз.
- Нарача́на-Віле́йская нізі́на // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 515—516. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.